تشرینی یەکەم 16, 2019

لە بەرامبەر هەر هەبوونێكدا هەبوونێكی دیكە قوت دەبێتەوە كە بە ئەویدی ناودەبرێت،كاتێك باس لە ئەویدی دەكرێت، دەبێت تاك یان هەبوونێك هەبێت تاكوو‌ ئەویدییەك مانای وجوودیی پەیدابكات یان بەپێچەوانەوه.

لە ڕەوتی ڕوبەڕووبونەوەی هەبوون و ئەوید‌یدا ئەوەی كە گرنگە كاریگەرییەكە كە لەم نێوانەدا دروست دەبێت.
هەر بەم پێیە لە بەرامبەر هەر هونەرێك یان زانست یان پیشەیەكیشدا هەمیشە ئەویدییەك بوونی هەیە. لە بەرامبەر هەر چەمكێكیدا كە پێناسەیەكی تایبەت بەخۆی هەیە چەمكەكانی دیكە دێنە ئاراوە، بێگومان سینەماش وەك هونەرێك بەردەوام بەرەوڕووی ئەویدی بوەتەوه.
لەم بابەتەدا مەبەستم لە ئەویدییەكانی سینەما ئەو چەمكانەیە كە چ وەك هونەر و چ وەك پیشە و چ وەك زاستەمرۆییەكان ڕووبەڕووی سینەما دەبنەوە. ئەوەی كە لێرەدا گرنگە ئاوڕدانەوە لەو چەمكانەیە كە ئەركی ڕۆشنگەری كۆمەڵگا بەگشتی لە ئەستۆ دەگرن، چونكوو كاركردی ئەو چەمكانە زۆر تایبەتە و دەتوانێت كاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر بەردەنگ بە گشتی و شێوازی بیركردنەوە هەبێت.
ئامانج لە بەرهەمهێنانی سینەمایی وەك هونەرێكی گشتگیر جەختكردن لەسەر لایەنی ڕۆشنگەرییەكەیەتی، هەڵبەت لێرەدا مەبەستم لە ئامانج ئەركی ڕاستەقینە و سەرەكی و ڕەسەنی هونەری سینەمایە كە ئەركی هەر هونەرێكی ڕەسەنە، ئەگینا بەشێكی‌ زۆری بەرهەمە سینەماییەكان ئامانجیان بەس بواری سەرمایەی سینەمایە واتە سینەمای بەكاڵاكراو دەدەنە بەردەنگ بۆ گەڕانەوەی‌ قازانجی ماددی زیاتر، كە بە بڕوای من ئەو بەرهەمانە ناچنە خانەی سینەمای ڕەسەنەوە.
بەهۆی كاركردی تایبەت و لایەنی گشتگیربوونی سینەما، و لەباربوونی سینەما بۆ گەیاندنی پەیام، چەمكەكانی دیكە كە بە ئەویدییەكانی سینەما دەكرێ پێناسەیان بكەین كاریگەرییان لە سەر سینەما بووە و هەر بەهەمان شێوەش سینەما كاریگەری لەسەر ئەوان بووە، واتە كاریگەری دوولایەنە لەم ڕووبەڕوو بوونەوەیەدا لە ئارادا بووە.
ئەویدی لە چەند بازنەدا ڕووبەڕووی سینەما بووەتەوە.

هونەر
دەستەی یەكەمی ئەویدییەكانی سینەما، كە لە بازنەی هونەردا مانا پەیدا دەكات، بریتییە لە بەشە هونەرییەكانی دیكە، بێگومان هەر كام لە بەشە هونەرییەكانی دیكە لە پیكهاتنی سینەما و گەشەی سینەمادا ڕۆڵی تایبەتیان هەبووە، جگە لەوەش ڕۆڵی بەشە هونەرییەكانی دیكە وەك هۆكارە سینەماییەكان جێگای سەرنجە، ئەو بەشانە بوونەتە بەشێك لە پێكهاتەی سینەما و دەتوانین بڵێین زۆرجار سینەما بەبێ ئەوان بێمانایە.
جگە لەوەی كە سینەما بە پێی تەمەنی كەمی لە ئاست هونەرەكانی دیكەدا، لە ئەزموونی دوور و درێژی هونەرەكانی دیكە كەڵكی وەرگرتووە، بەشە هونەرییەكانی دیكەش دەخاتە ژێر ڕكێفی خۆی و دەیانكات بە بەشێك لە بنەماڵەی سینەما تا ئەو ڕادەیەی كە سینەما بەوانەوە مانا پەیدا دەكات.
رۆڵێك كە شێوەكاری، مۆسیقا و هونەرەكانی دیكە، وەك بەشێك لە هۆكارەكانی سینەمایی لە سینەمادا دەیگێڕن، ڕۆڵێكی هەرە گرنگە كە لە ڕاستیدا ڕادە و ڕێژەی كاریگەری هەر كام لەم هونەرانە لەسەر سینەما بووە كە بووە‌تە هۆی خولقاندنی بەشێك لە شێوازە سینەماییەكان.
ئەویدییە هونەرییەكانی سینەما لە خزمەتی باری هونەری سینەمادان و لە كۆدا دەبنە هۆی بەئەنجام گەیاندنی ئامانجەكانی سینەما وەك هونەرێكی ڕەسەن.

