کانونی یەکەم 03, 2020

ڕایەڵەكانی پەیوەندی لە شیـــــــعری "ورووژان" ی "سەلام محەمەد"دا

  عەلی شیخ عومەر  -  بەشی دووەم و كۆتایی

 

لە سۆنگەی ئەوەی ڕێسایگەمكانی تەكنیكی گێڕانەوەی گرتە شیعرییەكان،گوزارشت لە فرە دەنگی دەكات،بۆیە لەیەك زەمینەدا جێگای ناكرێتەوە، ئەمەش بوار خۆش دەكات تا پانۆرامای دەق پارچە پارچە بێت، ڕەوتی ڕووداوەكان بە دوای یەكدا نەیەن، تكنیكی گێڕانەوە، پێكهاتووە لە پچڕان و لە كولاجكردنێكی بەردەوام، دەق تێهەڵكێشێكە،وێنە پەرتبووەكانی خەیاڵ، پەیوەندییەكانی لەسەر نەخشەی شوێنكاتدا دەنەخشێنێ، تەوەری زمان و دیالۆگ، پێدەچی زیاتر پابەند بێ بە كرداری ڕابردووەوە، باسكردنی ڕابردوو دەكرێ وەك كردەی قەربووی نەهامەتیەكان تەماشا بكرێ، بونیادی درامی، یەك دەنگیان لە نێواندا نییە، منی بكەرو ئەوی بەركار، ئامادەبوونی منی قسەكەر، نائامادەبوونی ئەوی بەركار، لەسەر تەوەری پەیوەندییەكان، ئەگەرەكانیگووتاری شیعریی فراوان دەكات، بازدان لە گرتەیەكەوە بۆ ئەویتر، ئاماژەی ڕەهەندێكی فەلسەفی ئەو بارودۆخەیە كە پێداتێدەپەرێ، باكراوندی بیرۆكەیەكە،بە مونتاج كردن لەجەستەی هۆنراوەكەدا دەتوانێ هەست بارگاوی بكات، هەر لەسەر ئەم بنەمایش دەكرێ لە دەلاقەیەكی ترەو پەردە لەسەر ویستگەی وێنەیەكی دیكەی شیعرەكە لابدەین
3 ـ ویستگەی سێهەمی ورووژان
ئیرە فڕۆكەخانەی (تیگل)ە
پاڕامەوە نەڕۆی ... گریام نەڕۆی
بێداربوومەوە
من لە كوێ پیتراخان لە كوێ
بەردەوام دەبێت و لە شوێنیكی دیكەداتەواوی دەكات و دەڵێت:
ئەوتانێ پیترام دەركەوت
هەر كچۆڵە پڕەكەی جارانە
كراسێكی تەنكی سوورو
پانتۆڵێكی كاوبۆی كاڵی لەبەردایە
بە دیار گۆمێكی شینەوە وەستاوە
ڕووی كردووەتە پەڵە هەورێكی سپی و پێی دەڵی:
ئەگەر بوویت باران و
ڕژایتە سەر چاوی كوڕە كوردێكی چۆغ لەبەر
پێی بڵێ زۆر بیری دەكەم
كەی وەرزەكان یەكیان گرت دەچمە سەردانی
دیارە دووبارە بوونەوەی فڕۆكەخانەی(تیگل) وەك ناشوێنێك پێداگرە لە دیاریكردنی ڕەوشێك،پێگەی سنوورەكانی پرسیارێك بەرجەستەدەكات، مەحكومە بە ووریا بوونەوەیەك، بە هەڵتەكانی خەونێك،خەیاڵێك،ڕایەڵەكانی ئەو دوورییە فراوان دەكات، كە ئەمی شاعیر بەوی دولبەرەوە دەبەستێت، كاریزمای ڕۆیشتن و جیابوونەوە ئەوەندی جیاوازیی باكڕاوندی دوو كەڵچەر، دوو شارستانیەت زەق دەكاتەوە،ئەوەندەش نیشتەمەنی دوو لەتبوون لە نێوان كەسەكاندا، لە نێوان نێرومێدا ئەنجامدەدات،پەیبردن بە هەبوونی درزێك، دوو وێنەی جیاوازی تێدا ئاشكرا دەبێت، دوو تێگەیشتن خۆی تێدا نمایشدەكات، دوو