ئاب 05, 2020

ڕایەڵەكانی پەیوەندی لە شیـــــــعری "ورووژان" ی "سەلام محەمەد"دا

  عەلی شیخ عومەر  -   بەشی یەكەم 

 

ورووژان" 1 ناوی یەكێكە لە هۆنراوە دیارەكانی (سەلام محەمەد)ی شاعیر، ئەم هۆنراوەیە بێ لە ناوبڕە،بەیەك نەفس نووسراوە، چیرۆك ئامێزە، دووسەدوچواردە دێڕە،ئەم شیعرە، لە ساڵی (1988)دا نووسراوە، بێ گومانی ساغبوونەوەی بەهرەو تواناو سەلیقەی شاعیر پەیوەستە بە دۆڵەمەندی ئەزموونی شیعری و بە بەرهەمهێنانی دەقی زیندوو،بەم كردەوەیەش ڕاساندنی ناسنامەیەك ئاشكرادەكات، داكۆكی لە مانەوەدەكات،هەڵبەت بە نووسینەوەی فەزای مێژووییەك، پەیوەندییەكی تۆكمە دادەمەزرێنێت لە گوزارشتكردنی خەیاڵ،هەستەكانی نامۆبوون، دوانەی جەمسەرەكانی ئێستاو ئایندە، ڕایەڵەكانی خەون و ئومێد،دیاردەكانی شكستی، خەمەكانی هەندران، قۆناغ و ترسی ئەو پلیكانەی چۆن پێیدا سەردەكەوێت، چۆنیش پێیدا دێتە خوارێ، گەشتێكە دەرچوون تێیدا و گەڕانەوە بۆ سەر هەمان پلیكان و قۆناغ، یەكێكە لەو تەنگژە ئەنتۆلۆژییانەی شاعیر هەوڵی بێووچانی لەتەكدا دەدات، تابتوانێ هاوكێشەیەك بدۆزێتەوە، خۆی تێدا بەرجەستەبكات، قۆناغی جەمسەرەكانی ونبوون و دۆزینەوە، لەسەر چەند ئاستی جیاوازدا كاری خۆیان دەكەن، ونبوون لەتەك خۆیدا یان گەڕانەوە بۆ پلیكانە سەراتاییەكانی قۆناغیژیانی هەرزەكاری، یەكەم بەركەوتەكانی لەگەڵ ڕەگەزیی مێینە، بەركەوتن لەتەك یەكەم ئەزموونی دڵداری، ژیانی تاراووگەو بازدان و پێكوتان، گەمەكردن لە نێو دووجیهاندا، لە نێو دوو چەمكدا،چەمكی نۆستۆلۆژیاو چەمكینامۆبوون، دەرهاویشتەكانی پێكهاتەی زمانی دەقی شیعری،بەركەوتنێك لە ئاست پەیوەندی نیوان ناوەوە و دەرەوەی دەقەكەدائاشكرادەكات،هەڵبەت شاعیر پێداگرە لە پێدراوەكانی دەقی بەردەستدا و پەخشكردنی وێنەیەكی گەوهەری، لە دابەشكردنی بەسەر جومگەكانی گوتاری شیعریدا، پێشگرە لە بەرهەمهێنانی دەقێك كە پابەندە بە هەموو ئەو ڕەهەندانەی كە پێكهاتەی وێنە سەرەكییەكە لەپاڵ پێشهاتەكانی تردا بەراوورد دەكات، بەمەش كردەی ڕووماڵكردنێك ئەنجامدەدات،ئاوێتەكردن و ئاخەنین و گێڕانەوە،قەبارەی جیاواز وەردەگرێت، ئەم تێكەڵكردنە هەوێنی چەمكی دووبارە بوونەوەی شوێنكاتیپوكێنەر فەراهەمدەكات، لێرەشەوە دەستەمۆنەكردنی چركەساتێ دێت، بكەر ڕووداوی تێدا بەرجەستەناكات، تەنیا لە خولگەكانی خواست و خەوندا دەخولێتەوە، هاوكات لەگەڵ هەر گەشتێكدا بە نێو دەهالیزەكانی دەرووندا، بەركەوتنێك ئەنجامدەدات، حیرسێك، لێكەوتنێك، خورپەیەك، هەڵچونێك، خەمێك دەكولێنێتەوە، خەیاڵێك ڕەنگ ڕێژدەكات، جێكەوتی هەر ڕەنگ وبەركەوتنێك،سێبەری ژانوژۆی ورووژانێكی لێدەكەوێتەوە، دەمكرانەوەی ڕەهەندەكانی ورووژان،شاعیربە دەروویەك،كلیلێك گووتاری هۆنراوەكەی پێدەكاتەوە، لە ئاستی نەوتراوەكاندا پردێكی دامەزراندووە، ناوەوەی دەقدەگەیەنێت بە دەرەوەی دەق، لە هەمان كاتدا، خودی بەركاری لكاندووە بە دەرەوەی بكەر، لە ئاستێكی دیكەدا،خود وەك بەركارێك، توانیویەتی ئەو جیاوازییانە دەرخات، دوو جیهان،دوو چەمك، دووكەڵچەر بەراووردبكات،ورووژان كردەی ناسنامەیەكە، پەیوەندییەكی پێچەوانەی لەتەك ئەو دەركەوتانەی دەرەوەی خۆیدا هەیە، واتا بە گوێرەی دەرەوە، یان ئەوی بەرامبەردا، خودی بەركار چەند بیەوێت خۆی بگێڕێتەوە، ئەوەندە زیاتر لە دەستدەچێت، چەند بەركار بكرێتەوە بە ڕووی بەكەری دەرەوەدا، پتر دێتەوە یەك،ماكی تامەزرۆبوون، ئامبازەكانی بەیەكگەیشتن پتەوتردەكات،بە دیوێكی تردا، ورووژان دەلالەتە لەسەر كردارێك، هەوڵێكە لە تانوپۆی دابڕاندا بۆشاییەك قووتدەكاتەوە، كردەی پركردنەوە دەخوازێت، ترسێكە دەیەوێت بگەڕێتەوە بۆ ئامێزی دڵنەوایی، خودی ورووژان ئاشكرابوونی حەزو خەونێكی قووڵە لە دنیاییەك، شوێنی تیكەڵبوونتێدا بە هەڵواسراوی دەمێنێتەوە، تەنگەژەیەكی ئەنتۆلۆژییە، مانەوە تێدا لەرزۆكە، سیحری ژووان و بەیەكگەیشتن، وەڵامدەروەی ئەو پرسیارانەیە، تەنیایی لە تەكیدا سەرەتاتكێ دەكات،(سەلام محەمەد)ی شاعیر لە گێژنەی هاوكێشەیەكدایە، دەیەوێت وەك مروڤ خۆی تێدا بدۆزێتەوە،هەڵهاتن نیە لە تۆراندن، لە قەیرانی دەروونی، بەڵكو ڕووبەڕووبوونەوەی ماهییەتی چەقی بازنەیەكە، بە هیچ شێوازێك دەرچوون قەبووڵناكات،دەكرێلە دونیای شاعیردا، ڕۆچوون بەنێو دونیای نووسینی دەقی شیعری، ئاشنابوونێكلەگەڵ ڕەهەند و دەرهاویشتەكانی ورووژاندا فەراهەمبكات، لەگەڵ بارگاوی بوونیخەیاڵ دا، هاوشانییەكبەرجەستە بكات،ئەمەش لە چەند جۆرە پەیوەندی و بەركەوتنی دەماودەمدا لە ناوكۆی دەقدا دەردەكەوێت، لە مونتاژكردنی چەند گرتەیەكی فرە ڕەهەنددا خۆی نمایش دەكات
1 ــ پەیوەندی بنەرەتی یاخود ڕەسەن
ویستگەی یەكەمی ورووژاندن
" ئەوەی لە شوێنێك دەكەوێ لە شوێنێكی دیكە هەڵدەسێتەوە ئەمەش قانونی ژیانە" 2
هۆنراوەكە
چیت بۆ بنووسم .
