ئایار 16, 2021

رۆڵی كتێبخانه‌ی ماڵه‌وه‌ بۆ رۆشنبیری منداڵان

خوێندنه‌وه‌ زۆر گرنگ و پێویسته‌ و بووه‌ به‌ یه‌كێك له‌ پێویستییه‌كانی مرۆڤ، وه‌ك چۆن جه‌سته‌مان پێویستی به‌ خۆراكی هه‌مه‌جۆر هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی گه‌شه‌بكات، خوێندنه‌وه‌ش به‌هه‌مان شێوه‌ خۆراكی مێشكی مرۆڤه‌.
خوێندنه‌وه‌ یه‌كێكه‌ له‌ كۆڵه‌كه‌ گرنگه‌كانی رۆشنبیری منداڵان، شاره‌زایانی په‌روه‌رده‌ هاوڕان له‌سه‌ر گرنگی چاندنی حه‌ز و خۆشه‌ویستی خوێندنه‌وه‌ له‌ قۆناغه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی منداڵدا، باشتر وایه‌ هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ منداڵان هۆگر و ئاشنای كتێب و گۆڤاره‌كانی منداڵانیان بكه‌ین و، ببنه‌ هاوڕێی هه‌میشه‌ی كتێب و خوێندنه‌وه‌ ببێت به‌ خوویه‌كی به‌سوود بۆیان و خۆی پێوه‌بگرن و، ببێته‌ به‌شێكی سه‌ره‌كی له‌ ژیانیان.
 گرنگی كتێبخانه‌ی ماڵه‌وه‌ له‌ رۆشنبیریكردنی منداڵدا رۆڵێكی به‌رچاو ده‌بینێت له‌ گه‌شه‌كردنی ئاستی ژیری و زانست و په‌روه‌رده‌ی مناڵ. خوێندنه‌وه‌ی كتێب و گۆڤاره‌كانی منداڵانه‌، منداڵ له‌ رێی خوێندنه‌وه‌وه‌ فێرده‌بێت و به‌ زانست و زانیاری هه‌مه‌چه‌شنه‌ ئاشناده‌بێت و زاخاوی بیر و هۆش و به‌هره‌كانی ده‌دات، بیر له‌ داهێنان ده‌كاته‌وه‌ ئاسۆی رۆشنبیری گشتیشی فراوانتر و به‌رزترده‌بێته‌وه‌ جیاوازیشی ده‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌و منداڵانه‌ی كه‌ ناخوێننه‌وه.‌ بایه‌خی خوێندنه‌وه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی قوتابخانه‌دا، له‌ بایه‌خی به‌رنامه‌كانی خوێنـدن له‌ ناو قوتابخانه‌دا كه‌مترنییه‌ بۆیه‌ كتێخانه‌ی ماڵه‌وه‌ به‌ پێویستێكی په‌روه‌رده‌یی ده‌زانرێت چونكه‌درێژه‌ده‌ر و ته‌واوكه‌ری به‌رنامه‌ و پرۆگرامه‌كانی خوێندنه‌.
شاره‌زایانی په‌روه‌رده‌ و ده‌روونناسی، جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌، كه‌ پێگه‌یشتنی منداڵ له‌ خێزانێكدا، كه‌ دایك و باوكیان خوویان به‌ خوێندنه‌وه‌وه‌ گرتووه‌، كتێبخانه‌ش به‌شێكی گرنگه‌ له‌ ماڵه‌كه‌یاندا، منداڵه‌كانیشیان چاویان لێده‌كه‌ن و هۆگری خوێندنه‌وه‌ ده‌بن، چونكه‌ دایكان و باوكانی خوێنه‌ری پێشه‌نگ كارتێكردنێكی ته‌واوی ئه‌رینیان هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ منداڵه‌كانیشیان چاویان لێبكه‌ن، ده‌شێ منداڵ سوود له‌ كتێبخانه‌كه‌ی باوك و دایكی وه‌رنه‌گرێت، به‌ڵام ته‌نها بوونی له‌ ماڵه‌وه‌دا، خۆشه‌ویستی زانست و داهێنانی لا به‌هێز ده‌كات، پێویسته‌ ئه‌میش كتێبخانه‌ی تایبه‌تی خۆی هه‌بێت گه‌ر له‌ ماڵه‌وه‌ كتێخانه‌ی تایبه‌تی منداڵیش نه‌بێت، پێویسته‌ دایك و باوك ئه‌و كتێبانه‌ی هه‌ڵیانده‌بژێرن و ده‌یانكڕن هه‌مه‌چه‌شنه‌ بن تا بۆ هه‌موو كه‌سانی خێزان له‌باربن.
له‌ هه‌ر شارێك و گه‌ڕه‌ك و گوندێكی وڵاتی (نه‌رویج) دا، كتێبخانه‌یه‌كی گشتی گه‌وره‌ هه‌یه‌‌ له‌ هه‌ر قوتابخانه‌یه‌كدا هۆڵێكی گه‌وره‌كراوه‌ به‌ كتێبخانه‌ بۆ قوتابیان و مامۆستایان، له‌ به‌رده‌م هه‌ر پۆلێكدا كتێبخانه‌یه‌ك هه‌یه‌، له‌ ناو هه‌ر پۆلێكیشدا دۆڵابێكیپڕ له‌ كتێبی تایبه‌ت به‌ ئاستی خوێندنی ئه‌و پۆله‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ هه‌ر ماڵێكیشدا كتێبخانه‌یه‌ك هه‌یه‌، له‌ ژووری هه‌ر منداڵیكیشدا كتێبخانه‌یه‌كی بچوك هه‌یه،‌ له‌هه‌ر شه‌قام و سه‌نته‌رێكدا كتێبخانه‌ی فرۆشتنی كتێب و گۆڤار و رۆژنامه‌كان هه‌ن ته‌نانه‌ت له‌وماركێتانه‌ی كه‌ خوارده‌مه‌نی و خواردنه‌ه‌وه‌ و میوه‌هاتیش ده‌فرۆشن، له‌ به‌شێكیاندا كتێبان بۆ فرۆشتن داناون به‌ تایبه‌تیش كتێبیی منداڵان له‌ راستیدا زۆر ده‌وڵه‌تی تری ئه‌وروپی هه‌ن، كه‌ له‌م بواره‌دا له‌ پێش نه‌رویجه‌وه‌ن‌.
ئه‌و ماڵه‌ی كتێبخانه‌ی تێدا نه‌بێت به‌ ماڵێكی ناته‌واوی ده‌زانرێت هه‌روه‌ك (شیشرۆن) ده‌ڵێت:" ماڵێك به‌بێ كتێب، گیانێكی بێ رووحـه‌" پێویسته‌ ئه‌وه‌ش بڵێین، نابێت كتێبخانه‌ی ماڵه‌وه‌ ته‌نیا وه‌كو دیكۆرێك بۆ جوانی و بۆ رازانه‌وه‌ی ماڵ دابنرێت و، كتێببه‌كان خوێنه‌ریان نه‌بێت، پێویسته‌ وا له‌ منداڵان بكه‌ین كه‌ ببن هاوڕێی هه‌میشه‌ی كتێب و، خوێندنه‌وه‌ش ببێت به‌ به‌شێك له‌ ژیانیان. هاوكاریان بین له‌ هه ڵبژاردنی كتێب و گۆڤاری به‌سوود و له‌بار بۆ كتێبخانه‌كانیان.