لێكەوتی لێدەكەوێتەوە، یەكەم (سەلام محەمەد)ی شاعیر وەك ڕۆژهەڵاتییەك لە ناشوێنێكی وەك فڕۆكەخانەی (تیگل) لە ئەڵمانیا دابە لێكدانەوەو خەیاڵی خۆی، وەك نامۆیەك خەون بە دڵخوازەكەیەوە بە (پیترا)خانەوە دەبینێ، دووەم ئایا (پیترا) خان وەك ئەوروپییەك زەمینیەكی جێگیری هەیە، تا ئەمی شاعیر هەستی نامۆبوونی ئاوێتەی پەیوەندییەك بكات، كە وەك نیشتیمان ئەوینی تێدا بەرجەستەبكات، یان وەك فڕۆكەخانەی (تیگل)ە، ئەو قۆناغەی تێپەڕاندووە كە پابەند بێت بە شوێنێكەوە، یان بە كەسێكەوە،ئەمەش بە مانای لێكچواندنێك دێت لە نێوان فڕۆكخانەی (تیگل)وەك شوێن و لەنێوان (پیترا)خان وەك ویستگەیەك لە ژیانی ئەمی شاعیردا، سێهەم (پیترا)خان لە چوارچێوەی پەیوەندی ئەوینداریدا، متمانە بە مانەوەو ئەمەگی (سەلام محەمەد)ی شاعیر دەكات، یان گومانی جێهێشتنی لێدەكات،ئایا بە تێڕوانینی (پیترا)خان (سەلام محەمەد)لە پەیوەندییەكی ئەوینداری نامۆدایە،نیشتیمان ئاسا جێگیربوون دەخوازێت یاخود ڕێبوارە لە زەمینەیەكی ناشوێندا گیرساوەتەوە، جۆرج زیمیل ڕستەیەكی بەناوبانگی هەیە دەڵێت "ڕێبوار ئەو كەسەیە كە ئەمڕۆ دێت و بەیانی دەڕوات " بە پێچەوانەی نامۆوە كە "ئەمڕۆ دێت و سبەی دەمێنێتەوە"8 مانەوە و ڕۆیشتن دوو وێنەو دوو دیدەی جیاوازیان هەیە لە سەر شوێن، لەسەر دیاریكردنی جۆری پەیوەندی،ئەمەش ڕاستەوانە دێتەوە لەتەك ڕەتووشكردنی وێنەكانی مانەوە و ڕۆیشتن، ورووژاندنی هەستەكانیانكە،دەرخەی درزێكن لە نێوان نامۆبوون و ڕابووردون،وێناكردنینامۆبوون بە ڕاگوزەربوون،لە ساتەوەختێكدا، كت و پڕ سەدای ڕاچەنینێك ئەنجامدەدات،ناخی ئەمی شاعیر دەوورژێنێ و دەڵێت "من لە كوێ(پیترا)خان لە كوێ"ڕەنگدانەوەی سەختی سەفر و كۆ ژانەكانی پەناهەندە،لە ئاست ئەو ئەگەرانەدا كەم نین، لە چەند ئاستێكدا، كاردانەوەیان دەبێت،یەكەم كەسی پەناهەندە (غەریب) بوێری ئەوە ناكات لەپێشهاتەكانی لێكدابڕان(پیترا)خان ووریا بكاتەوە،هەست بە گوناهێك، بە كەمییەك دەكات،بەوەی نەیتوانی بە پەیوەندی، پەیامێكی ڕۆحی بگەیەنێتە دەست ئەوی بەرامبەر،پارێزگاری لەو پەیوەندییە بكات،كە خەونی پێوە دەبینێ، دووەم بە گەڕانەوە لە ناو یادەوەری خەوتوودا، ئەوە ئەمەگ نییە ئەوبەئاگا دەهێنێتەوە تا لە نەهامەتیكان بیپەرێنێتەوە، وەك فریادەرسێك قەربووی خۆی بكات، دڵی خۆی بداتەوە، ئەوە پاشماوەی تیڕاونینەكانی ڕۆژهەڵاتە كاتێ وەك ڕۆح دەدۆڕێت،تەنیا جەستە لە یادەوەرییدا دەمێنێ وشانازیی پێوەدەكات، هەستی سێكسی تێدا دەجوڵێنێ، خۆی ئاشكرادەكات و دەڵێت (پیترا) خان هەر كچۆڵە پڕەكەی جارانە، بە كراسێ سووری تەنكەوە، ئاگری هەوەسەكان خۆشتردەكات،ئەمەش یەك نایەتەوە لە گەڵ بۆچوونەكانی بزاڤی فێمێنیزم، ئافرەت پێش ئەوەی جەستە بێت ڕۆحە، مرۆڤە،هەڵبەت ئەمەش گومانەكانی (پیترا)خان پشتڕاستدەكنەوە، لە ململانی و لە بەیكدادانی ڕایەڵەكانی پەیوەندی ئەوینداری نێوان خۆی و(سەلام محەمەد)یشاعیر، لە نبوونی زمانی تێگەیشتن لە نێوان ڕاگوزەرو نامۆبووندا، لە نێوان دونیایی خۆرئاواو دونیایی ڕۆژهەڵاتدا، هەر جوڵەی ئەو جیاوازییە پاڵ بە (پیترا)خانەوەدەنێت، لە گرتەیەكی هێما ئامێزدا، لە ڕێگای رەخساندنی وێنەیەكی سروشتەوە، ئاماژە بە خەمێكی قەتیس بووەوە بكات،خەمێك وەستاوە، توانای ڕێكردن و جوڵاندنەوەی نییە، گۆمێكە بەری گیراوە، ناجوڵێت تا گۆرانكاری دروستبكات،ڕەنگی شین گوزارشت لە زامێك،لە گووشاری ئێشێك دەكات،ساڕێژ نابێت، وەك برین نییە خوێنەكەی لە بەربووندا پاكژبێتەوە، گۆڕانكاری دروستبكات، چاك بێتەوە،پۆلینكردنی ئەم پەیوەندییە، لە ئاست گوتاری شیعرییدا، ئەمانخاتە بەردەم دوو ئەگەر، یەكەم دەركەوتنی (پیترا)خان بە كراسی سووری تەنكەوە، وەك وێنەی ئەو خوێنە وایە، لەدەرچووندایە پێچەوانەی ئەو گۆمە ڕەنگ شینیە، ئەو زامە قووڵەیە، ئەو خوێنەیە، پەنگی خواردووەتەوە لە دەروونی ئەوی بەرامبەردا، ئەوی ڕۆژهەڵاتیدا، وەك گۆمێك وایە شین داگەڕاوە، لە تەك پاكی دا جیاوازیەك دروست دەكات،لە كاتێكدا (پیترا)خان جوڵاندنەوەی هەستە سێكسیەكانی ئەو، لە دەرەوەدا ئاشكرا دەكات، لەناوەخندا بۆنی گۆمێك دەكات، بۆنی مردنی پەیوەندییەك دەكات، ڕۆح لە جەستە، خوێنی پاك لە خوێنی شینداگەڕاو،جیادەكاتەوە،بژاركردنی ڕێسای گەمەكانیئەم پەیوەندییە، پێگریك ئاشكرا دەكات،لە پۆلینكردنی سنوورێك دەرناچێت،كە وەك من ڕەفتار نەكات، ئەو لەتبوونە رەتدەكاتەوە، بەوەی بووە بە پاژێك لە من، یان بووەتە ڕووە شاراوەكەی نامن، لەنێوان من و نامندا سیحریكی ئەفسانەی هەیە، پەیوەست نییە بە شوێنكاتەوە، بەرادەی دووركەوتنەوە لە یەك نزیك دەبینەوە، ناگەین بەیەك،مەراقی بەیەك نەگەیشتن فێگەرێكە بەردەوامی دەدات بەو پەیوەندییە، هەرچەندە پشتكردن و دووركەوتنەوەی (پیترا)خان، لە ئێستادا ڕادەستنەبوونە بە پێدراوەكانی فاكت،لە ناشوێنێكی وەك فڕۆكەخانەی(تیگل)دا،كەچی لە بەرامبەردا دەبینین (سەلام محەمەد)ی شاعیر دەگەڕێتەوە بۆ یادەوەرییەكانی و ستایشی دەكات، باس لە ڕادەستبوونی (پیترا)خان دەكات،بەوەی ڕوودەكاتە سروشتێ ناجێگیروە،بە ناشوێنێكەوە،دەبینین بە پەڵەهەورێك