ئەم پەڕەیە چاپ بکە

شانۆیی (پاسەوان)، بەرهەمێکی هونەریی بەپێوەرەکانی سەرکەتن

شانۆیی (پاسەوان)، بەرهەمێکی هونەریی بەپێوەرەکانی سەرکەتن

 

لە رێكه‌وتی 8\10\2020دا لە هۆڵی بەرێوەبەرایەتی هونەری شانۆی هه‌ولێر نمایشی شانۆگەری (پاسەوان) لەلایەن (تیپی شانۆی سالار) لە نووسینی (د. دڵشاد مستەفا) و دەرهێنانی هونەرمەند( ئەرسەلان دەرویش) و نواندنی هەریەک لەهونەرمەندانی دیارو دەستەبژێری ناوەندەهونەرییەکەمان مامۆستا( ئەحمەد سالار) لەرۆلی پیرە پیاوێکی ئێزیدا وخاتوو ( رەمزییە قادر) لەڕۆڵی ژنە کارەکتەرێکی نێۆ ڵاپەرەکانی مێژوو و( پشکۆ شێخ عەلی) لە ڕۆڵی سەرەکی پاسەوانەکەدا و (سیما مستەفا و نڤارنیاز)لە ڕۆڵی کچ و کوڕێکدا پێشكه‌ش كرا.

ئەم نمایشەی کە بەیەکەمین بەرهەمی شانۆیی سەردەمی کرۆنا دادەنرێت لە هەولێری پایته‌خت، بەلای منەوە کارێکی شانۆیی سەرکەوتوو بوو. بەڵام پێوەرەکانی سەرکەوتن لەشێوە ی زانستیدا بەژمارە و لەسەرچەند بنەمایەک دا دەنرێت کەوا شایەنی قسەلەسەر کردنە بۆیە لێرەدا دێمە گۆ..

 سەرەتاپێناسەیەکی سەرکەوتن لە بوارە جیاکانی ژیانی ڕۆژانەمان دەخەمە ڕوو بۆ بەراوردکردنی ئەم نمایشە و هۆکاری بەکارهێنانی ئەم دەستەواژەیە....

 با خۆمان لەوە لادەین هەمیشە پێناس و ناسنامەی نوێی فەلسەفی خوازراو بۆ بەهانەی پێداهەڵدان بە نمایشەکاندا ببەخشین، مانای تازەتر لە بەها فیکریەکانی ڕاستەقینەی خۆدی نمایشەکەدا زیاد بکەین وەک پەیپێبردن و دۆزینەوەی مانای قوڵتری فیکریی کەلە بنچدنەدا تەنیا پاساوە بۆ ستایش !

یان لەشڕۆڤەی کاری هونەریی وەک نمایشی شانۆییدا واتا ترۆپکی کاری کردەیی و پراکتیکی هونەریدا نمونە فەلسەفییە باو و زراڤەکان وەک پشت بەستن بە چەند سەرچاوەیەکی بریقەدار، بەراودی فیکر بکەین بۆ نزمتر دەرکەوتنی ئاستی کارێکی شانۆیی لە بڕی شێکردنەوەی نمایش و راڤه‌كردنی گوتارە هزریی و جوانکارییەکەیله‌ دارشتنی هزرو توانای شانۆكاره‌كان له‌ ئاستی ئه‌ركه‌كانیاندا.

سەرکەوتن و هه‌ڵكه‌وتن لەژیانداوه‌ك بڕوانامه‌یه‌كه وایه‌ كه‌‌ ژمارەكانی لەسەردەنووسرێت، پاشان کۆی نمرەی پێویست دەبێتە ئاوێنه‌ی دەرچوون، ئه‌م پرۆسه‌یه‌ش لە قۆناغێک بۆ قۆناغێکیتر سەرکەوتنه‌كه‌ت ده‌نه‌خشێنێت.بەنموونە وەک قوتابیەک لە قوتابخانە کاتێک سەرکەوتنه‌كه‌ی ڕاده‌گه‌یه‌نرێت و سه‌قامگیر دەبێت ئیتر نکۆڵی لێناکریت.وه‌لێ دەشێتباشتر لەهۆکاری سەرکەوتنەکانی ئاشنا ببین، ئەگەر شیکارێکی ووردی بۆبکەین. ئەوکاتره‌نگه‌ ببینین كه‌ لە هەموو وانەکان نمرەی پێویست و سەرکەوتنی تەواوی بەدەست نه‌هێناوه‌، بەڵکو بەهۆی وانە دڵخوازه‌كانییه‌وه‌ کۆنمرەکەی هه‌ڵكشاوه‌ و ئاستی پێویستی سەرکەوتنی به‌ده‌ست هێناوه‌.

