حوزەیران 21, 2021

زۆرترین بینراو بۆچوون

حكومه‌ته‌كا شكه‌ستخوارییه،‌ یان شكه‌ست ب پیلانا دایه‌؟

محمد عامر دێرشه‌وی

 

ته‌رازیا سه‌ركه‌فتنا حكومه‌تان د په‌یداكرنا ئێمناهیێ دایه‌ و د په‌یداكرنا ده‌لیڤێن كاری دایه،‌ بۆ هه‌ڤوه‌لاتیان، ب ڕه‌نگه‌ك عادلانه‌، هه‌روه‌سا شێوێ سه‌ره‌ده‌ریا حكومه‌تان به‌رامبه‌ر ئاریشێن نوی، ئه‌وێن دهێن پێش، ته‌رازیه‌ك گرنگه‌ بۆ میزانكرنا سه‌ركه‌فتن و شكه‌ستنا حكومه‌تان. گرنگترین ئاریشێن هاتین پێشیا كابینا نوكه‌ یا حكومه‌تا كوردستانێ ئه‌ڤه‌ بوون:

  • بڕینا بودجه‌ و موچه‌ییێن كوردستانیان ژ لایێ حكومه‌تا به‌غداڤه‌،
  • شه‌ڕێ داعش و هه‌ولا عیراقیان بۆ ڕێگرتنا ژ گه‌هشتنا چه‌كی بۆ پێشمه‌رگه‌یێ كوردستانێ،
  • دناڤبه‌را 36 تا 40% ته‌مه‌تی دانشتوویێن كوردستانێ ئاواره‌ و په‌نابه‌ران
  • داكه‌تنا بهایێ په‌ترولێ لسه‌ر ئاستێ جیهانی،
  • هه‌ولێن ده‌ره‌كی و ناڤخوه‌یی بۆ تێكدانا بارێ ئێمناهی و پیكڤه‌ژیانێ ل كوردستانێ.

ڤان ئاریشه‌یان هه‌میا پێكڤه‌ و د یه‌ك ده‌میدا ب سه‌ر حكومه‌ت و ملله‌تێ هه‌رێما كوردستانێدا گرت، د به‌رسڤا ئایا حكومه‌ت و ملله‌تێ كوردستانێ سه‌ركه‌فتی بوون د سه‌ره‌ده‌ریا خوه‌دا، یان نه‌، دڤێت ئه‌ڤ خال هه‌می بێن ته‌رازیكرن. وه‌كو نموونه‌ دێ خالا سه‌ره‌ده‌ریا حكومه‌ت و هه‌ڤوه‌لاتیێن كوردستانێ دگه‌ل ئاوه‌ر و په‌نابه‌ران ل به‌رچاڤ وه‌رگرین:

ئه‌لمانیا ده‌وله‌ته‌ك خودان ئابوره‌ك گه‌له‌ك ب هێزه‌، په‌رله‌مانتارێن فدرال ل 22ی چریا مه‌زنا 2016ێ ده‌نگ لسه‌ر بودجا ئه‌لمانیا یا سالا 2017 دا، ب كوژمێ 329،1 ملیار یورۆ. گوره‌یی مێدیا ئه‌لمانی، د ڤێ سالێ دا، 14 ملیار یورۆیا ژ بودجێ زێده‌كریه‌‌. ژمارا دانشتوویێن ئه‌لمانیا 82 ملیون و 457 هزارن. ل سالا 2017 نێزیكی 800 هزار په‌نابه‌را قه‌ستا ئه‌لمانیا كرن، واته‌ ڕێژا 0،97% به‌رامبه‌ر گشت دانشتوویێن ڤی وه‌لاتی. ل 24ی ئیلوونا ئه‌ڤ ساله‌ هه‌لبژارتنێن گشتی ل ئه‌لمانیا هاتن ئه‌نجامدان. بابه‌تێ سه‌ره‌ده‌ریا دگه‌ل په‌ناهبه‌ران و ئاریشێن یاسایی و جڤاكی و ئابوری بابه‌تی، بابه‌تێ سه‌ره‌كی بوو و كارتێكرنا مه‌زن هه‌بوو د دابه‌شبوونا ده‌نگان لسه‌ر پارتێن سیاسی ل ڤی وه‌لاتی. ئه‌نجام: سیسته‌مێ پارتیان ل ئه‌لمانیا تێكچوو، ئه‌ڤه‌ سێ هه‌یڤ د سه‌ر هه‌لبژارتناندا بوورین و هێشتا پارتێن سیاسی نه‌شێن حكومه‌تێ پێكبینن و ئه‌ڤڕۆ ژی دیار نینه،‌ پارتێن ئه‌لمان دێ چه‌وا حكومه‌تێ پێك ئینن.

ڕێژا ئاوا‌ره‌ و په‌نابه‌ران ل هه‌رێما كوردستانێ گه‌هشت 32 تا 40% به‌رامبه‌ر گشت دانشویێن هه‌رێما كوردستانێ (هه‌مان ڕێژه‌ ل 2017 ل ئه‌لمانیا 0،97%). ئه‌ڤه‌ د ده‌مه‌كیدا، كو حكومه‌تا عیراقێ نان و ده‌رمان ژی ژ هه‌رێما كوردستانێ دبڕیت. حكومه‌ت و خه‌لكێ كوردستانێ پاریێ نانێ خوه‌ دگه‌ل په‌نابه‌ر و ئاوارێن خوه‌ دابه‌شكر.. بباوه‌ریا نڤیسه‌رێ گۆتارێ سه‌ره‌ده‌ریا ملله‌ت و حكومه‌تا كوردستانێ دگه‌ل ڤان ئاریشان، نه‌ته‌نێ سه‌ركه‌فتیبوو، به‌لكو نموونه‌ی بوو د سه‌ركه‌فتنێ دا. ئاریشه‌یێن بۆ حكه‌مه‌تا كوردستانێ هاتین پێش، هه‌ریه‌ك ژ وان ب سه‌رێ خوه‌، تێرا هه‌ڕفاندنا سیسته‌مێ ژیانا وه‌لاتان دكه‌ت.

