ئاب 08, 2020

رۆمانی (کتێبفرۆش )م خوێندەوە

مەجید عەبدولڕەحمان خۆشناو

 

ئایا کتێبفرۆش ڕۆمانە، یان گێڕانەوەی مێژووی ئەدەبی ورۆشنبییری وهونەرییە لە پاش نسکۆی شۆڕشی ئەیلوول کە رژێم لە هەموو بوارێک وەک دڕندە بەربووبوەگیانی ئەو میللەتە سەرلێشێواوەی دوای نسکۆی شۆڕش کە تروسکاییەکیان بەدی نەدەکرد. کەچی شۆڕشی ئەدەبی وڕۆشنبیری لەترۆپکی بەهێزیدابوو...

سابیررەشید نووسەری ڕۆمانەکەیە وبەخۆشی لە ناو ڕووداوەکاندا بووە،دەزگای ئاشتی سەرپەرشتی چاپی کردووەو بەچاپێکی زۆر جوان لە تاران چاپکراوەو٢٦٢ لاپەڕەیە .

*کتێبفرۆش : بەسەرهاتی کتێبفرۆشێکی سەر شۆستەی هەولێرە، کەناوی (ئومێد رەشپۆش) ی لێناوە، زۆربەی بەسەرهات وگێڕانەوەکان ڕاستەقینەن، بەڵام ناوەکان خوازراون . زۆربەی ڕۆمانەکە بەگەڕانەوە بۆڕابردوو (فلاش باک) ئومێد ڕەشپۆش بەخەیال دەیگێڕێتەوە.عاشق بوونی ئومێد بە(خاتون) لەیانەیەکی شەوانەو کردنە هاوسەری خۆی . (ئەو هەستەی لە دڵا چەسپا ئەوە ئافرەتی ناو بیروڕاکانیەتی ..ئەوە ئەو کەسەیە کە بیری لێکردۆتەوەو دەیەوێت بیکاتە بووکی خەونەکانی). لێرەدا دەپرسین ئایا :
١..ئایا ئەو خاتونەی ئەوەندە خۆشویستووە کە چاوی لەهەموو ڕابردووەکانی پۆشیوەو کردویەتییە بووکی خەونەکانی ؟
٢..ئایا ویستویەتی وەک چاککەرێکی کۆمەڵایەتی و دەروونی ئەو ئافرەتە چاک بکات وبیکاتەئافرەتێکی خاوێن وپاکیزەو خاتونی ناو کۆمەڵگا ؟
٣..ئەگەر بە دیدوبۆچوونی ئومێد ئەو خاتونە بووکی خەونەکانیەتی، رۆژێک نەیپرسیوە بۆچی دوای مردنی سولەیمانی مێردی دەستی بەکاری لەشفرۆشی کردووە ؟
٤..ئایا لای ئومێد ێکی رۆشنبیر، کاری لەشفرۆشی کارێکی ئاسایی بووە ؟ ئافرەتێکی سەنگین ورۆشنبیری دەستنەکەوتووە کە بیکاتە بووکی خەونەکانی؟ ..
٥..پاشانیش هەر ئەو خاتوونە ئەوی گۆڕیوەتەوە بە یەکێکی ترو جێی هێشتووە، لێرەدا ئومێد هەڵە بووەو .خاتوون نەبووە بووکی خەونەکانی .
*دیسان بەفلاشباک دەمانگێڕێتەوە بۆ ڕاپەرینی قوتابیانی شاری هەولێری تێکۆشەرو کوژرانی (سەلاح جەوهەر)لەو ڕاپەرینە، ئەوکات ئێمە لە بالیسان بووین شوعیەکان دەیانگوت ئیمەخاوەنەکەینی .کۆمەڵەش دەیگوت ئیمە خاوەنەکەینی. بەڵام زۆر لەگینە ئەمڕۆ کەس خاوەنی نەبێت و نازانم خێزانەکەیان چۆن دەژین؟.
* ناوهێنانی چەندان کەس کە هەمووی زادەی خەیاڵی نووسەرن لەو ڕاپەرینە وەک : ( سەلاح سەرسپی . سەلام سەعدون . خەلیل خۆشناو . سەفین مەخموری . عومەرباگوردان . قادر هەرتەلی . رەمەزان ئاکرەیی . عەلی عارەب . مەولود چاوشین . سیروان ماندوو . هاوار گەرمیانی . عەتا عەربەتی) زۆربەیان دروستکراوی خەیاڵی نووسەرن .لێرەدا ڕۆماننووس پێمان دەڵێ : هەولێر هەردەم شوێنی پێکەوە ژیان ومیوان دۆست بووە بە تایبەتیش لەو کات زانکۆی سلیمانی کە گواسترابوەوە هەولێر قوتابی شوێنەکانی تری دەرەوەی هەولێری زۆر لێبووە . ئەوەی گرنگە لێرە خەباتی جەماوەرییە بە گشتی کە بێجیاوازی کۆمەڵایەتی و رامیاری وئینتمای حیزبی بووە .