جابابزانین وانەدڵخوازەکانی (دەرهێنەر _ ئه‌رسه‌لان ده‌روێش)له‌نمایشی (پاسه‌وان)دا کامانەن؟ کە سەرکەوتنیان پێ بەخشیووە؟؟

لایەنە بەهێزه‌كانی ئەم نمایشە کەوا کۆنمرەی نمایشەکەی بەرزکردەوە بۆ ئاستی کارێکی سەرکەوتوو به‌ڕای ئێمه‌ بریتین لە:

  • ناوەرۆک
  • نواندن
  • دیکۆر
  • جلو بەرگ
  • دەرهێنان: لە داڕشتەی گوتاری بینراودا

 

ئەوانەس سه‌ره‌وه‌ وانە دڵخوازەکانی دەرهێنەر بوون کەوا کۆنمرەی نمایشیان لەبەرانبەر نمرە نزمەکاندا به‌رزكرده‌وه‌ کە زیاتر لەم لایەنانەی خواره‌وه‌ دا چڕبوونته‌وه‌ :

  • دەستنیشان نەکردنی گۆیگری درامی نێو دەق.
  • لاوازی هۆکاروبه‌هانه‌ی ئاخاوتنی كاره‌کتەر لەسەرسته‌یج وەک کێشەیەکی دابەش بووی نێو دەق و دەرهێنان
  • ئاراستە کردنی دیالۆگ و په‌لكێشكردنی بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ سینۆگرافیادا له‌سه‌ر ئاستی وێنه‌و فیلمه‌ نمایشكراوه‌كان.

 

به‌ڵام وه‌ك باسمان كرد كۆیخاڵە ئەرێنیەکانی سەرەوە، توانییان لایه‌نه ‌لاوازەکان په‌رده‌پۆش بكه‌ن جگه‌ له‌ هه‌ندێك له‌ وردەکارییەبچوکەکان كه‌زۆر شتیانپڕكرده‌وه‌،به‌ڵام من له‌سه‌ر ره‌گه‌زه‌ سه‌ره‌كی و بنچینه‌یه‌كانی سه‌ركه‌وتنی نمایشه‌كه‌ راده‌وه‌ستم و هه‌وڵی رۆشنایی خستنه‌ سه‌ر یەک بەیەکیان ده‌ده‌م‌:

 

 

ناوه‌رۆك

لەدوای بینینی هەر نمایشێک و له‌وكاته‌ی هۆڵه‌كه‌ بەجێده‌هێڵین سەرەتایترین پرسیار كه‌ لەخۆمانی ده‌كه‌ین ئەوەیە، ئەم نمایشە لەئێستادا بۆ؟