ئاماژەی بۆ دەكات،پەڵەهەور ناشوێنێكە، سروشتی پەیوەندییەكی ئەوینداری لە ئامێز دەگرێ،پێچەوانەی فڕۆكەخانەی (تیگل)ە، هاتن و ڕۆیشتنی دیار نییە،لە ژێر ڕكێفی كەسیاندا نییە ڕامكردنی وەك پەیوەندی ئەوینداریی مەحاڵە،چۆن پەڵەهەور بە باران پاكدەبێتەوە و دەروێتەوە، ئاواش لە چوارچێوەی ئەو پەیوەندییەدا داوا لە (سەلام محەمەد)ی شاعیر دەكات، لەبەر بارانی ئەو پەیوەندییەدا، لە ئێش و ئازارە پەنگخواردووانەی پاك بێتەوە،كە بەر ئاسمانی لێگرتووە و شت وەك خۆی نابینێ،ئەوە ڕەنگدانەوەی جێاوازی بینینە هانی (پیترا)خان دەدات، گریمانەی پاكبوونەوەی ئەو پەیوەندییە ئەویندارەیە بكات، كە دەبێتە باران، مەرجی پێش وەختەی بۆ داناوە،چۆن باران لە هەور، من لە نامن دادەبڕێت، بە هەمان شێوەش،(سەلام محەمەد) لە ناوەكەی ددادەبڕێت، كاڵبوونەوەی وێنەكەی لە نێو چوارچێوەی نەتەوەدا تۆخ دەكاتەوە، چیتر وەك كەسێكی دڵدار نایناسێت، گوێزانەوەی نەهێنی ناوەوە بۆ دەرەوە، تایبەتمەندیەك لەق دەكات، لادانێك فەراهەمدەكات،مەگەر بە پۆشاك و چۆغەكەی بیناسینەوە، وەدەرنانو نائامەدەیی كەسێك، لە ناوەخندا ڕێگای ئامادە بوون بۆكەسێكی ترلە دەرەوەدا خۆشدەكات و دەیگرێتە خۆی، لای ئاگامبن نائاسایی " وەدەرنراویكی وەدەرنراو " نییە بەڵكو "وەدەرنراوێكی لە نێونراو " واتە دەركەر شتێك نییە دەركراو لە خۆی نەگرێت"9 كەواتە تێزی گرتنە خۆیبەو لایەدا دەشكێتەوە كە وەك نەتەوە براوە بێت، وەك دڵداریش دۆڕاوبێت، بەوەی داهاتی پێدراوەكانی پەیوەندی دڵداری ڕاستەقینە،گەلێ فراوانترە لە جیاوازییەكانی پەیوەندی نێوان دوو نەتەوە، یان دوو كەڵچەر، ئەمەش لە تەك جیاوازییەكانی نامۆبوون ڕاگوزەردا یەك نایەتەوە، لە ئامادەبوونی سیمای نەتەوەیەك، لە نائامادەبوونی كەسێك، لە توانەوەی لە نێو هاوكێشەی ئەویندارییەك دا هیچ ناهێڵێتەوە بۆ ئەوی بەرامبەر، لەوە زیاتر لە نێو ئۆرگانی دەركراوو وەدەرنراودا،(پیترا)خان بە غیابی پێی بڵێت: بیری دەكەم، كەی جیاوازی وەرزەكانی ساڵ نەما سەردانی دەكەم، بەم كردیەش جارێكی تر چەمكی مەحاڵدادەڕێژێت .

2ـ پەیوەندی لاوەكی
ویستگەی یەكەم
ئای بۆ ڕۆژانی برسێتیم ..
تەمەنم چواردە ساڵان بوو
حەزم لە كچێكی لاوازی چاو قووڵ كرد
ئەوسا تۆ لە ناخی سپیمدا نووستبووی
دوای ساڵێك دڵداری
دوای ساڵێك سروودی فرمێسك
وتی : ئەگەر تامەزرۆی هەڵمژینی
لێوی ناسك و مەمكۆڵەی پڕ بە دەمی
دەبێ خوێنی گیانمان تێكەڵاو بێت
وتی: من لە نەوەی ( ڤینۆس)م
باوەرم بە خۆشەویستی خوێنە
لێوەكانیم گەزی . مەمكۆڵەیم هەڵمژی ..
