تشرینی دووەم 27, 2020

هۆشیاری كۆمەڵایەتی گەشتیاری

گەشتیاری بەپێی كاتی مانەوە:

گەشت كردن واتە گۆرانكاری لە شوێنی مانەوەی مرۆڤەكانە بۆ كاتێك لە 24 كاتژمێر كەمتر نەبێت و لە ساڵێكیش زیاتر نەبێت هەروەك لە سادەترین پێناسەی چەمكی گەشتیاری دا هاتووە، بەڵام ئەوەی جێگای پرسیارە مانەوەو كاتی دیاریكراوی مانەوە چ گرنگییەكی هەیە لە زانستی گەشتیاری و كۆمەڵناسی گەشتیارییدا؟

بێگومان مانەوە لەوڵاتێك و شوێنێكی تری كە گەشتت بۆی كردووە كاتێكی دیاریكراو گرنگییەكی تایبەت بۆ خۆی هەیە، بۆیەشە بەسەر چەند جۆرێكی جیاواز دابەش كراوە، لەوانە: ( گەشتیاری بە رۆژ، گەشتیاری وەرزی و گەشتیاری ترانزێت). كە هەریەكەیان بەووری لەخوارەوە ڕوونی دەكەینەوە.

یەكەم: گەشتیاری بە رۆژ ( سیاحە أیام): لەم جۆرەی گەشتیارییدا گەشتیار كاتێكی دیاریكراو لە رۆژێك تاكو هەفتەیەك دەخایەنێت، كە كۆمپانیا گەشتیارییەكان بەپێی پلانێكی دیاریكراو دایدەرێژن واتە گەشتیاری رێكخستراو، جا ئەم جۆرەیان چ گەشت كردن بێت بە تاك یاخود گروپ بەڵام خزمەتگوزاری جۆراو جۆر و جیاواز لە خۆ دەگرێت لەماوەی مانەوەی ئەو چەند رۆژەییدا لە وڵاتی میوانداردا، جا ئەم گەشتە چ لە كاتی پشووی كۆتایی هەفتە بێت یاخود لەكاتی بۆنە و جەژنە نیشتمانییەكان بێت، تایبەتمەندی ئەم جۆرەی گەشتیاری لەوەدایە كە بەدرێژایی ساڵ بەردەوام دەبێت. ( عبید، 2010، 165؛ مۆمن، 2009، 92؛ توفیق، 2008، 68؛ مقابلە، 2007، 43).

دووەم: گەشتیاری وەرزی: سیاحە موسمیە ( Seasonal Tourism): ئەوەی جێگای ئاماژەپێكردنە كە گەشتیاری لەسەردەمی ئێستادا تەنیا پابەند نی یە بە وەرزێكی دیاریكراوەوە بەڵكو گەشەسەندن و پەرەسەندنی كەرتی گەشتیاری وایكردووە كە چەندین جۆری چاڵاكی كەلتووری جیاواز ئەنجامبدرێت و وەئەمەش بۆتە هۆی بەردەوام بوونی خزمەتگوزارییە جۆراوجۆرەكان بە درێژایی ساڵ و گشت وەرزەكان بگرێتەوە، بیروراكان ئاماژە دەدەن كە پێشكەوتنی ئابووری و رقی كۆمەڵایەتی؛ هەروەها پێشكەوتنی ئامرازە جۆراوجۆر و جیاوازەكانی گواستنەوەو گەیاندن ئەمە بۆنە هۆی هاندەرێك كە لە هەموو وەرزەكانی ساڵدا چاڵاكی جۆراوجۆری گەشتیاری ئەنجامبدرێت لە ولاتاندا جگە لە وەرزێكی دیاریكراوی كلاسیكی پێشووتر كە ئەنجام دەدرا. ( موسیس، 2004، 32)