ئه‌وه‌ش تاوەکوو پەیوەندی نێوا( گوتاری نمایش و وه‌رگر ) بدۆزینەوە و بایه‌خ و پێویستی نمایشه‌که‌ بسەلمێنین. له‌دوای نمایشی (پاسه‌وان) ئێمه‌ ئەو وەڵامەمان زوو دەستكه‌وت و دڵنیاكه‌ربوو، ناوه‌رۆك له‌مه‌ڕ زیندوو کردنەوەی ئازارەکانی گەلیک بوو.كه‌ بەدرێژایی مێژوو باجی شوناسی نه‌ته‌وه‌یی خۆی ده‌دات له‌پرۆسه‌یه‌كدا كه‌ بە ئێستاكردن و لێره‌دا بوونی ئێمه‌ی بۆ كرابووئه‌وه‌شله‌میانه‌ی داڕشتنی چەندین ڕوداوی کارەساتبار بەشێوازێک كه‌ توانا گوزارشتی له‌ تراژیدیه‌كانی مێژووه‌كه‌مان هه‌بێت و به‌پانتایی كاره‌ساته‌كانی نیشتمان په‌لی كێشابێت،وەک بەشێک لە ( ئێستا )كه ‌هێشتا به‌رده‌وامییان هه‌یه‌و ناسنامەی بوونی گەلێک دوپات دەکەنەوە، كارێكی گرنگیشه‌ بۆ ئەدەبەکەمان كه‌ ڕەنگدانەوەی واقیعی چیرۆكه‌كانی خۆمان بێت. لەبەر ئەوەی هەمیشە بیانییەکان میژوو بەسه‌رهاتەکانی ئێمەیان نووسیوەتەوە هەرگیز خۆمان لەئاست گەورەیی کارەساتو ئازارەکانی خۆمان نەوەستاوینەتەوە، به‌ڵام له‌ (پاسه‌وان)دا پرسی نەتەوەیی و ئینسانی تاكی كوردبایەخێکی گەورەتری وەرگرتووە، ئەم فۆرم و ستایلی کارکردنەش نوێ نییە بۆ (ئەرسەلان دەروێش)ی دەرهێنەر، ئه‌و هه‌میشه‌ بابه‌تی سه‌ره‌كی كاره‌كانی به‌و ئاراسته‌یه‌ بووه‌، له‌م به‌رهه‌مه‌شدا ده‌بینینلەپرۆسێسێکی دراماتۆرگیداو لەمه‌تنی (3) سێ دەقی شانۆیی هەمان نووسەردا، (دەرهێنەر) ئاوێتەکاریی کردووە، له‌و ده‌قانه‌ی کەپێشتر جیاواز نمایشی کردوون ئەوانیش هەریەک لەشانۆگەریەکانی (پاسەوان 2006، 2007، 2010)، (فردەوسی تەمتوومان 2011)، (نیگای بکوژێک 2016)، به‌ڵێ لەم کردە دراماتۆرگییەدا چەندین کارەئەکتەریی هەگبە پڕ چیرۆک و خەم تێهەڵکێشکراون، (پێشمەرگە)یەکی دێرین کە لەئێستادا وەک پاسەوان ی بەردەرگای مەزرەعەو ڤێلای هەڤاڵە سەکردەكەی دوێنێی بە کۆڵێک خەمی دولبەرە کەی (گوڵێ)ی ئەنفالکراو و نیشتیمانە بەر هێرشکەوتووەکەیەوە دەردەکەوێت، (ژنەبەجێماوێکی ئەنفال) کە بەدوای گۆڕی ونی مێردەکەی وێڵه‌ و تێکڕای پاشماوەی تراژیدیەکانی دوای جەنگ و هێرشی دووژمنی بۆ سەرخاک و خەڵکی کوردستان لەسنگگرتووە، بە کوشتارو ماڵوێرانکردن و دەربەدەرکردنی خەڵکی کەرکووک و گەرمیان ئه‌و شاره‌ دێرینه‌ی كوردستان كه‌ بە(ئارابخا) ناوی دەهێنێت " خۆی و کوڕەکەی وێڵن بەدوای ئەو گۆڕە غەریبانەدا، دواتریش کارەکتەری(پیاوێکی ئیزیدی) کە چیرۆکیجینۆسایدی شەنگال و دڕنەدەیی داعش و لەدەستدانی ئەو کچانە بەیان دەکات کە كه‌وتوونه‌ته‌ به‌ر چه‌نگی ره‌شی دووژمنان و ئەودەشت و دەرە تەی دەکات بەدوایاندا. كۆی ئه‌م كاره‌كته‌رانه‌و ئه‌وانی تریش له‌ دووتوێی گوتارێكی شانۆیی ده‌وڵه‌مه‌ندا به‌ئاراسته‌ی پرسی (كوردبوون)چوارچێوه‌ ده‌گرن.

 

نواندن:

یەکەم كاره‌کتەر (پاسەوان– پشكۆشێخ عه‌لی)ە " بەشێوازە داهێنراوە نزیک و هاوتەریبەکەی کارەکتەری داتاشراو لەهەست و سۆز و بە بەرد بووی دڵ و دەرونی مرۆڤێک ده‌رده‌كه‌وێت کەوا تەمەنێک لە پاسەوانیکردنی دار و بەرد، ڕەقتری کردووەو ڕاهاتوی ڕەتکردنەوەو ڕاگرتن و بریندارکردن بووە. شێوە دیالۆگکردن و دەنگی بەرز و تۆنێکی حەزلێنەکراو داهێنەرانەیە له‌ لایه‌ن ئەکتەره‌وه‌ رۆڵه‌كه‌یمان زێتر پێئاشنادەکات لە رووی نائارامی دەروونییە وه‌. دواترلە ئاستێكی تری نواندنداو به‌تۆنێکی پڕ پڕ لە حوزن و هەستێکی ته‌ژی لە حەسرەت، ئارامییەکی جوانی بە ئێمە بەخشی .