دەریایی ئارام هەدادانی پێكەوتووە
بوومەتە جۆگەلەیەكی باریك
سەرتاسەری كەنارەكانی ئازاری سوور و سپین
باڵایان لە باڵای دار چنار درێژترە
نە ڕۆژ نە شەو لە یادم دەرناچێت
سۆراغت دەكەم و لێت دەپرسم
بەڵام چیت بۆ بنووسم
ئەگەر باسی زەردەپەڕ و گزنگت بۆ بكەم
تۆ خۆت فریشتەی هەتاونشینی
ئاوی نەرمە پڕووشەت ..
بەسەر ئاگری هەناسەمدا دەبارێت
دەزانم جوانی تۆ
لە چوارچێوەی وشەدا دەستەمۆ نابیت
بەڵام چی بكەم
لە دەسپێكەوە خەسڵەتی داگەرانمان لە دۆزینەوەی پەیوەندیی ئێمەوەیە بەخوێندنەوەی دەق، لە چیی كۆماندەكاتەوە، لە كۆییەوە، لە چ خاڵێك بەیەكدەگەین،بپرسین:تا چ ئاستێزمانی دەق دەتوانێ وێنەی شیعری بجوڵێنێ، پڕ بە پێستی مانا هەڵگرێ، مەبەست بپێكێتا بتوانێفاكتەرەكانی حەز و یەقدانەوەی هەستەكانی نامۆبوون برێك لە ڕەنگەكانی گرژی وڕایەڵەكانی دڵەڕاوكێبخاتە سەر بونیادی شیعرەكەی،حاتم صگر گووتەنی "شیعر لە كۆی مەراسیم و خەونەكاندا،پێكهاتووە لە هەڵقورتاندنی حەز و گرژی، لە یەكەمدا، كرداری گەیاندنی هێمایە، گێڕەرەوەی گشت كردەوە مرۆییەكانە، بەڵام خەون ململانی حەزو واقیعە"3شیعری ورووژان وەك دەقێكی سەركەوتوو لەسەر پێدراوەكانی حەزو واقیع دامەزراوە، بە ئاراستەیەك خود لە ناوەوە كاردەكات،ڕیگای بەركەوتن لەگەڵ كۆمەڵێك شت دەكات پۆلینكردنیان بار قورسییەكی فڕە ئاراستەیە، دژوارە لە ناجێگری و لە ئۆقرگرتن، ئەمەش گرێدراوە بە گەلێك فاكتەر و جووڵەوە، هەڵدەكشێت و دادەكشێت، گرژ دەبێت و خاودەبێتەوە، بەجۆرێك نازانێت لە كوێیەوە دەستپێبكات،چییبنووسێت، ئەوەی بۆی دەنوسێت، چ كاردانەوەیەكی لەلا دروست دەبێت، قەیرانێكە، خەمێكی ئەبەدییە، خۆشنوودە بەوەی پەیوەندییەك هەڵدەگرێت، هەمان خەم و حەزو گرژی بەرهەمدەهێنێتەوە،لە هۆنراوەكەدا دەسپێكی "چیت بۆ بنووسم" لوتكەی تراژیدایەكە، گرێبەستی خەون واقیع، مەراسیمەكانی لێكترازان واژوو دەكەن، گوێزانەوە لە داخوازییەوە بۆ سكاڵا، لە خەیاڵ و خەونەوە بۆ پێدراوەكانی واقیع ترسێك لە ئێستایی ئامادەدا دەخاتەوە، لە منی قسەكەری شاعیردا،دەنگێ بۆ كەسێك بەرزدەكاتەوە،لاسەنگییەك پیادە دەكات، لە چەندین گۆشەنیگاوە، جیاوازییەكان زەقدەكاتەوە،نەگەیشتنی دەنگی ڕاستەوەخۆ بۆ كەسی نائامادە،ڕێگا خۆشكەرێكە بۆ دەربڕین و وێناكردنی حەزێك،خەمێك، بە زمانی مۆنۆلۆژ گوزارشتی