کانونی یەکەم 13, 2019

سروودی "ئەی بەندیخانە" بۆ ئەو رۆحانەی هەرگیز نامرن

ڕۆژانە چەندان بەرهەمی نوێی هونەری دەبینرێن، زۆرینەیان كرچ و هەندێكیش رووی قسەكردنیان دەبێت. دیاردەكان زۆرن و بۆ ماوەیەكی كەم دەمێننەوە، كەمن ئەوانەی رۆح دروستیان دەكات و تەمەنیان درێژ دەكات. بێگومان ئەوانە بۆ ئێستە و قۆناغەكانی پێشتریش بەهەمان شێوە بوون. منیش لێرەدا مەبەستمە باس لە رۆح بكەم كە چۆن هونەری باڵا دروست دەكات و بە مێژووی دەسپێرێت.
پێم وایە سۆشیال میدیا ئەوەندەی خزمەتی هونەری كردووە و بەزوویی بەرهەمەكانمان پێ دەگەیەنێ، لەوە زیاتر رۆحی لێ وەرگرتووەتەوە و نەیتوانیوە لەگەڵ بینین یان گوێگرتندا ئاسوودەمان بكات، واتە بێزراوی كردووە یان هەڵسەنگاندنەكانی شێواندووە، بۆیە كە ئێستە جارجارە گوێت لە گۆرانییەك یان پارچە موزیكێكی نوێ دەبێ، بۆ سبەی بۆت نابێتە بابەتێك كە لێیەوە هەست بە داهێنان یان نوێكارییەكی ئەرێنی بكەیت و چێژی لێ ببینیت. ئەمە لەكاتێكدایە ئامێری موزیكی و گەشەی تەكنەلۆجیا بەجۆرێك باڵی گرتووە و بە حەلحەلەی ئاسماندا چووە و خەریكی فڕینە، بەڵام فڕینەكەی بەبێ رۆحە و گەڕانەوەی بۆ نییە. ئاخر كاری هونەری بەبێ رۆح، هونەر نییە.
زۆرن ئەو بەرهەمانەی لەناو كۆلیتێكی ناو گوندێك یان لەناو ئەشكەوتێكدا بە ئامێرێكی دەنگیی سەرەتایی تۆمار كراون، بەڵام چونكە قۆناغەكە و بوونی ئەو رۆحەی هونەرەكەی دروست كردووە و ئاوێتەی داهێنانی كردووە، وا دەكات زۆرترین تەمەنی پێدا ببڕێ و بەئاسان لە بیر نەچێتەوە. ئەو جۆرە بەرهەمانە گەلێ زۆرن و هونەرمەندەكانیش كەم نین، نموونەیان "حەمەجەزا، شڤان پەروەر، نەجمەدین غوڵامی، ناسری رەزازی، فوئاد ئەحمەد، خالید دلێر و زۆری تر". ئەم بۆچوونەم پێوەندیی بە ململانێی نەوەكانەوە نییە كە زۆرجار دەكەونە دژایەتیی یەكتر، بەڵكو پێوەندیی بە رۆح لە كاری هونەری بۆ پێشتر و كاری بێ رۆح لە ئێستەدا هەیە، بۆیە جیاكردنەوەی كارە هونەرییە رۆحییەكان لە كارە بێ رۆحییەكان بۆ ئێمەومانان ئەستەم نابێت. پێشتریش هەڵسەنگاندنمان بۆ ئەو جۆرە كارانە لە هەردوو دیودا كردووە، بێگومان بۆچوونی جیاوازیش هەن.
