ئایار 25, 2019

خەمۆکی لای ئافرەتان دوای لەدایک بوونی منداڵ

ئه‌م جۆره‌ خه‌مۆكیه‌ تایبه‌ته‌ به‌ ئافره‌تان، واته‌ ته‌نیا ئافره‌ت دووچاری ده‌بێت، ئه‌ویش پاش ئه‌وه‌ی منداڵی ده‌بێت. زۆربه‌ی جار ئه‌م حاڵه‌ته‌ له‌ڕۆژی سێیه‌مه‌وه‌ده‌ستپێده‌كات تا (10 بۆ 14) ڕۆژیپاش منداڵبوون به‌رده‌وام ده‌بێت، له‌م ماوه‌یه‌دا هه‌ندێ نیشانه‌ له‌ ئافره‌ته‌كه‌ به‌دیار ده‌كه‌وێت وه‌كو (گریانی به‌بێهۆكار، هه‌ستكردن به‌ خه‌م و بێزاری، هه‌ستكردن به‌ دڵته‌نگی).ئه‌و خه‌مۆكییه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی هه‌ڕه‌مه‌كی تووشی هه‌موو ئافره‌تێك ده‌بێت كه‌ منداڵی ئه‌بێ، په‌یوه‌ندی به‌ كه‌سایه‌تی ئافره‌ته‌كه‌وه‌ نییه‌، ئایا چ جۆر كه‌سایه‌تیه‌كی هه‌یه‌.به‌هۆی ئه‌و گۆڕانكاریانه‌ی له‌ ئاستی هۆڕمۆنی (پڕۆسترۆژن) له‌ جه‌سته‌ی ئافره‌ت له‌پاش له‌ دایكبوون ڕووده‌دات، ئه‌گه‌ره‌ بۆ ئه‌وه‌ی گۆڕانكاری گه‌وره‌ له‌ لایه‌نی سۆز و عاتیفه‌ی دایكه‌ دروست ببێت، به‌ هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌م هۆڕمۆنه‌ زیاد و كه‌م ده‌كات.