ئەویش لێوەكانی گەستم
یكمان گرت و دوای چەند مانگێك
ڕیمان كەوتە شاری دڕكوداڵ
جیابووینەوە ئەو پەیمانی خوێنی لە گەڵ لاوێكی
تردا بەست
منیش كچە قوتابییەك ئاشنا و دراوسێ
هەراسانی كردبووم ..
تۆ هێشتا لە ناخی سپیمدا نووستبووی
گەڕانەوە بۆ ڕۆژانی ڕابردوو، بۆ ڕۆژانی بەركەوتنی یەكەم، ئایا پەیامی ڕزگاربوونی چارەنووسی گەنجێ هۆشیار هەڵدەگرێ! گەنجێ بتوانێلە نێو دوو ئاوێنەدا،هەوێنی بەراووردێك بگرێتەوە، خەمێك دایگرێت، خەونێك بیگرێتەوە، ڕۆچوون بەنێو گەمەكانی دوو ئاوێنەدا، گیانێكی پاكی شاعیرانەی دەوێت، گیانێك بتوانێ خۆی لە دیاردەكانی گەوجاندن لادا، گیانی لە خۆشنوودی بیگەردی دا تەژی نەبێت، ناتوانێ خۆی لە ئاوێنەیەكدا ببینێت كە تەنیا لەگەڵ حەزو جەستەدا مامڵەبكات، كردەی حەزلێكردن پلەیەكی سەرەتایی ووروژانە، ناچێتە ناخی پاكی شاعیرانە، ڕابردوویەكە ئاماژە بە پچڕان و دابڕانی قۆناغێك دەكات، لە ئێستای دەقدا تانوپۆی دووڕیانێك دەكات، جیاوازی نێوان ئەم دووڕیانە، ئەم دوو ئاوێنەیە بووەتە چیرۆكێ، ئەگەری كوشتنی بەسەرهاتێك یان شكاندنی ئاوێنەیەك مەیسەردەكات،بەئاگابوونی تۆلە ئاوێنەی ڕۆحی مندا، كوشتنی جەستەی ئەوە لە ئاوێنەی حەزدا، گەر تۆ لە ناخمدا نەنووستیتایە، ئەو زەفری پێم نەدەبرد، نەی دەتوانی لە ئاوێنەی مندا خۆی ببینێ، غافڵ بوونی من لە تۆدا، یان بێ ئاگایی تۆلە ئاوێنەی مندا تا دوای ساڵێكی دڵداریش، نەی دەتوانی ئەگەری چیرۆكی باڵادەستی تۆلە ئاوێنەی مندا بشكێنێ، گریانی من، پەیوەندیی ئەوینداری لە پەیوەندیی هاوسەرگیری یەك لا دەكاتەوە، لە ژێر سایەی هاوسەرگیریدا،بێ ئاوێتەبوونی دوو ڕۆح لكاندنی دوو جەستە رەتدەكاتەوە، گریانی من، تراژیدیای شكاندنی ئاوێنەی تۆیە،ئەوە دەست بژێری تۆیە، جەستە دابەشدەكات، لەزەت هەراجدەكات، بنەماكانی هاوسەرگیری لەقدەكات،پارچەپارچەیدەكات،وێنە كامڵبووەكانی ئاوێنەی خۆشەویستی تێكدەشكێنێ، لە كاتێكدا یەكێك لە خەسڵەتەكانی خۆشەویستی،قایل نەبوونیەتی بەدابەشبوون، نە وەك دەست بژێری جەستە، نەوەك ڕۆح، نە موزایەدەكردن و بەلابەرێبردنە، نە بەخشینی شەرعیەتە، بە كۆكردنەوەی پارچە شكاوەكانی ئاوێنە و تێكەڵبوونی خوێن و توانەوەی ئاوێنەی ڕۆحی منە لە ئاوێنە شكاوەكانی جەستەی تۆدا،نە خەیاڵە، واقیع پارچەپارچە دەكات،ئاوێنەی دڵی شاعیر لەتەك كەسێ یەكانگیرە،لە ناخیدا فریشتە ئاسایەكنووستبێ،ئیلهام و بەهرەی بەئاگابهینێ، شیعری بۆ بنووسێت، نەك ئەو، ئەم بنووسێت، ئەگەریڕوودانی هەر تێكەڵییەكی جەستەیی بەو