بەڵام پرسیارێك لێرەدا دروست دەبێت بۆچی پێ دەووترێت ( گەشتیاری وەرزی)؟ چونكە خواستی گەشتیاری لە وەرزێكی دیاریكراو جێبەجێ دەكرێت كە پێی دەووترێت ( لوتكەی وەرزی گەشتیاری- موسم الژروە السیاحیە). چونكە دەستە دەستەی گەشتیاران و بە ژمارەیەكی زۆر بەرەو شوێنە گەشتیارییەكان دەرۆن، و كاتی مانەوەشیان لەنێوان مانگێك تاكو سێ مانگ لە خۆی دەگرێت، زۆرجارانیش ئەو جۆرەی گەشتیاری تایبەتمەنی خولاو یاخود دووبارە لە خۆی دەگرێت. ئەوەی جێگای پرسیارە لای خوێنەر دروست دەكات؛ مەبەست چییە لە تایبەتمەندی خولاو یاخود دووبارە واتە هەمان گروپی گەشتیار و سەردانیكەر سەردانی هەمان شوێن دەكەنەوە ساڵ لە دوای ساڵدا. ( عبید، 2010، 165؛ توفیق، 2008، 68-69). لە هەمان كاتدا ئەم جۆرە گەشتیارییە پێشی دەووترێت گەشتیاری بەسەربردنی كاتی بەتاڵی ( وقت الفراغ)، یاخود گەشتیاری وەرزی هاوینە، گەشتیاری وەرزی بەهار یاخود گەشتیاری بەهاری، گەشتیاری پاییزی و گەشتیاری زستانە. ئەوەی جێگای ئاماژەدانە كە تایبەتمەندییەكانی ئەم جۆرەی گەشتیارییە بریتییە لە نوێبوونەو و دەوڵەمەندە بە چالاكی جۆراوجۆر و درێژكراوەو تێركراوە ( واتە ئارەزووەكانی گەشتیار دێنێتەدی). ئەم جۆرەشیان وەك توێژەران بۆی چوون دابەش كراوە بەسەر سێ جۆری تری گەشتیاری وەك لە سەرەوە ئاماژەمان پێییدا لەوانە:

1- گەشتیاری هاوینە: ئەم جۆرەیان چاڵاكی ییكان لە وەرزی هاویندا ئەنجامدەدرێت و پاڵنەری سەرەكیشی بریتی یە لە كەشێكی گونجاو خۆشگوزەرانی و مەلەوانی، بەتایبەتیش نزیك بوون لە ئاوی روبار و دەریاچە و لێواری دەریاكان و بەپێی كەش و هەوای مام ناوەندی ناوچەكە. ( موسیس، 2004، 33)هەروەها ئەنجامدانی چاڵاكی وەرزشی جۆراو جۆری وەك خلیسكان لەسەر ئاو و سواری بەلەم و بەلەمی چارۆگەیی و گەشتی دەریایی و بەرەو دورگە نزیكەكان و ئەسپ سواری و راوەكردنی ماسی و باڵندە جۆراوجۆرەكان و چوونە ژێر دەریاكان و ووینەگرتنی ژێر ئاوی و... تاد. ( عبید، 2010، 166).

2- گەشتیاری زستانە: ئەمشیان تەنیا لە وەرزی زستاندا ئەنجامدەدرێت و دوو جۆر چالاكی لەخۆوە دەگرێت ئەوانیش بریتین لە گەشتیاری چێژوەرگرتن لە گەرمای خۆر و گەشتیاری خلیسكان لەسەر بەف.      ( عبید، 2010ن 166) ئەم دوو جۆرە گەشتیاری یە دوو پاڵنەری سەرەكی لەپشتەوەیە ئەوانیش یەكەمیان گەران بە دوای بەفر و یارییە جیاوازییەكانیان و دووەمیشیان گەران بەدوای تیشكی خۆردا، كە ئامانج لییدا چێژوەرگرتنە لە گەرمای رۆژ لەوەرزی ساردی زستاندا وەكو گەشتیاری خلیسكان لەسەر بەفر لە چاكانی ئەلب لە سویسرا. ( موسیس، 2004، 31) هەروەها زۆربەی دانیشتوانی وڵاتی كەنەدا و باكووری ئەمەریكا و لە وەرزی زستاندا بەتایبەتی وەرزی زۆر سارد بەرەو ولایاتی خواروو گەشت دەكەن بەمەبەستی چێژ وەرگرتن لە گەرمای خۆر بەتایبەتیش ولایەتی فلۆریدا چونكە ئەم وەرزە زۆر سارد و وشكە لە لایاندا، بۆیەشە ئەم جۆرەی گەشتیاری لە مانگێك تا سێ مانگ دەخایەنێت بۆیەشە تایبەتمەندی خولاو بەردەوامی هەیە چونكە ساڵانە لەوەرزی زستاندا دووبارە دەبێتەوە. ( مۆمن، 2009، 92؛ توفیق، 2008، 69) هەرچی لە هەرێمی كوردستانە ئەم جۆرە گەشتیارییە بەدی دەكرێت لە هەرێمی كوردستاندا لەبەر بوونی چیاكان و بارینی بەفیرێكی زۆر لە قەدپاڵی چاكانی كوردستان كە جێگای سەرنجی گەشتیارانەو بۆ ئەم مەبەستەش ساڵانە گەشتیاری ڤیستیڤاڵی خلیسكان لەسەر بەفر ئەنجام دەدرێت.