کارەکتەری سه‌ره‌كی دووه‌م، ئه‌و ژنه‌ تازییه‌ باره‌ پڕ ژان و ئازاره‌یه‌ كه‌ له‌ نێو لاپەرەکانی مێژووه‌وه‌ به‌ره‌و ئێستا هاتووه‌و سۆراخی هاوژینه‌ ئه‌نفاكراوه‌كه‌ی و ئه‌وانی تر ده‌كات كه‌ هونه‌رمه‌ند (ڕەمزییە قادر) بەتوانایەکی بێ هاوتا لە ئارامییەکی تەواو سەرتەختەی پێ داگیرکردو هەموو کونجێکی شانۆی پڕ كرد لەهەست و سۆزی خانه‌واده‌ی شه‌هیده‌كان‌و دەسەڵاتداریی باڵای خۆی به‌سه‌ر سته‌یج و له‌ناو هۆڵی شانۆكه‌دا په‌خشان كرد،چەند دڵۆپێک فرمێسکی ڕاستگۆی كرده‌ گه‌واهی نواندنه‌ پڕ ئه‌فڕاندنه‌كه‌ی وبه‌هره‌ی خۆی به‌ پاراوی نیشانداین .

بە هەمان شێوە مامۆستای پایە بەرز( ئەحمەد سالار- پیاوێكی ئێزیدی) پەرچوویەکی لەسەر تەختەدا هێنایە بوون لەم تەمەنەدا گیانێکی تەواو لاوی نواندنی به‌رجه‌سته‌كرد و تایبه‌تمه‌ندێتی خۆی سه‌لماند.

بەهەموو ئەکتەرەکان هارمۆنییەکیان لەنواندندا خوڵقاند كه‌ به‌ ئاشكرا ده‌سه‌ڵاتی ده‌رهێنه‌ری له‌داڕشته‌ی گوتاری ئیستاتیكی نمایشه‌كه‌دا له‌ڕێگای ئه‌كته‌ره‌وه‌ رۆشن كرده‌وه‌، به‌ ئاستێك كه‌ بە تەواو بوونی پانتایی كاركردنی هەر كاره‌كته‌رێك و ده‌رچوونی له‌ فه‌زای شانۆدا هه‌ست پێده‌كراو كاریگه‌رییبه‌جێده‌هێشت، تاكو خێرا به‌ ده‌ركه‌وتنی كاره‌كته‌ری دواترچه‌شه‌ی بینین وبیستن و به‌شداریمان له‌ نمایشدا وه‌ك (وه‌رگر) خۆشنوود ده‌بوو به‌ ره‌وتی شانۆگه‌رییه‌كه‌و به‌ند و هۆگری ڕیتمی خۆیان له‌كاره‌كه‌دا ده‌كردین.

 

دیکۆر :

یەکێک لە خه‌سڵه‌ته‌ دیاره‌كانی ستایڵی كاركردنی ئه‌م دەرهێنەرە ئه‌وه‌یه‌، لە گشت کارەکانیدا گرنگی تەواوی داوە بە دیکۆر،له‌م نمایشه‌شدا هه‌روای كردووه‌ و دیدو کارامەییه‌كه‌ش له‌وه‌دا دره‌وشاوه‌ته‌وه‌ كه‌ دیکۆر ئەم جیهانە فەتازییەی بۆدەخوڵقێنێت کەوا زۆر بەی بابەتەکان پەیوەستن بە مێژویەکی دووره‌وە هەر وەها ڕەهەندێکی فراوانتر بۆ بابەت دەهێنێتە بەرهەم تا وەکو تەواوکەری گوتاری شانۆییه‌كه‌ بێت لە تەک نواندن و ڕەگەزەکانیتردا.

 لەم نمایشە دیکۆر سێ ڕەهەندی بینینی قوڵی یەک بەدوایەکی هەبوو تا دواین قوڵای شانۆ بەسەر بابەتدا دەکرانەوە قوڵای ڕووە مێژووییەکەی نیشانی ئێمەدا.  وێڕای رەگەزە سەرەکییەکانی نمایش، ئامادەبوونی وێنەو تابلۆو پارچە فیلمی تۆمارکراوو دیکۆمێنتەریی پانتاییەکی دیاری وەرگرتبووكه‌ له‌ بینراوه‌ گشتییه‌كه‌ی نمایشدا پانتایی و ره‌هه‌ندێكی جوانكاریی و درامی و فیكریی نه‌خشاندبوو.

