نیسان 06, 2020

زۆرترین بینراو هونه‌ری

Error: No articles to display

من و هونەر سەلیم و ڤۆدگا لیمۆن

حەیدەر عەبدولڕەحمان_هه‌ولێر

 

 

هونەر سەلیم لە ڤۆدگا لیمۆندا سەربوردەی(نینا)ی بێوەژن و(هامۆ)ی ڕەبەن و بەساڵاچوومان بۆ دەگێڕێتەوە كە لە گوندێكی لاپەڕی ئەرمینیا، دوای تێكشكانی یەكێتیی سۆڤیەتی جاران ژیان بەسەر دەبەن، لەو كەشوهەوا قەوقازیە شەختەبەند و ساردەدا، كە بە تارای سپیی بەفر داپۆشراوە ئەو دوو كۆستكەوتووە هەموو جارێ‌ لە گۆڕستانێكی خامۆشی گوندەكەیاندا یەكتر دەبینن، كە چەند كیلۆمەترێك لە گوندەكەوە دوورە.

هامۆ دوو ساڵێك دەبێت ژنە خۆشەویستەكەی مردووە، هەر جارەی بەتەنیایی و جلی ماتەمینیەوە دەچێتە سەر گۆڕەكەی، تۆپەڵە بەفرەكانی سەر وێنەی ژنەكەی لەسەر كێلی گۆڕەكەی بە ئەسپایی لادەبات، بۆ ئەوەی بە بینینی وێنەی سەر گۆڕەكەی، تۆزێك سوكنایی بێتێ.
"نینا"ـش بەهەمان شێوە بە جلی ڕەشی ماتەمبارییەوە، هاوكات لەگەڵ هامۆی ڕەبەن و تەنیا بە بێ‌دەنگی لەسەر گۆڕەكە ڕۆدەنیشێت‌ و سەیری وێنەی مێردە سەربازە كوژراوەكەی دەكات.
لەو گۆڕستانە تەنیایەدا كە تەنها ئەو ژن و پیاوە كۆستكەوتووە دەگرێتە خۆی، (نینا) دوور بەدووری و ناوەناوە ئاوڕ لەو پیرەمێردە خەمبارە دەداتەوە، كە هەروەك زیندوویەك قسە لەگەڵ ژنە مردووەكەیدا دەكات و نامەی كوڕەكەیانی بۆ دەخوێنێتەوە، كە چۆن گوندی جێهێشتووە و ئێستا لە پاریس دەژیت؛ ناوەناوەش خۆی بۆ ناگیرێ‌ و بەهێمنی دەگری و دەیەوێت حەسرەتەكانی خۆی بە هەڵڕشتنی چەند دڵۆپە فرمێسكێ‌ هەڵڕێژێ‌، یان زەردەخەنە وەك شنەبایێكی ناوەختە بەسەر ڕوخساریدا هەڵدەكات و سەراپای دەم و چاوی داگیر دەكات و شنەبای زەردەخەنەكانی ئاوێزانی شەپۆلی فرمێسكەكانی دەبێت.
ئەو دوو بنیادەمەی گۆڕستانەكە، هەموو جارێك بێ‌ ئەوەی قسە لەگەڵ یەكتردا بكەن بە یەكەوە دێنە سەر گۆڕستانەكە و بە یەكەوەش بەسواری كۆنە پاسێك دەگەڕێنەوە شار، كە لەزۆربەی گەڕانەوەكاندا هەر ئەو ژن و پیاوە هەڵدەگرێت‌. لە نێو ئەو ڕووداوە لەسەرخۆ و یەكهەوا و هێمنانەدا كە بێجگە لە ڤڕەڤڕی دەنگی پاسەكە هیچ بزووتنەوەیەكی دیكە بە ڕوخساری ئەو ژیانە خامۆشەوە نابینی، كە ئەوانی تێدا دەژین. بینەر چاوەڕوانی ئەنجامێك دەكات، ڕەنگە مەزەندەی ئەوەی لەلا گەڵاڵە بێت، كە بێ شك ئەو كەشوهەواو ڕووداوە هێورانە ئێستا نا ئێستا بەرەو ئاكامێكت دەبات، ئەو چاوەڕوانیە چێژێكی دەروونی بە بینەر دەبەخشێت، كە ناهێڵت سارد بێتەوە و، درك بەوە دەكات، كە ڕووداوەكان دیمەن دوای دیمەن بەرەو هەڵچوون دەچن و چێژی بینەریش لە چاوەڕوانی ڕووداوەكاندا لە زێدەبووندا دەبێت