3- گەشتیاری بۆنەكان: سروشتێكی ئاینی، ڕامیاری، ئابووری و نەتەوەیی و هونەری و فۆلكلۆری لە خۆ دەگرێت. وەك ڤیستیڤالەكانی هونەری و فۆلكلۆری و موسیقی و سینەمایی و چەندین پێشانگای هونەری جیاواز ئەنجام دەدرێت لەو كاتانەدا كە كاتێكی دیاریكراویان هەیە لە كاتەكانی ساڵدا و هەموو ساڵێكیش دووبارە دەبێتەوە بۆیەشە پێ دەووترێت گەشتیاری بۆنەكان و تایبەتمەندی بەردەوامی هەیە.

سێیەم: گەشتیاری تێپەریوو ( عابرە): ئەم جۆرەی گەشتیاری پلاندارێژراو ریكخستراو نی یە؛ بەڵكو بەشێوەیەكی لە ناكاو ئەنجامدەدرێت، لەهەردوو حالەتدا هەندی لە كۆمپانیا گەشتیاری یەكان هەڵدەستن بە ریكخستنی گروپی گەشتیاری بۆ ناوچە گەشتیارییەكان كە بگونجێت لەگەڵ كاتی وەستانیان لەو وڵاتەدا، كە ئەمەش پشت دەبەستی بە رادەی مرونەتی كۆمپانیا گەشتیارییەكان لەو كاتەدا. ( مۆمن، 2009، 92-93). وە ئەم جۆرەشیان دوو شێوە لەخۆ دەگرێت:

1- گەشتیاری تێپەریوو بە رێگای ووشكانی: ئەم جۆرەیان لەكاتی گەشت كردنی گەشتیارانە بە رێگای وشكانی بۆ نمونە بەهۆی ئامرازی گواستنەوەی وەك پاسی قەبارە گەورە كاتێك گەشت دەكەن بۆ وڵاتیكی تر و بە وڵاتیكی تر یاخود شارێكی تر تێپەر دەبن و لەو شوێنەدا دەمێننەوەو بۆ ماوەی رۆژێك یاخود دوو رۆژ و لیردەا هەندێك جار كۆمپانیا گەشتیارییەكان هەلدەستن بە رێكخستنی رحلات بۆ ناوچە گەشتیارییەكانی ئەو شوێنە بۆ گەشتیاران. ( توفیق، 2008، 69؛ عبید، 2010، 166- 167؛ مۆمن، 2009، 93)

2- گەشتیاری تێپەریوو بە فرۆكە: ئەمەش بەهەمان شێوەی جۆری پێشووتر روودەدات هەندێك جار لەكاتی گواستنەوەی گەشتیاراندا لە وڵاتیچكەوە بەرەو وڵاتێكی تر هەندێك رووداو روودەدات وەكو تێكچوونی فرۆكە لەیەكێك لە فرۆكە خانەكانی یاخود بوونی شلەژانی دیاریكراو لە یەكێك لە فرۆكەخانەكان و نەتوانرێت پێداویستی بۆ فرۆكەكە دابین بكرێت لێەردا هەندێك لە كۆمپانیا گەشتیارییەكان هەڵەستن بە رێكخستنی گروپی گەشتیاری بۆ ناوچە گەشتیاریییەكانی ئەو لوڵاتە وەكو سەردانی ناوچە مێژووی و كەلتووری و شوێنەوارییە گرنگەكانی وڵاتی میوانداردا. ( عبید، 2010، 167؛ توفیق، 2008، 69)

 

د.هەتاو کەریم

© 2017 Hawler