 

جل و بەرگ:

ئەو جلوبه‌رگانەی بەکارهاتبوون و تایبەت بوون بەنمایشەکەئەوەندەیتر جەمسەرەکانی بابەتی لە ڕووە جیاوازەکانی میژووه‌وه‌زه‌قتر دەکرد هەروەها کۆکردنەوەی چەندین کەلتووری شوێنە جیاوازەکان ی ووڵاتی لە ئامێز گرتبوو، سه‌لیقه‌یدیزاین و هه‌ڵبژاردنی ره‌نگ كارامه‌یی هونه‌ریی نیشانداین.

 

دەرهێنان:

توانای ده‌رهێنه‌ر لە پرکردنەوەی پانتاییەکی درامی لەنێوان دوو جیهانی جیاوازی میژوویی و سەردەمی دا ره‌نگی دایه‌وه‌و زیرەکانە پرکرایەوە . هه‌موو تووخمه‌كانی پێكهاته‌ی نمایش یه‌كانگیرو ته‌واوكه‌ری یه‌كتر بوون و به‌ركه‌وتنی دژبه‌یه‌كیان نه‌بوو . یه‌كه‌یه‌كهی هونه‌ری له‌دیدی ده‌رهێنه‌ریان به‌رجه‌یته‌ده‌كرد به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ هیچ كه‌م وزیادێك له‌ به‌كارهێنانی تووخمه‌كان و پایه‌كانی نمایش به‌دی نه‌ده‌كرا و ده‌سه‌ڵاتێكی هونه‌ریی قاڵبووی ئه‌زموون و ئه‌فراندنی تیادا نه‌خشا بوو.

 

 له‌ كۆتایشدا ده‌ڵێم ڕەنگە ئەم خاڵانەی كه‌ سەرکەوتنیان بەم نمایشە بەخشیوه‌ لەبەرامبەر ئەوە بوبێ کەوا من به‌ شایەنی چارەسەرم بینی، ئێمەی بینەر لەنێوان ئەکتەر و گوێکری درامی نێو دەقدا لە پشت نواندنەوە ئارامی گوێگرتنمان دەست دەکەوێت تاوەکو بەباسەکە ئاشنا بین لەسەرەتادا ئەم گۆێگرە نەدۆزرایەوە هەرجارە و دیالۆگ ئاراستەی لایەنێک لەسەر تەختەو دەرەوەی تەختەش دەکرا ئەکتەر توانای ڕوبەڕوبونەوەی بینەری نابێت لە نمایشێکی واقیعیدا كه‌ ڕەهەندێکی مێژوویی هەبێت و پشت بەستوی کەشی گشتی بێت تابابەت هەستپێکراو بێت، وێنە خەیاڵی سێبەری سایک تەنیا ئامرازێکی ڕونکەرەوەیە بۆ ساتێکی دیاری کراو جیهاێکی تایبەتە بەبینەر چەند ساتێک لەدواوەی دیالۆگە رۆنکەرەوەی دیالۆگە بەبەخشینی هەستو سۆزی قوڵبونەوە بەبینەر تازیارتر لەهێزی دیالۆگ ڕابکێشرێت بەرەو قوڵای دەق " ئەم جیهانە فانتازییەی لە پشت ئەکتەرەوە دەگوزەرێت بە وێنە و ڤێدیۆ فیلم و داتاشۆکان جیهانی پاڵپشتی سۆزە بۆ بینەر ئەکتەر ره‌نگه‌ نه‌توانێت ڕوبەڕووی ببێتەوە کەتایبەتکراوە بۆ تێگەیشتنی بینەر . بەنمونە دیالۆگی پاسه‌وان ڵه‌گه‌ڵ ( نەفەرتیتی)دا . له‌راستیدا نامه‌وێت رۆڵی موزیكیش پشت گوێ بخه‌م كه‌ له‌ زۆر شوێنی نمایشدا كاریگه‌ری خۆی هه‌بوو به‌تایبه‌تی كه‌تێكڕای ئاوازه‌‌كان كوردی بوون و ده‌نگی هونه‌رمه‌ند (عه‌دنان كه‌ریم) له‌ مه‌قامێكه‌ كورتی نه‌هاوه‌ندا دره‌وشایه‌وه‌.

دووبارە دەست خۆشیم بۆ تەواوی ستافی نمایش هەیەکەوا توانیان ئەم نمایشە سەرکەوتووە لە سه‌رده‌می گۆڕ سه‌ندی په‌تای کڕۆنا تاوبده‌ن و بیخەنە بەر دیدەی بینەران و ده‌ستپێكی نمایشی شانۆیی له‌ شاری هه‌ولێر تۆمار بكه‌ن .

 

مەولان حەمەدەمین