لێدەكات، زۆر خاكییانە سروشت ئامێز ئاوێزانی خەیاڵی دەكات، بە بەستن و تۆكمەكردنی جومگەكانی ئەو پەیوەندییەبە كردەی بەراوورد كرانەوەیك بە چەمكی هاودژەكان دەبخشێت، مانا دروست دەكات، پرسیار دەورژێنێ، گەر لە پەیوەندی ئەویندارییدا، چاوەڕوانی و خەمی بەیەك نەگەیشتن، بە مەبەستی خواستراو، قەوارەیەكی لە خۆییگەورەتری وەرگرتبێ،لە ئەگەركانی شاردنەوە و نەدركاندن لە كۆنەستی شاعیردا، بە دەریایەك ئاماژەی بۆ كرابێ ئەوا لە ئیستای نووسینی دەقدا، پێلێنان مەدلوولێكە بۆ بچوككردنەوەی داواكانی نەست، بەدیهێنانی مافەسەرەتایەكانی تاكە،لە گوزارشتكردندا جۆگەلەیەكی باریكە، بارامتەی زرم و هۆڕی دەریایەكی پان و بەرینە، واتا لە پشت ئەو پێلێنانە بەكردەیی لەنێوان دوالیزمەی دەرخستن و شارانەوەدا، قەیرانی بێدەسەڵاتییەك ئاشكرادەكات،زاڵبوونی دەنگی ناوەوەی خەیاڵ بەرانبەر بە پووكانەوەی دەنگی دەرەرەوە، دەنگی بیستراو لە پاژێك زیاتر نییە، بە جۆگەلە ئاماژەی بۆكراوە،لە چاو دەنگ و زرمەی ناوەخن، كە دەریائاسا بەشاراوەی خودی مۆنۆپۆل كردووە، چی لەوە دژوارترو قورسترە،دەریایەك خەم و خەیاڵی عەشقێك هەڵگرێ، جۆگەلەیەك جێگرەوەی بێت و پارادۆكسی فەراهەمبكات، نەتوانێ دەنگ و تورەبوونی ناوەوە بگەیەنێ بە دەرەوە،گەر پەیوەندی دەسەڵاتی ئەوینداری نەبێ، بە چ ڕێسایەك جۆگەلەیەكی باریك،دەتوانێ قەربووی دەریایەكی پان و بەرین بكات، گەر تێزینامۆبوون نەبێت،چۆن لە نێوان نامۆبوون و ئازادییدا، ئەو پەیوەندی پێچەوانەیەمەودای ئەو جیاوازییە دەرسكێنێ، ئەی ئەوە جیاوازییەكان نییە، فاكتەرەكانی مانەوەی ئەو پەیوەندییە دەپارێزن،لە هەمان كاتدا لە ڕێگای كلێنەكانەوە دەقی شیعری بەزیندووی دەهێڵنەوە،دكتۆر كەمال ئەبوو دیب دەربارەی تیۆری كلێنەوە دەڵێت " تیوری كەلێن یاخود مەودای پەشێوی، یان گرژی شیعرییەت دادەهێنێ هەر چەندە رادە و توندوتیژی پشێوی و گرژیشی زیادبكات، ئەوا كاریگەرییە شیعرییەكەی پتر دەبێت و گەشەی زیاتربە خۆیەوە دەبینێ"4، گەر كەلێن و گرژییەكان دەقی شیعری لە ئاست نەگووتراودا، فاكتەرێك بن بۆ دەرخستنی میكانیزمی ئەو پەیوەندییە،ئەوا شاعیر بە ناچاری ڕوونكردنەوەیەك ڕادەستدەكات، تێدا ئەوە ئاشكرا دەكات، كە بە هیچ كلوجێ ناتوانێرزگاری بێت،دەربازبوون تێدا مەحاڵە، هەر جوڵەیەكی دەركی بە ئاراستەی ئەوی