 لەناو ئەو هونەرمەندانەی وەك نموونە باسم كردوون، "لالۆ رەنجدەر"یش ناوێكی زۆر دیاری قۆناغەكەی خۆی و ئێستەیشە، بۆ ئێمەی كەركووكییان كە بیرەوەرییەكی زۆرمان لەگەڵ بەرهەمەكانی ئەو هونەرمەندەدا هەیە، هی ئەوە نییە بە تێپەڕ قسەی لەسەر بكەین. بۆیە لەم نووسینەدا پێویستیم بە سروودی "ئەی بەندیخانە" دەبێ كە یەكێك لە سروودە زۆر ناودارەكانی ئەو هونەرمەندەیە. لەوێدا ئەو رۆحە هونەرییە دەبینی كە داهێنانی دروست كردووە و جیا لە رۆحە شۆڕشگێڕی و پێشمەرگایەتییەكەی، زۆرترین چێژی هونەریت پێ دەگەیەنێ.
بەم دواییە سروودی "ئەی بەندیخانە" كە بۆ ئێمە مێژوویەكی پرشنگداری هەیە، دیسان لەلایەن هونەرمەندی سروودبێژ لالۆ رەنجدەر هاتەوە بەرباس و بڵاوبوونەوە. لەدوای دەیان ساڵ لە بڵاوبوونەوەی (1981)، بۆ ئێستە لە رێی شۆسیال میدیاوە و پێشاندانی بەشێوەیەكی جیاواز لە پێشتر لەڕووی تەولیف و مۆنتاجەوە، واتایەكی نوێتر دەبەخشێ، بەتایبەتی كاتێك لەو مۆنتاجەدا رۆحی دەیان سەركردەی كورد لە وێنەدا دەبینی كە رۆحی شۆڕشگێڕی و نەتەوەیی كۆیان دەكاتەوە. هی ئەوەیە ئەگەر بە كورتیش بێ قسەی لەسەر بكرێ.    
میلۆدیی ئەو سروودە هی هونەرمەند خالید سەركارە و لەسەر پەیژەی "حیجاز" كاری بۆ كردووە "هەمان میلۆدی وەك سەرەتا بۆ گۆرانییەكی هونەرمەند حەسەن گەرمیانی بەكار هاتووە". شیعرەكەیشی لالۆ خۆی نووسیویەتی و بەپێی گوتەی خۆی، لە 1981دا لە گوندێكی ئەم كوردستانە و بە ئامێرێكی دەنگیی سەرەتایی و بە چەند ئامێرێكی تری موزیكی زیندوو، لەرێی تیپی هونەریی چەوساوەكان لە قۆناغی خەباتی شاخ تۆمار كراوە.
رۆحی نەتەوەیی لەو سروودەدا پێوەستە بە پەیام، پەیامی ئەو سروودە بۆ سەردەمی خۆی، بۆ ئەمڕۆی ئێمە بووە، تۆ ناتوانی ئەمانە لە یەكتر جیا بكەیتەوە و هەریەكەیان بەجیا قسەیان لەسەر بكەیت، چونكە پێكەوە ئەو پەیامەت پێ دەگەیەنن خەباتی پێشمەرگایەتیی ئەوكات كە لالۆ سروودەكەی بەئێمە گەیاندووە، رۆژێك دێ شوێنی بەندیخانەت لێ دەكەنە جێی گوڵ و رێحانە. تۆ ئەگەر لە ساڵی 1981ەوە بە مێژووەكەدا بچیتەوە و بگەیتە ئەم قۆناغەی ئێستە، تەنیا پاركی "سامی عەبدولڕەحمان"ی هەولێر بكەیتە نموونەی گەیشتنی پەیامەكەی لالۆ كە لە سەردەمی دەسەڵاتی بەعس ئەوێ شوێنی سەربازگە و بەندیخانە بووە، نزیكەی 40 ساڵ دەكات كە پەیامەكە گەیشتووەتە شوێنی خۆی. بۆ رۆحی نەتەوەیی خۆمان و پەیامی سروودەكەیش، هی ئەوەیە بگەڕێینەوە بۆ كاتی تۆماركردنی "ئەی بەندیخانە".