میللەت لەناو شارەکان یەکگرتوو بووە،بەڵام لەهەمان کاتیش لەو مێژووە شەڕی براکوژی حیزبەکان لە لوتکە دابووە.
* دیسان دەپرسین : ئایا خۆشەویستی خاتون پێش لەدەستدانی پیاوەتی ئومێد بووە یان دوای؟ چونکە لە دادگا خاتون بردیەوە بە راپۆرتی پزیشکی کە ئومێد پیاوەتی نەماوە . ئەگەر پێش لەدەستدانی پیاوەتی ئومێد بووە ئەی خاتونی بۆ گرفتارکردووە ؟ ئەی ئەگەر لە دوای هێنانی خاتون ئومێد بەهۆی لێدان وزەبرو زەنگی دەزگای داپلۆسێنەر پیاوەتی لەدەستداوە وخاتونیش وەک ئافرەتێکی بێ منداڵ کە نەزۆک بووەو تەمەنیشی ماوە بۆ ئەوەی وەک هەر ئافرەتێکی تر تام وچێژ لە ژیانی ژنومێردایەتی ببینێ، ئومێدیش پیاوەتی نەمابێ خۆ بووکە شووشەیەک نییە بەدیاریەوە دابنیشێ . دەبوایە وەک ڕۆشنبیرو نووسەرو خوێندەوارێک بەخۆی ئازادی کردبا بۆ ئەوەی ئەویش بۆخۆی بژی .خەمی بۆ خانووەکەی دەخوارد کە بە ناوی خاتونی کردووە، ئەوە تاوانی کێیە خانووی بەناوی ژنەکەی کردووە؟ ئەوە وانەیەکە بۆ هەمووپیاوان کەبە خۆیان خاوەنی خۆیان و ماڵ وسامانیان بن،خۆیان بڕیاربەدەست بن .
* مشت ومڕی ژنهێنانی (کاوە سەرسپی) کە حەزی لە (مەروە سەبتی ) کردووە بەڕێکەوت کە دەچنە سەرقەڵاتی هەولێرێ وەکو گەشتیارێک وتووشی کێشە دەبن لەگەل چەند کەسێک و کاوە بەرگرییان لێدەکات کە مەروە ودایکی مەروەو خاڵی (سەددام سەبتی)ن، کاوە دەکەوێتە داوی خۆشەویستی مەڕوە سەبتی.
بەڵام لێرەدا هەڵوێستی کاوە سەرسپی گرنگە کە هەر یەکەیان لەسەر ئاینێکن،ئەو سەبتییەو ئەو موسڵمانە ..بەتایبەتی ماڵ وکەس وکاری کاوە کە موسڵمانن دەڵێن نابێ دەبێ ببێ بە ئیسلام ..ساڵێک لەگفتو گۆدادەبن تا کەس وکاری هەردوولا رازی دەبن،ئەویش بە پێداگری( بووکە خان )کە دەڵێ خۆم دەسووتێنم .کاوەش دەڵێ (مەروە )ئازادە دەبێ بە ئیسلام یا ن نا..(هەرکەس سەردینێ خۆ تۆیارا منی)
* لەبەشێکی تر زۆر شارەزایانەو لێزانانە باسی خەڵکی پاش نسکۆی شۆرشی ئەیلوول وگەڕانەوەی خەڵک لە ئاوارەیی ئێران وگواستنەوەی خەڵک بۆ باشوورو ناوەراستی عێراق دەکات و دەڵێ: بۆ ئەوەی خۆشەویستی خاک و وڵاتیان لەبیر بەرنەوە خەڵکیان لەوێ دامەزراند . ویستیان بەپارەو ماڵ خەڵک لەوڵات دووربخەنەوە، ئێمە لەماڵی خۆمان پێنج کەسمان دامەزرابوون لە کەربەلا موچەمان وەردەگرت، بەڵام کە کۆتایی ساڵی ٩٧٦ بڕیاری گەرانەوە ی خەلک درا بە ئیختیاری ئێمە گەڕاینەوە .