جۆرە، هەر خلیسكانێك و پیادەكردنی داواكانی جەستە، دەكرێ وەك ڕاگوزارێك ڕابوێرێت، وەلێ ناتوانێ وەك نامۆبوونێك لەسەری بنجبەست بێت،یەكنەهاتنەوەی ڕاگوزەرو نامۆبوون، كردەیەكە جیابوونەوە فەراهەم دەكات، كورتكردنەوەی شوێنكات لە ساڵێكی دڵدارییەوە، بۆ دوای چەند مانگێك،ئاماژەی كزربوونەوەی پەیوەندییەكە، شوێنكاتی ئاشكرابوونی زامەكانی نامۆبوونە، رەتكردنەوەی ئارەزووەكانی ڕاگوزەرە، جیابوونەوەیە، پشتكردنی تۆیە لەو، ناچاركردنی ئەوە، هاوسەرگیری لە تەك كەسیكی تردا بكات،وەڵامدانەوەی مێنەیەكی ڕۆژهەڵاتییە، لە ئاست پەینەبردن بە نامۆبوونی شاعیرێك، لە ئاست خەوبینین بە فریشتەیەكی نووستووی ڕۆژئاواییدا، شاردنەوەی هەستێكە،بوێری ئەوە ناكات، هەستێك برینداربكات، بڵێت: تۆ تەنیا جەستەیت، خاوەن ئەو ڕۆحە نیت، فریشتەی نووستووی ناخم، لەو خەوە خۆشە دڵنیایە هەڵسێنیت، ببیت بە جێگرەوەی ئەو، نەك ئەوە، تەنانەت بە دامەزراندنی پەیوەندییەكی نوێ، بە هاتنە ناوەوەی كچێ قوتابی دراوسێ، كچێ خوێندەوار، گلاندنی لە هەمان كاتدا، بە پەیوەندییەكی سۆزدارییەوە، ئەویش بە هەمان شێوە نەیتوانی، خانمی نووستووی كۆشكی شاهانەی دڵی بە ئاگابهێنێ، گەرزیادەڕۆیی نەبێ،ڕۆحی نووستووی دولبەر،گەر دینەمۆیەك نەبێت بۆ زیندووبوونەوەی ڕۆحی ئەمی شاعیر، ئەوا دەبێت لە نێو جەستەیەكدابمرێ، هەرگیز ناتوانێ، لە ئاوێنەی داهێنانی شیعریدا، وێنەی خۆی بدۆزێتەوە،گەر پەیوەندی ئەوینداری، بەربەست نەبێلە دانانی سنوورێك كە پارێزگاری لە كۆلكەكانی ئەمەگ بكات،لە بەخشینی مانا بە ڕەوشتێ لەتەك وێنەی ئەودا،لە ئاوێنەدا هاوشانی وروژانێ بێت، هاوپێچی پەیوەندییەكی ڕۆحی بێت، دابەش بوون قەبووڵ نەكات.

ویستگەی دووهەم
كچە چاو قووڵەكەی جاران .
چوار منداڵی خورتی هەیە
چەند تاڵێكی پرچە ڕەشە قەترانییكەی
سپی بوونە
تۆش لە ناخی سپیمدا پەروەردەبووی
ووتی : دەمناسیتەوە؟
وتم: شێوەت دەكەم و نازانم
وتی: چاكبوو دەبەنگێكی وەك تۆ نەبووە مێردم
گوایە خۆشەویستی خوێنت لە بیرچووە؟
وتم: گەردەلوول فڕاندی و دایە دەم لافاوەوە
ڕۆڵی ڕێكەوت لە گێڕانەوەی بەسەرهاتەكان دا، گرێدانی بە شوێنكاتەوە، چڕكردنەوەی بیرۆكەی گشتی دەق، خۆی لە ئامێزی وێنەكێشانی كەسایەتیەكاندا ساغدەكاتەوە، كاتێ ڕۆژگار بە ڕێكەوت، لە شوێنێكدا كۆیاندەكاتەوە، شوێنەكە، پێدەچێ ڕۆژهەڵات بێت، زێدێك بێت، پێشبینی ئەوەی لێناكرێ، وێنەی كەسێكی بریندار هەڵگرێ، بە تایبەت گەر قوربانی پەیوەندییەكی دڵداری بێت، بەرادەی برینەكان كاردانەویان