دەرهێنەر، هەوڵی ئەوەی داوە پێناسێكی وردی ژیان و ڕابردووی پاڵەوانەكانی خۆی بكات، بە تایبەت كارەكتەرە سەركییەكانی، ئەوەتا بینەر ئاشنا بووە بەوەی كە چۆن پیرەمێرد جاران عەسكەرتارێكی سوپای سوور بووە، بەڵام پێش چەند ساڵێك خانەنشین كراوە، كەچی تا ئەو ماوەیەش جلە سەربازییەكانی هەر مابوون، تا ئەو رۆژەی دەسكورتی و نەداری بە شێوەیەك تەنگی پێ‌ هەڵچنی، كە ئەستێرەكانی سەر شانی فڕی بداو بە نرخێكی هەرزان بیانفرۆشێ‌، تەنانەت ئەو بارە ناهەموارە وای لێكرد ماڵ و هەندێ‌ كەلوپەلی بەنرخی ماڵەكەشی بفرۆشێ‌، لەوانەش دۆڵابی ماڵەكەی كەهەموو رۆژێ‌ بەپشتی خۆی، بەدەم ئەو ڕێگە سەخت و دژوارەی بەفرەوە دەیباتە سەر شەقامەكە بۆ فرۆشتن، خەڵكیش مەزەندەی ئەوە دەكەن كە كوڕە پەناهەندەكەی لەدەرەوە كۆمەكی دەكات، بۆیە هەركات تەلەفۆن دەكات خەڵكەكە لە چاوەڕوانی ئەوەدان ئاخۆ كوڕە چ هەواڵێكی دڵخۆشكەری پێیە بۆ باوكە كڵۆڵەكەی، كەچی هەموو جارێ‌ پیرەمێرد چ لە تەلەفۆن و چ لە نامەكاندا خەونەكانی لەبار دەچن و هەناسە سارد دەبێت.
بێوەژنیش (نینا) تەنها خۆی و كچێكی تاقانەی پیانۆژەنی هەیە، ئەو خۆی لە كۆشكەڵەیەكی ڤۆدگا فرۆشتندا لەسەر ڕێگای وێرانە دێیەكدا ڤۆدگا دەفرۆشێتە ڕێبواران و كچەكەشی لە هوتێلێكی شاردا بەنان و سك خزمەتكارە، بەڵام موچەی دایكەكە ئەوەندە كەمە تەنانەت بەشی خۆی و كچەكەی و چوونە سەر گۆڕستانیشی ناكات، بۆیە چەند جارێك بەقەرز دەچێتە سەر گۆڕستان و پارەی پاسەكەی نیە، تا وای لێ‌ دێت شوفێری پاسەكە لێی بێزار دەبێت و ڕێگەی پێ‌ نادات سواری پاسەكە بێت، بەڵام دواتر(هامۆ) ی پیرەمێرد بەهانای دێت و بەبێ‌ ئاگایی بێوەژن هەموو قەرزەكانی بۆ دەداتەوە.
ئەم هەڵوێستەی هامۆن وا لە نینا دەكات زیاتر لێی نزیك بێتەوە و پێوەندییان لەو كەش و هەوا ساردەدا گەرم بێت.
ڕیتم لەو ساتانەدا ڕیتمێكی ئاسایی نیە، بەڵكو ئاوێزانی ڕووداو و بزووتنەوەی كامێراو موئەسیراتی دیكەی دەنگ دەبێت، ئەو ریتمە پڕ لە نهێنیەیە وا دەكات كە وێڕای هێوری و لەسەرخۆیی رووداوەكان، بەڵام بینەر لە كەشوهەوایەكی شەختەبەندی فیلمەكەدا دەستی لە دیمەن و ئاوێتەبوونی رووداوەكاندا بەرنەبێ‌، ئینجا ئەگەر ڕووداوەكان تراژیدی یا سووكە كۆمێدی بن، یاخود ڕۆمانسی وەك ڕۆمانسیەتی ڤۆدگا لیمۆن، ئەوەتا ڕیتمی كامێرا لەدیمەنی سەرەتاییدا دەگاتە ترۆپك، كاتێ‌ پیرەمێردێكی خاوەن ماتەم لەسەر پشتی قەروێلەیەكدا بەرەو گۆڕستان لێژ دەبێتەوە.
دەكرێ‌ بڵێین هونەر سەلیم ستایلێكی تایبەت بەخۆی هەیە كە بەشێوازیكی زۆر سادە و ساكار، لە دنیایەكی رۆمانسیانەی بێ‌ گرێ‌دا هەوڵ دەدات ئەو وێنە سەرسووڕهێنەرانە نیشانی بینەر بدات، كە قووڵاییەكی مرۆیی لە دەروونیدا بەجێ‌ دێڵن؛ لەهەمان كاتیشدا هزرێكی فەلسەفی بەخۆیانەوە هەڵدەگرن و بوارێكی بەرفرەوانیش بۆ خەیاڵی بینەر بەجێ‌ دێڵن، بەڵام لێ‌ناگەڕێ‌ بینەر لەناو گێژەنەیەكی ناواقعیدا بخولێتەوە وەك ئەوەی ژیانی سادەی نەتەوەیی و كولتووری ئەرمەنییەكان وەك خۆی نیشان بدات.