د خالا په‌یداكرنا ده‌لیڤێن كاردا، سه‌ربۆڕ خوه‌یادكه‌ن، ئه‌و سیسته‌مێن حكومه‌ته‌ك ئه‌ركێ خوه‌ بكه‌ت داناكار ل شوینا په‌یداكرنا ده‌لیڤێن كار، سیسته‌مێن سه‌ركه‌فتی نه‌بوون و ئه‌ڤ‌ حالێ حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێیه‌. مڕۆڤ دكارت بێژت؛ گه‌نده‌لی ل كوردستانێ ڕه‌هایه‌، ئه‌گه‌ر چی گه‌له‌ك زۆره‌ د ناڤ كاودانێن ئاریشه‌یێن ده‌ره‌كی و شه‌ڕه‌كی دژواردا حكومه‌ته‌ك چه‌په‌ره‌كێ شه‌ڕی ل ناڤخوه‌‌ ژی ڤه‌كه‌ت، لێ دڤێت بێت گۆتن: حكومه‌تا كوردستانێ قه‌ت سه‌ركه‌فتی نه‌بوو د ڤێ بیاڤێدا.

گازنده‌ پتر ل پارتی دیموكراتی كوردستان دهێن كرن‌، به‌لێ بو نموونه‌: ‌دڤیابووا گۆڕان و سه‌روك په‌رله‌مانێ ژ گۆڕان، دگه‌ل فڕاكسیونێن هه‌می پارتان، گه‌نده‌لیا موچێنبلند ل په‌رله‌مانی و سیسته‌مێ خانه‌نیشینیا كه‌سنه‌دیتی وكه‌سنه‌بهیستی، یا ئه‌ندام په‌رله‌مانان، ب دوماهیك ئینابایه‌‌. هه‌روه‌سا گه‌نده‌لیا بندیوار و دوومه‌چه‌یان ل وه‌زاره‌تا پێشمه‌رگه‌ و وه‌زاره‌تا دارایی ژ لایه‌ن گوران ڤه‌، ل وه‌زاره‌تا ته‌ندروستی و وه‌زاره‌تا ئاوه‌دانكرنێ ژ لایه‌ن یه‌كیتیڤه‌،ل وه‌زاره‌تا كاروبارێن كۆمه‌لایه‌تی و وه‌زاره‌تا كاره‌بێ ژ لایه‌ن یه‌كگرتووی ئیسلامیڤه‌.. هه‌روه‌سا سه‌باره‌ت وه‌زاره‌تا چاندنێ و كومه‌لا ئیسلامی و گشت وه‌زارتێن دی و پارتێن ئه‌و وه‌زاره‌ت د ده‌ستادا، دڤیابووا هیچ نه‌بیت، ڤان پارت و ڤان وه‌زیرا گه‌نده‌لیا بندیوار و دووموچه‌ییێ ل وه‌زارتێن خوه‌ بنبڕكربایه‌، نه‌ك ته‌نێ پارتێن وان ل سه‌ر ده‌زگاهێن راگه‌هاندنێ بێژن و بێ هیچ كریار.

كێ دڤێت حكومه‌تا هه‌رێمێ بهه‌ڕفینیت؟

ئه‌ڤڕۆ كوردستان بوویه‌ دوو هه‌لویست سه‌باره‌ت به‌رده‌وامی، یان هه‌ڕفاندنا، حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ: چه‌په‌رێ د ڕۆژا ڕیفراندۆمێدا گۆتی: "به‌لێ بۆ سه‌رخوه‌بوونا ده‌وله‌تا كوردستانێ" و چه‌په‌رێ ب "دژی ڕێفراندۆم و ده‌وله‌تبوونێ". چه‌په‌رێ به‌لێ بۆ سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ پشته‌ڤانێ سه‌رئێخستنا حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێیه‌، چه‌په‌رێ دژی ڕێفراندۆم و ده‌وله‌تبوونێ لێدگه‌ریت ئاریشا په‌یدابكه‌ت و ڤێ حكومه‌تێ بهه‌ڕفینیت. ئه‌ڤ چه‌په‌ر ب تایبه‌ت ژ لایه‌ن هه‌ردوو ده‌وله‌تێن دژی هه‌بوونا هه‌رێما كوردستانێ، واته‌ ئیران و عیراق، دهێت پشته‌ڤانیكرن.

چه‌په‌ره‌ك نوی خه‌ریكه‌ په‌یدادبیت؛ چه‌په‌ره‌كه‌ دگه‌ل مانا حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێدایه‌، لێ بمه‌رج. ئه‌ڤ چه‌په‌ر ژی ب بار و په‌یوه‌ندیێن هه‌رێمی و ئیسلامیڤه‌ گرێدایه‌. هه‌لویستا یه‌كگرتووی ئیسلامی دڤێت د چارچوڤا بارێ گشتییێ ئیخوان موسلمیناڤه‌ و بارێ ئه‌ردۆگان و ئیخوناڤه‌ ل تركیا بێت خواندن، و ئه‌ڤ ژی بابه‌ته‌ك ب رهوڕیشاله‌، پێتڤی هه‌یه‌ ب گۆتاره‌ك سه‌ربخووه‌، كو سوباهی دێ هێت به‌لاڤكرن.

© 2017 Hawler