دەبێت،تەشەر دەبێ بە جێگرەوەی هەواڵ پرسین، چ كارەساتێكە لە دوای تەمنێكی دابڕان، ئارەزوومەندو ئارەزووشكێن، لە دوای پەیدابوونی چوار منداڵ، بە ڕێكەوت بە دیداری یەكدەگەن (سەلام محەمەد)ی شاعیر، هەروەك خۆیەتی ڕەبەن و زوگورتییە، دۆستە دێرینە ئارەزووشكێنەكەشی، بووە بە دایكی چوار منداڵ، بە دیوێكدا،هەبوونی چوارمنداڵی خۆرت، چەند ئاماژەیە بە درێژی شوێنكاتی ڕۆتینەوە، گەورەبوونی تەمەن وڕادەستبوونی گەنجێنی بە سپێتی چەند تاڵە قژێك،لەبەرامبەردا دەرخەی ئاماژەیەكە، كورتبوونەوەی شوێنكاتێكە،ناچێتە قەرەی ژیانی ڕۆتینەوە،تایبەتمەندی خۆشەویستیی كەسێكی دیكەی تێدا ڕەچاو دەكرێت، خۆشەویستێك پابەندە بە نەمریەوە، دەچێتە قاڵبی سۆفیگەراییەوە (محەمەد تەها حوسین) دەڵێت " نەتوانینی دۆزینەوەی فۆرمی هاوسەنگتر، دەچنە قاڵبی سۆفیگەرایی و جۆرەكانی عیشق و هەر بۆیە، ئەم جۆرە لە پەیوەندی چۆن لە واقیعدا زۆر كەمتر، بەرجەستە دەبن، زەخیرەیەكی گەورەیان لە خەیاڵ و حیكایەت و میتۆلۆژیا پێكهێناوە"10 .كەواتە بنەماكانی ڕوونەدانی هاوسەرگیری،كچە لاوازەكە، یەكەم نەبوونی زەخیرەیەكە، نەیتوانیوە خەیاڵی دەستەمۆبكات، بیكاتە حیكایەتێ، خۆی لەبیربەرێتەوە دووهەم لەقنەبوونی خۆشەویستی یەكەمەینە، پەیوەندی ڕەسەنە (پیترا)خانە،تا ئێستا لە ناخیدا بەجۆرێك پەروەردەوگەورەبووە، شوێنكات و ساڵەكانی تێدا هەژمارناكرێت، ساڵان دێت و دەروات هەستی پێناكات، سێهەم ئەگەرەكانی بەرتەمای خەیاڵلای شاعیر فراونترە، ئەوەندەی لە هێزی خەیاڵدا دەژی، پێ لە واقیعی لاوازدا نانێت، نایناسێت،پێچەوانەی كچە لاوازەكەیە،ئەوەندی مامڵەو ڕەنگدانەوەی لەتەك واقیعدا هەیە، بەلای خەیاڵدا ناچێت،بۆیە كە لێیدەپرسێت دەڵێت: دەمناسیتەوە، ئەمی شاعیریش شێوەی دەكات و نایناسێتەوە،چۆن نەبوونی خەیاڵ، واقیع دەكوژێت،لەچوارچێوەی پەیوەندییەكداسنوورداری دەكات، هاوكات ئەمەش لەتەك بەرهەمهێنانی خەیاڵی شیعرییدا یەكنایەتەوە، گەر شیعر تێپەڕاندنی واقیع بێت، واقیع ناتوانێت، شوێن پێی ئەو پەیوەندییە هەڵگرێ كە لەتەك شیعردا لێكترازان فەراهەمدەكات،لێكترازانی ئەمی شاعیر لەگەڵكچە لاوازەكەدا، لێكترازندنی خەیاڵ و واقیعە، جەستە و ڕۆحە، زایندەو ئەوینە، سیحری ورووژان و بەتاڵكردنی دامركاندنەوەیە، تەشەرەی خەنجەری واقیعی ڕێپێدراوە لەسەر سینەی ئاشقێك،نهێنی یەكەم ودوا ئەشقی هەڵگرتووە،مانۆری جیاوازییەك دەكات، لە پەیوەندی یەكەمدا، رەفتار دەنوێنی، پەروەردە دەچنێ، لە پەیوەندی دووهەمدا،وەك ڕاستكردنەوەی هەڵوێستێك، ئەوی