 ده‌كرێت له‌ چه‌ند خاڵێكدا ئامانجی كتێبخانه‌ی منداڵان له‌ ماڵه‌وه‌ ئاماژه‌ پێ بكه‌ین:
- كتێبخانه‌ی ماڵه‌وه‌، یارمه‌تی منداڵ ده‌دات كه‌ به‌ زانست و زانیاری هه‌مه‌چه‌شنه‌ی به‌سوود خۆی به‌ زانستی و زانیاری رۆشنبیر بكات.
- منداڵ هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ له‌سه‌ر خوێندنه‌وه‌ رادێت و خووی پێوه‌ ده‌گرێت و، كتێب ده‌بێت به‌ هاوڕێی و خوێندنه‌وه‌ش ده‌بێت به‌ به‌شێك گرنگ له‌ ژیانیدا.
- ره‌وشت و خووی جوان فێرده‌بێت و، به‌ ئاراسته‌یه‌كی راست و دروستدا ده‌ڕوات، به‌های جوان و په‌ندی به‌رز وه‌ررده‌گرێت.
- بازنه‌ی شاره‌زایی فـراونتر ده‌كات، ده‌رگاكـانی رۆشنبیری له‌ به‌رده‌میدا ده‌كـرێنه‌وه‌.
- خوێندنه‌وه‌ چێژ و خۆشی و دڵخۆشی پێده‌به‌خشێت.
 - زمانی پاراوتر ده‌بێت و، سامانی وشه‌ و رسته‌كانی زیاتر ده‌بن.
- ئاستی تێگه‌یشتنی به‌رزتر ده‌بێته‌وه‌، به‌ شێوه‌یه‌كی دروستیش بیرده‌كاته‌وه‌.
 - كه‌سایه‌تییه‌كی بڕوابه‌خۆ و دڵنیا ده‌بێت، ده‌توانێت پشت به‌ خۆی ببه‌ستێت و رووبه‌ڕووی كێشه‌كانی ببێته‌وه‌ و، چاره‌سه‌ریان بۆ دابنێت.
 - گه‌شه‌ به‌ به‌هره‌ و تواناكانی ده‌دات.
- كتێبخانه‌ی ماڵه‌وه‌ هانده‌ره‌ بۆ به‌هێزكرددنی په‌یوه‌ندی رۆشنبیری و راگۆڕینه‌وه‌ و گفتوگۆ له‌ نێوان ئه‌ندامانی خێزاندا.
- منداڵ به‌ هۆی خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و كتتێبانه‌ی كه‌ له‌ به‌رده‌ستیدان وه‌ڵامی به‌شێك له‌و پرسیارانه‌ی كه‌ له‌ هزر و خه‌یاڵیدان ده‌ستیده‌كه‌وێت.
 


سۆزان محمد

© 2017 Hawler