بۆ ئەوەی هەست بە رۆحی نەتەوەیی و رۆحی هونەریی زیندوو بكەیت كە لەو قۆناغەدا سروودی "ئەی بەندیخانە" لە 1981 تۆمار كرا، ئەوەندەت بەسە كە بزانی لە ماوەیەكی زۆر كەمدا سروودەكە لە سەرتاپای كوردستاندا بڵاو بووەوە و لەگەڵیدا "لالۆ رەنجدەر" بووە ناوێكی دیاری هونەری كوردی و هێمای شۆڕشگێڕی و پێشمەرگایەتی، ئەوە لەكاتێكدا بۆ ئەو قۆناغە تەكنەلۆجیا بەم شێوەیەی ئێستە پێشكەوتوو نەبوو كە كاری هونەری بەئاسان بگاتە هەموو شوێنەكان. ئەوە رۆحی نەتەوەیی و هونەریی بوو كە ئەو سروودەی بەو شێوە خێرایە گەیاندە هەموو رەنجدەر و چەوساوەكان.
ئێمەی گەنجانی ئەو قۆناغەی كەركووك لە 1981-1982، یەك نەوارێكی لالۆ رەنجدەر كە سروودی "ئەی بەندیخانە" یەك لە سروودەكانی نەوارەكە بوو، دەست بە دەست لە یەكێكەوە بۆ یەكێكی تر دەچوو تا بتوانین دوور لە چاوی بەعس گوێی لێ بگرین. زێدەڕۆییم نەكردووە كە گەنج هەبووە بەهۆی ئەو نەوارەوە شوێنی بووەتە بەندیخانە و هاتووەتە گرتن. بۆ ئەوكات بەهۆی سروودەكەوە ناوی لالۆ رەنجدەر یەكێك لە ناوە خۆشەویستەكانی خەڵكی كورد بوو لە كوردستان بەگشتی و كەركووك بەتایبەتی، ئەوە لەكاتێكدا خەڵك ئەوكات تەنیا گوێیان لەو دەنگە دەبوو بێ ئەوەی ئاشنای رووخساری هونەرمەندەكە بن. ئاخر ئەگەر ئەوە رۆحی نەتەوەیی و رۆحی هونەریی نەبێ، تۆ ناوی چیی لێ دەنێیت؟.
لە 1981ەوە تا ئێستە كە دەیان ساڵە، ئەو بەرهەمە هەر بە زیندوویی ماوەتەوە، خۆ ئەگەر هەندێك لە گەنجی بێئاگا لە مێژوو و كارە هونەرییەكان لەلایان نەبێتە پرسێكی هونەری، بێگومان مێژووی هونەری كوردی لە خۆی گرتووە و جێی شایانی خۆی داوەتێ.
كە ئێمە دەڵێین تەمەنی كاری هونەریی پێوەستە بە رۆحی هونەریی، بۆ ئێستە دەتوانین "ئەی بەندیخانە" بكەینە نموونە و بیخەینە بەرچاوی گەنجانمان. بێگومان ئەوەندەی من لە نزیكەوە بەئاگام لێی، هونەرمەند لالۆ رەنجدەر ئێستەیش بۆ كاری هونەری خاوەنی هەمان رۆحە، ئەوەی گۆڕاوە، قۆناغەكەیە. ئیتر تۆ ئارەزووی خۆتە چۆن هەڵاوێردی قۆناغەكان دەكەیت و چۆن لێكیان دەدەیتەوە.
هونەری باڵا ئەوەیە بچێتە ناو رۆحی كەسەكانەوە و جێی خۆی لە مێژوو بكاتەوە، وەك چۆن لالۆ توانی بەندیخانەمان لێ بكاتە جێی گوڵ و رێحانە، هونەرمەندی زۆر و بەرهەمی زۆریش هەن هەر لە بەندیخانە دەمێننەوە تا دەمرن، سەر بەرز ناكەنەوە.

 

وشیار ئەحمەد ئەسوەد

© 2017 Hawler