* دەتوانین سەردەمی دوای نسکۆ بە سەردەمیزێڕینی رۆشنبیری وئەدەبی کورد دابنێن.بیری چەپ فراوان بوو بەتایبەتی کە شیوعیەکان (جبهەی وەتەنیان ) لەگەڵ حزبی بەعس بەست . هەروەهاسەرهەڵدانی بیرو باوەری چەپگەرایی وەک (کۆمەڵەی رەنجدەرانی کوردستان )و (بزوتنەوەی سۆسیالیستی کوردستان)خەلک بە پەرۆشی بە دوای کتاب ونووسینەکانی (مارکس ولینین وماوو تروتسکی وئەنگلس) و کاسێتەکانی (شوان پەروەر) وگۆرانییە شۆرشگێرییەکان دەگەران .ئەوانەش لە دەرەوەی هەولێر دەستدەکەوتن وەک پارێزگاکانی بەغداو باشوور،یان لە ئێران بەڕێی قاچاغچییەکانی کۆمەڵگا زۆرەملێکانی بەستەستێن وژاراوە لە قەلادزێ دەهاتن .ئەو دوو شوێنە مەکۆی قاچاغچییەکانی بەینی ئێران وعیراق بوون .ئەشیای ئێرانییان دەهێناو لەو ئۆردوگایە دەیانفرۆشتەوەبە تایبەتی کتێب کە زیاتر لە چاپخانەی سەیدییان لەمەهاباد و دەزگاچاپەمەنییەکانی تر چاپدەکران وبەقاچاغ دەگوازرانەوە لەوێش بە گوڕینی بەرگ دەگوازرانەوە بۆ هە ولێر و ساغدەکرانەوە .لێرەدا نووسەر زۆر شارەزایانە و ڕاستگۆیانە بە هۆی شارەزاییو ناسیارێتی لەگەڵ کتێب وکتێبخانەکان ناوی زۆربەی کتێبخانەو کتێبفرۆشانی بن دیوار دێنێ ئەگەرناوەکان خوازراویش بن . چونکە بەخۆشی لەو سەردەمە واتە ساڵی ٧٥و ٧٦ دەستی بە نووسین کردووەکە قوتابی پۆلی پێنجەمی وێژەیی بوو، یەکەم کۆمەڵە چیرۆکی (شەش کورتە چیرۆکی کوردی) لەگەڵ ( کەمال سەعدی) بڵاو کردەوە.....
* باسکردنی ئازارو ئەشکەنجەو هەڵسوکەوتی پیاوانی رژێم لەگەڵ زیندانی وبەندکراوان،زۆر زانایانەو زیرەکانە وێنای کردوون وەک ئەوەدێ نووسەربەخۆی ١٠ساڵ ئەوئەشکەنجەی چێشتبێ..بەڵام دیارە زۆر بەدواداچوونی بۆوردەکاری بابەتەکان کردووەو پێیەوە ماندووبووە..
* ئەوەی جێگای تێڕامان وهەڵوەستە لەسەرکردنە مفەوەز (چیاد) یان (عباس سوڵتانی)یە کە پەروەردە کراوی دەستی پیاوانی ئەمن وموخابەراتی ئەو رژێمە بووە، چۆن ویژدانی دەجوولێ وبەئاگادێ بەرامبەر ئەو کارەی کەپێی سپێردراوە ئەویش کوشتنی ئومێد رەشپۆشە.
لەو کاتەی دەیباتە ناو غابات،(چیاد ) بە(ئومێد رەشپۆش) دەڵێ : (من راسپێردراوم تۆ بکوژم،ئەگەر قسەی ئەوان جێبەجێنەکەم وتۆ نەکوژم ئەوان ناهێڵن من بژیم،لای ئەوان رەتکردنەوە نییە .منیش ناتوانم تۆ بکوژم،چونکە تامردن ئازاری ویژدان دەچێژم،ئومێد گیان ئێمەش مرۆڤین ولەو کۆمەڵگادواکەوتووەدا دەژین کەپێی دەڵێن رۆژهەڵاتی ناوین،  بەتایبەتی ئێمەی عارەبان کە هێشتا ئەقڵییەتی خێلەکی بەسەرماندا زاڵەو ئێمەش قوربانی ئەو ئەقلیەتەین.من ویژدانم رێگام نادات کەسێک بکوژم کە فێری رۆشنبیری وئەلف وبێی ژیانی کردووم . بۆیە بڕیارم داوە خۆم بکوژم ولەو دۆزەخەی لەناخمدایە رزگاربم.ئایا نووسەر لێرەدا دەیەوێ بڵێ لەناو ئەمن وسیخوڕەکانی رژێمیش پیاوی چاک وبە ویژدان هەبووە کە نزیکە لە مەحاڵ، یائەویش وەک خەیاڵی ئومێد رەشپۆشەو خۆی ئەو ڕۆڵەی داوەتێ.