بەرانبەر، گەر وەك جۆگەلەیەكش بچووك بێت، لە كۆتادا هەر دەگەڕێتەوە بۆ كەنارەكانی ناوەوە بۆ دەریا، لە ناوەخندا لە خەیاڵدا شاعیر، لێكچواندنێكی فەراهەم كردوە ئەوی بەرامبەری بە دەریایەك هەژمار كردوە، خود تێدا نغرۆ بووە، هەر هەوڵدانێك بۆ گێڕانەوەی ئازادییەكان، یان بە ئازارەكانی دڵشكاندن و خوین بەربوونی ئەو پەیوەندییە كۆتایی دێت، دەمرێت، یان بە ئازارەكانی ڕادەستبوون و خۆ سڕینەوە دەبڕێتەوە،دیوی یەكەمدەنگ و زەنای شۆرشێكە، دژ بە ناوەوەی خودی لە دەستچووە، دەنگی نارەزای تێدا بەرز بووەتەوە،توورەبوونێكە هەوڵی گێڕانەوەی خودی لەدەستچوو دەدات،كە ئارامی لەدەستداوە وتێكیداوە بەڕەنگی سوور ئاماژەی بۆ كراوە، بەدیوی دووهەمدا دەرئەنجامێكە،دەمكوتكردن و خنكاندنی ئەو دەنگە دەرگیرەی ناو خودە،گەڕانەوەی هێوربوونێكە، ڕادەستبوون بەدوای خۆیدا دەهێنێ،كە لە ڕەنگی سپیدا یەقیداوەتەوە،لە پووچگەرایدا تراژیدیایەك پێادە دەكات، خەسڵەتی هەڵاتن رەتدەكاتەوە، چۆن هەڵبێت و جیابێتەوە،ئەم بە پێدراوەكانی خەیاڵ، داكەوتە ڕەقەكانی تەنیای خۆی نەرم دەكات، خەونەكانی پێ ئاودەدات، خەیاڵ بە پێوەرێك بووە بە ئامرازی ئاشتبوونەوە، چەند لە زەمینەی ناخیدا بە قووڵی ڕەگی داكوتیوە، بە هەمان ڕادە درێژی ئەو پەیوەندییە لە دەرەوەدا ڕەنگی داوەتەوە،درێژییەكە تەنیا كاییەك نییە، وێنەی دار چنارێك نییە،دیدەی پڕكاتەوە، بەڵكوبووەبە پەیامێكی یادەوەری، لە نائامادەییشدا ڕۆڵی ئامادەبووندەگێڕێت، بەقەد ئەوەی لەبەر چاو نییە بەقەد ئەوە لە یادوەرییدایە،بەمەش ڕۆنانی شوێنكاتێك دیسپلین دەكات،ئەو تەقڵڕێژانە رەتدەكاتەوە كە شەودەدات بەدەم ڕۆژەوە،بە پەیوەندییەكی ڕۆحییەوە پەیوەندییەكی فیزیكی دەسڕێتەوە، یان جیاوازیان ناهێڵێت،لە یادكردنەوەی بەردەوامیدا،شوێنكاتیفەلسەفی دەكاتە لابەری شوێنكاتیفیزیكی،لە گێژنەی كاڵبوونەوەو هەستكردن بە نەماندا، یان نزیكبوونەوەی مەودای پێوەركانی شوێنكات لە نەبوونی گۆڕان و هەبوونی ڕووداودا، چاوێك بەمپەیوەندیەدا دەگێڕێتەوە، سەرلە داڕشتنەوە و دیاریكردنی پێگەی خۆی دەرناكات، لەم لووتكەی كەناركەوتنەدا خەمبارترین پرسیاری بێ وەڵام بەرزدەكاتەوە،پرسیاری دوو دنیا،پرسیارەكە لەوەدا كورتنابێتەوە، لێی بپرسێت و سۆراغی بكات، بەڵكولە دۆزینەوەی ڕایەڵەكانی گومانێكە، سێبەرێكە،پاشكۆیەكە لكاوە