بەرامبەر بێ رەفتارییەك دەنوێنێ، ستایشی خۆی دەكات، بەوەی باشی كردوە هاوسەرگیری لەتەك دەبەنگێ نەكردووە، نەبووە بە مێردی، هاوسەرگیری لەبیر كردوە، گرێدانی پەیوەندی بەم ڕەوشەی ڕۆژهەڵات، گەردەلوولێكی وشك وبرینگە مەرامیشاعیر ناشكێنێ، لەنێو گەردو تۆزیی رۆتیندا تەنگە نەفەسیدەكات،خوێندنەوەی پەیوەندییەكان، بەم ئاقارە،یەقدانەوەی بێزارییەك دەكاتە هاندەرێك راپێچیدەكاتە نێو لافاوی نامۆبوونێكی دەروونی، بیر لە دەرچەی ڕۆژئاوا (تاراوگە) بكاتەوە، بەجستە لێرەیە، بەڕۆح خەون بە ڕۆژئاواوە دەبینێ،ئاكامەكانی كەناركەوتنی پەیوەندی لاوەكی، شاعیر ناچاردەكات، خۆی لە ئامێزی پەیوەندی ڕەسەندا بدۆزێتەوە، بیر لە كۆچكردن بكاتەوە، ڕۆژئاواو تاراوگە بكاتە جێگرەوەی ڕۆژهەڵات و زێد، پەنا بۆ (پیترا)خان بەرێ، ئێرەرەتكاتەوە، ئەوێ هەڵبژێرێت، هەڵبژاردن هیچ یەكێك لەو ویستگانە پۆلین ناكات، تا هەموو نهێنییەكانی پێبلیت،گیانی ئەم پەیوەندییانە داماڵڕاوە لە گوناە،تەنیا هەوڵدانێكە بۆ گەڕانەوی بەهای بیرەوەرییەك،خەونێكی مەحاڵی تێدا نوستووە.

ژیدەرەكان
1 ـ ڕۆژنامەی هەولێرـ سەلام محەمەد ـ هۆنراوەی ورووژان ـ ژمارە 3190 ـ ساڵ 28 / 10 / 2019 ـ لاپەرە 18
2 ـ قادر عەبدولڵاـ خەتی بزماری (ڕومان)ـ وەرگێرانی شەفیقی حاجی خدرـ چاپخانەی ئەندێشە ـ چاپی/ یەكەم ـ ساڵی چاپ 2017 ـ لاپەرە 427
3 ـ حاتم صكرـ ترویظ النص ـ المطبعة الهیئە المصریە للكتاب ـ السنە 1998 ـ الصفحة 157
4 ـ ئەدیب نادر ـ ڕوخسارو دەمامك ـ چاپخانەی ڕۆشنبیری هەولێرـ وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان ـ چاپی / یەكەم ـ ساڵ 2019 ـ لاپەرە 146
5 ـ هەمان سەرچاوەی پێشوو ژمارەی 3 ـلاپەرە 112
6 ـ بەختیار عەلی/ ئاوڕەكەی ئۆرفیوس ـ چاپخانەی رەجایی/تاران ـ چاپی / یەكەم ـ ناوەندی ڕۆشنبیریی و هونەریی ئەندێشە ـ ساڵی چاپ 2014 ـ لاپەڕە 205
7 ـ مەریوان وریا قانع ـ دەربارەی فەلسەفە و ئیسلام و ڕۆشنگەری ـ چاپ و بڵاوكردنەوەی سیروان مەحمود ـ چاپی / سێیەم ـ ناوەندی ڕۆشنبیریی و هونەریی ئەندێشە ـ ساڵی چاپ 2017 ـ لاپەرە 454
8 ـ بەختیار عەلی ـ ناشوێن ـ چاپخانەی كارۆـ ناوەندی ڕۆشنبیری ڕەهەند دابەشی دەكات چاپی / یەكەم ـ ساڵ 2019 ـ لاپەرە 104
9 ـ هەمان سەرچاوەی پێشوو ژمارەی 8 ـ لاپەرە 228
10 ـ محەمەد تەها حوسێن ـ سایكۆلۆژیای پەیوەندیكردن ـ دەزگای چاپ و بڵاوكردنەوەی رۆژهەڵات ـ هەولێر ـ ژمارەی چاپی/ دووەم ـ ساڵ 2015 ـ لاپەرە 183

 زستانی 2019

© 2017 Hawler