* لە دیمەنێکی ترخەیاڵی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو کاتەی کە (عەباس سوڵتانی )خۆی کوشت وئومێد دەگیرێ، لەو زیندان بۆ ئەو زیندان تادەگاتە بەردەمی (عەواد بەندەر) ودادگای بەناو (شۆڕش)وئەویش وەک هەزاران کەسی تر کە لە سەر یەک وشە، یان کتابێک، یان گۆرانییەک، یا ن بەڕاستی لەرێکخستنە نهێنییەکانی شارەکان کاریان کردووەو بێسەروشوێن کراون، یان لەلای کاک عەواد ئەمری لەسێدارەدانیان بۆ دەرچووە، چونکە کاری حزبییان کردووە .ئەمرۆش دەبینین حزبەکان چەند بە وەفان بەرامبەرماڵ ومناڵ و خێزانی ئەوخەلکانەی کەلەبەردەم پەتی سێدارەدەوەستان وجنێویان بەعەوادو ئەمنەکان دەدا.
*ناو هێنانی کەسانی ناو زیندانەکانی رژێم وەک ( پرۆفیسۆر عەبدولزەهرەکازم موسەوی)خەڵکی کەربەلابووە و زانای فیزیایی بووە .(حسین هینداوی ...فازل بەغدادی...رەسول جەوهەر) خۆی لە خۆیدا ماندووبوون وهەوڵ وبەدواداچوونی نووسەر دەردەخات کە توانای دۆزینەوەی ئەو ناوانەی هەبووە.
دەست خۆشی لەبرام (سابیررەشید) دەکەم کە من وزۆری وەک من لەسەردەستی ئەو بوینە هۆگری ئەدەب وڕۆشنبیری و کتابمان خۆشویست . دیارەکاک سابیر زۆر خۆی ماندووکردووە، زۆر بابەت وسەرەداوهەن لەناو رۆمانەکە بەدواداچوونی وردی بۆ کردوون و ساغی کردوونەتەوە،سەرەڕای زانیاری ولێزانی خۆی،وەک : مفەوەز ئەمنەکەی مەخمور،یا ن ئومێد رەشپۆش کەهەردووکیان وجودیان هەیە وراستین .سەرەرای دروستکردنی کەسانی خەیاڵی لەناو رۆمانەکە، بەتایبەتی زۆربەی ناوەکان زادەی خەیاڵی نووسەرن وبەستنەوەی بابەتەکان و بەسەرهاتەکانی ناورۆمانەکەش بەکات وسەردەم وشوێن، یەکێکە لە جوانییەکانی ناو رۆمانەکە،کە نووسەر لەو بوارەداشارەزاو تەکنیکارو بە سەلیقە یە
* وەک خوێنەرێک وبەشدارێک لەکۆتایی رۆمانەکە کە ڕۆلی داوەتە خوێنەروئازادی کردووە کە کۆتاییەکەی چۆن هەڵدەسەنگێنی دەڵێم : (دیارە بەهەشت ئەوەندە ئاسانە خاتونێک پاش مێردکردنی یەکەمی وکارکردنی لەیانەی شەوانە و سەرەڕای هەبوونی مێردی حەز لە کوڕێکی تربکات ولەگەڵی بخەوێ،دەبێ ئومێد رەشپۆش هەرلەوخەون و خەیاڵەدابژی کەخاتون لەبەهەشتدابوو، چەپکە گوڵێکی بۆنخۆش وجوانی بەدەستەوە بوو، ئامێزی خۆی بۆ واڵا دەکردو بە دڵخۆشی هەنگاوی بۆلای ئەو دەهاویشت، تالەسەربانی ماڵی نەسرینی خوشکی دەکەوێتە خوارەوەو کەس نازانێ چی بە سەر دێت ؟ دەمرێ یاخود دەژی، ئەوە هەر خوێنەرە کە دەتوانێ وەڵامی ئەم پرسیارە بداتەوەو کۆتایی بە رۆمانەکە بە ویستی خۆی دیاری بکات .
* دەستخۆشی لە برای رۆماننووس دەکەم و هیوای سەرکەوتن و بەردەوامی بۆ دەخوازم بە دیداری بەرهەمی زیاتر و باشتر .

© 2017 Hawler