بە ئەوی لوغزەوە، بە سیحری ئەو هێزە نەزانراوەی كە ئاوەز سێبەر ئاسا پرسیاری لێدەكات،دڵیش بێ وەڵام بۆشاییەكی تراژیدی بەدوای خۆیدا بەكێش دەكات، وەك پاشكۆیەك لە كۆییەوە دەستپێبكات، چی بنوسێت، هەرگیز پاشكۆ نابێتە دەستپێك،پەیوەندییەكە كراوەیە ڕەهایە،سەر دێڕ دیار نییە تا بگات بە كۆتا دێڕ،(سەلام محەمەد)ی شاعیر، لە ڕێگای چەمكی هاودژەكانەوە، زیرەكانە لە وێنەیەكی پانۆرامیدا هەندێ دەرگای داگەرانمان بۆ واڵا دەكات، تا ڕۆبچینە نێو دیوە شاراوەكانی دەقی كراوەی بەرهەمهاتوو، " لە دەقی كراوەدا پیت دەمانبات بۆ وشە، وشە بۆ ڕستە، ڕستە بۆ ناوكۆیی، لەوێەوە بۆ دەق، دواجار بۆ دەقێكی تردەمانبات " 5، لێرەوە شاعیر، لە ڕێگای پەردەلادان لە شوناسێ، خۆی باس لە ناسنامەی ئەوی بەرامبەردەكات،وێنەیەكی ناسكی سروشت دەكاتە خوازەیەك، ئەوی بەرامبەرمان پێدەناسێنێت، ناسنامەی خۆیشی ئاشكرادەكات،باس جیاوازییەكانی خۆی و ئەوی بەرامبەر دەكات، لە ئاستێكی فراوانتردا، باسی جیاوازییەكانی دوو دونیاو دوو كەلتوریی جیاوازمان بۆ دەكات،شاعیربە دواندنی ئەوی بەرامبەر، بە شێوەیەكی رۆمانسیانە،ڕاستەوخۆ لەشاردنەوەی رقێكی پیرۆز، رقی ئەوینێكی توورەبوو، پەردەپۆشییەك فەراهەمدەكات، كردەی ئەوین خۆی لە خۆیدا شاردنەوەی رقە، دیوە ئەرێنییەكەی رقە، ئەوە بایەخ و بە دواچوونە،دوانەی ئەوین و رەق بەیەكەوە گرێدەدات و یەكتری تەواودەكەن، هەربە پێلێنانی شاعیر خۆی، پێشتر ئاماژەمان بۆكرد،چۆن سەرجەم كەنارەكانی ئازار بۆ گێڕانەوەی خودی لەدەستچوو، دەنگی نارەزایی بەرزدەكاتەوە، بە ڕەنگی سوور ئاراوی بۆ دەگرێتەوە، ڕەنگی سپیش دەكاتە خنكاندنی ئەو دەنگە دەرگیرەی ناو خود، بە ڕادەستبوونی دەسپێرێ، ئەوا لێرەشدا، هەمان وێنە، ئاودیو دەكاتە دەرەوەی فاكتەكانی خودی لەدەستچوو، گرتەیەكی سروشت دەكاتە پاڵپشت،پاكانە بۆ خۆی دەكات لەناو خود دوانەی سوور و سپی، یاخیبوون و ڕادەستبوون یەكتری تەواو دەكەن، لە دەرەوە،لە سروشت،دوانەی زەردەپەڕو گزنگ وەك ئاماژەیەك بە ئەوروپا و بە زیدی شاعیر لە ڕۆژهەڵاتدا، ئەوێو ئێرە،رق وئەوین،خەیاڵ و واقیع، میكانیزمی پەیوەندییەك دەخەنە گەڕ، ناسنامەكان یەكتری تەواو دەكەن، جگە لە خەیاڵلە پێدراوەكانی واقیع،سەنتەرێك نییە دوو دنیای جیاواز كۆبكاتەوە،سەرەتاو كۆتا بەیەك بگەیەنێ، گزنگ و زەردەپەر