نزیكه‌ی (50 بۆ 80%) ئافره‌تان دووچاری خه‌مۆكی پاش له‌ دایكبوون ده‌بن، به‌ڵام جاری وا هه‌یه‌هه‌ندێ له‌ دایكه‌كان به‌هۆی ئه‌وه‌ی چه‌ند منداڵێكیان بووه‌ڕه‌نگه‌ كاریگه‌ری كه‌متر به‌دیار بكه‌وێت یان تووشی نه‌بن، له‌چاو ئه‌و دایكانه‌ی یه‌كه‌مجاره‌منداڵیان ده‌بێت،یان زۆر جار به‌هۆی ئه‌و پاڵپشتی و چاودێریانه‌ی له‌ لایه‌ن ده‌وروبه‌ری ئافره‌ته‌كه‌ هه‌ن كاریگه‌ری خه‌مۆكیه‌كه‌ كه‌متر ده‌بێته‌وه‌.
بۆیه‌پێویسته‌ له‌ كاتی منداڵبوون دایكه‌كان هه‌ست به‌بوونی گرینگی پێدان و چاودێری بۆ خۆیان و منداڵه‌كه‌یان بكه‌ن، به‌زیاد بوونی گرینگی پێدان و چاودێرییه‌كان له‌ لایه‌ن ده‌وروبه‌ری دایكه‌كه‌وه‌، هه‌ستی دڵنیایی و ئاسووده‌یی بۆدایكه‌كه‌ زیاتر ده‌بێت.
هۆكارێكی تر كه‌ ده‌كرێت له‌ دروستبوونی خه‌مۆكی پاش له‌ دایكبوون به‌شدار بێت بریتیه‌ له‌ نه‌خه‌وتنی دایك، به‌تایبه‌ت ئه‌م حاڵه‌ته‌ زۆر له‌ لای ئه‌م دایكانه‌ بوونی هه‌یه‌ كه‌ یه‌كه‌م منداڵیانه‌ده‌یانبێت، بۆیه‌پێویسته‌دایكی منداڵ بوو ڕه‌چاوی ئه‌وه‌ بكات كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی باش بخه‌وێت، تاكو هه‌ستی ماندوو بوون و بێزاری له‌ جه‌سته‌ی ده‌ربچێت.
نیشانه‌كانی ئه‌م حاڵه‌ته‌:
یه‌كێك له‌ نیشانه‌ هه‌ره‌ دیاره‌كان گریانه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا نزیكه‌ی (10بۆ15%) دایكه‌ تازه‌كان نیشانه‌ی تری جۆراوجۆریان له‌سه‌ر به‌دیار ده‌كه‌وێت وه‌كو:
1. ترسان و دڵه‌ڕاوكێ.
2. هه‌ست به‌كه‌می كردن.
3. ترسان له‌ ته‌نیا بوون.
4. خه‌یاڵ كردن و گومان كردن له‌ڕوودا و كاره‌سات.
5. گرنگینه‌دان به‌و شتانه‌ی پێشتر لای په‌سند بوون.
6. كێشه‌ی كه‌می نوستن.
7. دووچاری كابووس بوون له‌ خه‌ودا…
هه‌ندێ له‌و نیشانانه‌ به‌ تێپه‌ربوونی كات نامێنن، به‌ڵام هه‌ندێكیان ڕه‌نگه‌ هه‌ربمێنن، بۆیه‌پێویستی به‌چاره‌سه‌ر ده‌بێت له‌ و حاڵه‌ته‌دا.
هه‌ندێ هۆكار هه‌ن ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر ئافره‌تی منداڵ بوو هه‌بێت ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ حاڵه‌ته‌كه‌ی قورس و گران بكات وه‌كو:
1. هه‌بوونی خه‌مۆكی ڕاسته‌قینه‌ له‌ ئافره‌ته‌كه‌دا.
2. دووركه‌وتنه‌وه‌ی هاوسه‌ره‌كه‌ی له‌ ماڵ بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر.
3  مردنی كه‌سێكی نزیكی.
4. دڵنیانه‌بوون له‌ هاوسه‌ره‌كه‌ی له‌پاڵپشتی و ئاسووده‌یی بۆی.
5. هه‌بوونی كێشه‌ له‌ هۆڕمۆنه‌كان به‌ تایبه‌ت له‌ كاتی ( بێ نوێژی مانگانه‌).
هه‌ندێ تێگه‌یشتن هه‌ن پێویسته‌ دایك هه‌یبێت:
گرنگترین شت ئه‌وه‌یه‌ بزانێت كه‌ له‌دوای منداڵبوون له‌ لایه‌نی ده‌روونییه‌وه‌ دووچاری حاڵه‌تێك ده‌بێت كه‌ به‌ خه‌مۆكی دوای له‌ دایكبوون ناسراوه‌، ده‌بێت ئه‌م بڕوایه‌ی هه‌بێت ئه‌م تووشبوونه‌ هه‌ڵه‌ی دایكه‌كه‌ نییه‌، له‌ ئه‌نجامی كارێكی هه‌ڵه‌وه‌ دووچاری ‌بووه‌، به‌ڵكو حاڵه‌تێكی كاتییه‌، به‌هۆی وه‌چه‌ خستنه‌وه‌ سه‌ریهه‌ڵداوه‌، نابێت هه‌ندێ شتی خورافیات تێكه‌ڵی بابه‌ته‌كه‌ بكات وه‌كو جن یان ترسێكی زۆردایبگرێت.
بۆیه‌پێویسته‌ دایكه‌كه‌ ئه‌م كارانه‌ بكات:
گرنگی به‌ خۆی و منداڵه‌كه‌ی بدات، خۆی ناڕه‌حه‌ت نه‌كات، بۆ جێبه‌جێ كردنی پێداویستییه‌كانی داوای هاوكاری له‌ ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی بكات، كاره‌كانی ناوماڵ بكات و خواردن ئاماده‌بكات، هه‌روه‌ها زۆر گرنگه‌ڕۆژانه‌ شیری خۆی به‌ منداڵه‌كه‌ بدات، چونكه‌ شیردان به‌ منداڵ ده‌بێته‌ هۆی زیادبوونی ئاستی هۆڕمۆنی (پڕۆلاكتین) كه‌ به‌ هێوركه‌ره‌وه‌ی جه‌سته‌ ناسراوه‌، هه‌روه‌ها شیردان به‌منداڵ ده‌بێته‌ هۆی ڕێكخستنه‌وه‌ی ئاستی هۆڕمۆنه‌كانی (پڕۆستڕۆژن و ئیسترۆژن)، شیردان به‌ منداڵ سۆز و خۆشه‌ویستی نێوان منداڵ و دایك زیاتر ده‌كات. له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌شدا پێویسته‌ ئافره‌تی تازه‌ منداڵ بوو خۆی له‌ دووره‌په‌رێزی بپارێزێت، هه‌وڵبدات ئه‌و شتانه‌ی نایزانێت له‌ كه‌سه‌شاره‌زاكانی ده‌وروبه‌ری له‌گه‌ڕه‌ك و دراوسێكان یان پزیشك وه‌ریبگرێ.
چاره‌سه‌ری خه‌مۆكی پاش منداڵبوون:
1.ده‌كرێت سوود له‌ هه‌ندێ جۆر ده‌رمان وه‌ربگیرێت، بۆ ئه‌وه‌ی ئاستی هۆڕمۆنی (پڕۆستڕۆژن) له‌ جه‌سته‌دا ڕێك بخرێته‌وه‌.
2.ئاسایی كردنه‌وه‌ یان باشتركردنی خه‌و به‌تایبه‌ت له‌ دوو هه‌فته‌ی یه‌كه‌مداپێویستی به‌ خه‌وێكی باش هه‌یه‌.
3. شیردان به‌ منداڵچونكه‌ ده‌بێته‌ هۆی زیاتر ده‌ردانی هۆڕمۆنی (پڕۆلاكتین) و زیاتر بوونی سۆز و خۆشه‌ویستی له‌ نێوان و منداڵ ودایكه‌كه‌دا.
4. خواردنه‌وه‌ی شیر و چای، چونكه‌ ماده‌ی ئارامكه‌ره‌وی تێدایه‌.

 

نووسینی؛ د. وه‌لید زهران

© 2017 Hawler