ڕاستگۆیی دەرهێنەر لەگەڵ واقیعدا لەوەدا بەرجەستە دەبێت كە نایەوێت ژیانی ئەوان بە شێوەیەكی رتوشكراوی ئەوتۆ دەربخات لەگەڵ سەردەم و باری سیاسی و كۆمەڵایەتی و رۆشنبیریی ئەواندا كۆك نەبێت، ئەگەرچی دەرهێنەر لەرووی جوگرافییەوە ماوەیەكی دوورودرێژی بەینە لە نێوان زێدی باوك و باپیرانی، بەڵام بەشێوەیەك ئاشنا بەئەرمەنستەكانە كە بینەر مەزەندەی بۆ ئەوە بچێت، ئەو دەرهێنەرە ئەوەندە شارەزای كولتوور و كەلەپوورو ژیانی ئەوانە وەك ئەوەی ئەو ئەرمەنی بێت. خۆ ئەگەرچی دەرهێنەر دەسەڵاتی ئەوەی نەبووە فیلمەكە بەتەنها زمانی كوردی بكات، بەڵام توانیویەتی كەشوهەواو كولتووری كوردی بەسەر پانتایی زەمینەی فیلمەكەدا زاڵ بكات، كە بەدەر لەزمان بینەری كورد بە وێنە و رووداو و دیمەنەكان لە فیلمەكەدا هەست بە خۆی بكات، گەلانی دیكەش ئەو بۆچوونەیان لا گەلاڵە بێت، كە ئەو فیلمە فیلمیكی كوردییە، بەمەش دەرهێنەر توانیویەتی پێناسێكی ڕاستگۆیانەی ئەو گەلە بكات و خۆشی وەك دەرهێنەریكی كورد خۆی بە دنیا بناسێنێ.
زەمینەی بنەڕەتیی فیلمەكەی لەسەر بەرجەستەكردنی هەلومەرجی تەنگەتاوی ئابووری داناوە، ئەوەتا زۆربەی كەسایەتیەكانی تووشی ژیانێكی كۆڵەمەرگی كردووە. لە دیمەنێكا ئەوەمان نیشان دەدات كە چۆن دۆلابەكەی پیرەمێرد دەدزرێ‌ و دەڕفێندرێ‌، وا لە كچێكی تازە پێگەیشتووی وەك كچی بێوەژنەكە دەكات، كە دوای دەركردنی دایكی لە كۆشكەڵەی ڤۆدگاكەدا ناچاری ئەوە بێت، لەشی خۆی بفرۆشێتە خاوەن هۆتێلەكە، یان بێوەژن بۆ خۆ رزگاركردن لەو تەنگژە سەختەی برسیەتی ناچار بێت پیانووی كچەكەی بفرۆشێت، كە بە لای كچەكەوە هەموو ژیانی بوو، تاقە سەلوایەكی ئەو بارە نائارامە دەروونییەی ئەو بوو.
دەرهێنەر كاتێك دەتوانێ‌ كاریگەریی گەورەی لێك جودابوونەوەی ئەو كچە لەگەڵ پیانووەكەی دا نیشان بدات، كەكچەكە لەناو شەپۆلی فرمێسكەكانیدا دوا عەزفی ماڵئاوایی لەگەڵ پیانوویەكەی لێدەدا، ئینجا خەمبار و دڵ پڕ كەسەر دەست لە پیانووەكەی هەڵدەگرێت كە بیبەن بیفرۆشن، هەر لەو دیمەنانەدا دەرهێنەر باری نالەباری ئابووریی خەڵكەكەی پیشان نەدەدا، بگرە ئەوەشمان نیشان دەدات كە چۆن زۆربەی رۆڵەكانی ئەو گوندە بۆ نان پەیداكردن، روویان لە هەندەران كردووە، لەوانەش كوڕەكەی(هامۆ) بەڵام وەك دەرهێنەر نیشانی دەدا ئەمەیش ڕێگەچارەی ڕزگاربوونی خەڵكی گوندەكە نیە بۆ رزگاربوون لەو بارە ناهەموارە، بەڵكو ئەوانیش هیچیان بە هیچ نەكردووە و نەیانتوانیوە خەونەكانیان بهیننە دی.