پیشە
بەشی دووهەمی ئەویدییەكان لە ڕووبەڕوو بوونەوەی پیشە لە سینەمادا دێنە ئاراوە، ئەم ئەویدییە من بە ئەویدی پیشەیی‌ سینەما ناوزەدی دەكەم، ئەم ئەویدیدییە زۆر جار سینەما لە مانا هونەرییەكەی دوور دەكاتەوە و درووست لێرەدا كە زۆر كەس لەسەر ئەو بڕوایەن سینەما پیشەیە و هونەر نییە و تەنانەت نێوی هونەری سینەما ڕەشدەكەنەوە بە پیشەی سینەما ناوزەدی دەكەن.
كاركردی ئەم ئەویدییە كاركردێكی پیشەییە و ڕێژەی بەشداربوونی ئەم ئەویدییە لە پێكهاتەی سینەماییدا ڕادەی پیشەیی بوونی ڕواڵەتی سینەما دیاری دەكات.
بێگومان ئەم ئەویدییە لە سەرەتاوە خزمەتێكی بێوێنەی بە سینەما كردووە، و لە ڕاستیدا هەر لە سەرەتاوە ئەم ئەویدییە كاریگەرییەكی زۆری لە خۆلقاندن و گەشەی سینەمادا هەبووە.
بۆ وێنە مێژووی درووستكردنی كامێرا و دواتر هاتنە ئارای دیمەنی بەجووڵە و دواتریش سینەماتۆگراف ئاماژەیەكە بە گرنگی بواری پیشەیی لە سینەمادا.
لە ڕاستیدا ئەم دوو ئەویدییە‌ی سینەما كە ئاماژەیان پێكرا، واتە ئەویدییە هونەرییەكان و ئەویدییە پیشەییەكانی سینەما، كاریگەرییەكی زۆریان لەسەر گەشەی سینەما بووە تاكوو‌ لە ماوەیەكی كاتیی كورتدا لەچاو هونەرەكانی دیكە، سینەما بتوانێت بەو شێوەیە بڵاوە و گەشە بكات.

زانستە مرۆییەكان
بەشی سێهەمی ئەویدییەكانی سینەما لە بازنەی زانستە مرۆییەكاندا بەرجەستە دەنبەوە.

لە ڕواڵەتدا ئەویدییەكانی سەر بە زانستە مرۆییەكان بە ڕادەی ئەویدییەكانی هونەری و ئەویدییەكانی پیشەیی لە پێكهاتە و پێكهاتنی سینەمادا، ئەوەندە كاریگەرییان نییە، بەڵام بەپێچەوانەوە ئەم ئەویدییانە هەروەها كە كاریگەرییەكی لە ڕادەبەدەریان لەسەر شانۆ و هونەرەكانی دیكە هەبووە، كاریگەرییەكی لەو چەشنەشیان لەسەر سینەما هەبووە.
 بۆ وێنە كاریگەرییەك كە فەلسەفە، سیاسەت، دەروونناسی و. لەسەر شانۆ هەیبووە و هەر لەو دەلاقەیەشەوە ئاوڕ لە سینەماش دراوەتەوە.
ئەوەی كە دەمهەوێ لێرەدا ئاماژەی پێبكەم جیاوازبوونی ڕۆڵی ئەم ئەویدییە لە ڕەوتی پێدان و وەرگرتندایە كە لەنێوان سینەما و ئەویدییەكانیدا بوونی هەیە.
نابێت حاشا لە كاریگەرییە پۆزیتیڤەكانی زانستە مرۆییەكان لەسەر سینەما بكرێت، بەڵام لێرەدا زۆرتر دەمهەوێ ئاماژە بە كاریگەری نێگەتیڤ و هەستیاری ئەم بەشانە لەسەر سینەما بكەم.
دوای هاتنەئارای چەمكێك بەناوی سینەما لەهەمبەر ئەم هەبوونە نوێیەدا، زانستە مرۆییەكان هەركامەیان وەك سەرچاوەیەك خۆیان پێناسە كردوەتەوە و لە هەوڵی خستنە ژێر ڕكێفی ئەم هەبووونە نوێیەدا‌ بوون، واتە زۆر جار سینەما لە وێنەی ئامرازێك چاوی لێكراوە كە ببێتە هۆی ئۆرگاسمێكی زانستیی نوێ لەواندا.

 

شیڤان شێرزاد - هەولێر

© 2017 Hawler