دیوێكی دیكەی نەگەتیفیانە كە دەرهێنەر خستوویەتیە روو، لایەنی شەڕە كە لە ناو خەڵكی گوندەكەدا دەردەكەوێت، لەوانەش رفاندن و دزین، دەسدرێژیكردنە سەر كچی بێوەژنێكی وەك (نینا) قەستی كوشتن لە نێوان خزم و كەسوكاری یەكتری گوندەكە لەسەر پارە چەندین حاڵەتی تر، بەڵام لەگەڵ ئەوهەموو حاڵەتە تراژیدییەی پڕ لەمەرگەساتانەشدا دەرهێنەر هاوسەنگی و ڕیتمی درامی فیلمەكەی لەنێوانی تراژیدیا و سووكە كۆمێدیا یان لەنێوان ڕەشبینی و گەشبینیدا تێك نەداوە، ئەوەتا كە نینای بێوەژن دوای دەركردنی لەو كارە لەگەڵ كچەكەی فرمێسك هەڵدەرێژن، شەپۆلی زەردەخەنە هارمۆنیایێك دەدەنە فرمێسكەكان و جوانییەك بە تراژیدیای فرمێسكەكانی دەبەخشێت.
دەرهێنەر فیلمەكەی لەسەر زەمینەیەكی خۆشەویستی بنیات ناوە، هەر تەنها خۆشەویستی سۆزداریشی نا بگرە خۆشەویستی بۆ ژیان كە بەردەوامی بەژیان دەداو لای ئەو هەتا ئەو كاتەش كە نینا مێردەكەی لە گۆڕ دابوو هامۆ – ژنەكەی مردبوو، ئەوان لە خۆشەویستیی مردووەكانیان جیا نەدەبوونەوە و مومارەسەی خۆشەویستییان لەگەڵ مردووەكانیاندا دەكرد، لەلای دەرهێنەر هیچ حاڵەتە پڕ لە مەرگەساتەكان كۆتاییان بەخۆشەویستی نەهێناوە، هەتا ئەگەر بنیادەم لە ویستگەكانی دوا تەمەنیشی دابێت، ناتوانێت بێ‌ خۆشەویستی هەڵ بكات، بۆیە نینای بێوەژن و هانۆی پیرەمێرد سەرەتای خۆشەویستییەكی دیكە لەگەڵ یەكدا دەست پێدەكەنەوە، بەڵام خۆشەویستی دووەم خۆشەویستی یەكەم لەناو دەبات.
 بە ئاشكراش دەرهێنەر ئەوەمان بۆ روون دەكاتەوە، كە بۆشایی سێكسی فاكتەرێكی بنەڕەتیە بۆ ئەو حاڵەتە رۆمانسی و تراژیدییەی وا كاراكتەرە سەرەكییەكانی تێدا دەژیت، بەنەمانی ئەو بۆشاییەش بەهۆی بەستنی پەیوەندییەكی نوێ‌ و دۆزینەوەی ئەلتەرناتیف بینەر درك بەوە دەكات، كە ئەو حاڵەتە مرۆییە رۆمانسییە زۆر بەسۆزە نامێنێت، بەڵگەش بۆ ئەمە ئەوەیە كە دوای دروستبوونی خۆشەویستی لە نێوان بێوەژن و پیاوە رەبەنەكە جارێكی دیكە هیچ لەوان بیری مردووەكانیان ناكەنەوە.
هونەر سەلیم، زەمەنیشی لەپاڵ دیاردەكانی تری فیلمەكە كردووە بە هێما بۆ خوێندنەوەی رووداوەكان، ئەوەتا هەر بۆ نموونە سەراپای وەرزی فیلمەكە زستانە، تەنها كۆتاییەكەی نەبێت كە بەهارەو هێمای دەستپێكردنەوەی ژیانێكی نوێیە، ئەو بەهارە كۆتایی بە رۆژانی بەستەڵەكی تەنیایی و بێ‌ ئەومێدی دێنێ‌ و دەبێتە دەستپێكی وەرزێكی نوێ‌ی خۆشەویستی، بۆیە دەرهێنەر لە چارەسەركردن دراماییانەی فیلمەكە دەگاتە ترۆپكی داهێنان، كاتێ‌ هامۆی رەبەن و نینا ی بێوەژن بڕیار دەدەن كە پیانووی كچەكە نەفرۆشن، لە دیمەنێكی سیحراویدا هەردووكیان لە بەردەم پیانۆكەدا دادەنیشن و ئەو گۆرانییە دەڵێنەوە، كە جاران بە دەم ڕێگەی چوونە سەر گۆڕستان شوفێری پاسەكە بۆیانی دەچڕی و ئەوانیش لەگەڵیدا هەستی خۆشەویستی و خۆشویستنی ژیان سەر لە نوێ‌ لە دڵیاندا چڕۆی دەكردەوە.

© 2017 Hawler