دوو دیوی هاودژ، دادەڕێژن (سەلام محەمەد)چەند بیەوێت لە ئەوی بێگانە نزیك بێتەوە، لە خۆی دووردەكەوێتەوە، چەند لە ژێر فشارەكانی ئەوینی سۆفیدا، بۆی دابەزێ، خۆی وەك گوناهبارێك سەیربكات،ئەوی بەرامبەر بەرز دەبێتەوە،تا لە بێگەردییدا دەیگەیەنێتە ئاستی فریشتە، چەند مەحاڵە مرۆڤ بگا بە فریشتە، بەهەمان شێوە مەحاڵە ئەمێك تاسەر ئێسك بەستراوبێ بە توخوب و دابو نەرێتی ڕۆژهەڵاتەوە، بە سووتان و گزنگی ئەوینێكی ڕۆحییەوە بگات بەئەوی ڕۆژئاوایی، ئەمەش لەگەڵ ئەو پێناسەیەدا یەكدەگرێتەوە، كە دەڵێت " هیچ ئەوینێك بوونی نییە جگە لە ئەوینی مەحاڵ " هەڵبەت مەحاڵ هەمیشە ئەگەرەكانی گومان بە دوای خۆیدا دەهێنێ، ئەمەش لەگەل ڕۆحی هونەری شاعیراندا یەكدێتەوە،نادڵنیایی لێدەكەوێتەوە،نادڵنیایی نەبی شیعر نابێ،هەر دەربارەی ئەو گومانانە، بەختیار عەلی دەڵێت " پاكبوونەوە لەو گومانانە پاكبوونەوەیەلە ڕیشەكانی هونەر، خۆی هونەر نائارامییەكی هەمیشەیی و نائارامییەكی بەردەوامە"6 شاعیر لە شوێنكی تردا، ئاماژە بۆ دڵدارەكەی دەكات، دەڵێت "تۆ خۆت فریشتەی هەتاونیشینی" لێرەدا بۆ گێرانەوە و هێوربوونەوەی ڕۆحی هەڵچوو، خەسڵەت دەخاتە پێش ئاماژەوە،وەك رزگاركەرێك ئاماژەی بۆ دەكات، خەسڵەتی میهرەبانی دەبێتە دەرچەیەك،ئەوە متمانەی كویرانەی ئەوینە، تام و كام و لەزەت و سیحری ژووانە، كۆتا چاوەڕوانییە بۆشاییەكانی نێوان مردن و ژیان، ڕۆح و جەستە، ئاو و ئاگر، لەیەكتر نزیكدەكەنەوە بەیەكیاندەگەیەنێ،بەڵام ئەگەرەكانی گەیشتنلە خەیاڵەوە بۆ ئەگەرەكانی واقع، هەمیشە پارادۆكس ئەنجامدەدەن، هەر لە سۆنگەی ئەمەشە، ناتوانرێ لە سنووری وشەدا جێگیر بكرێت، ئەم چەند گەرم و گوور بێت، ئەو ساردو سڕ دەبێت، چەند لە خەیاڵ نزیك بێت، ئەو لە واقیع دووردەكەوێتەوە، چەند لە ڕامكردنی مانا نزیك بێتەوە، لە وشە دوور دەكەوێتەوە، ناتوانێت دەستەمۆیبكات،بەم پێیە لەسەر چەند ئاستێكی جیاواز دا، كاری خۆیان دەكەن، یەكەم درككردن بەو جیاوازییەی كە لەنێوانیاندا هەیە، نەك لەئاست تەواوكاری دوو خودی ئازاد دا، بەڵكو هەستكردن بە كەمی لایەك بەرانبەر بە باڵادەستی لایەكەی تر، هەم وەك ڕەگەزی مێینە هەم وەك پیادەكردنی مافەكانی مەدنی لە كۆمەڵگایەكی پێشكەوتووی وەك ئەوروپا، لەگەڵ ئەمی ڕۆژهەڵاتی یەك نایەنەوە،ئەوێك بە گویرەی ئەم، وەك فریشتە سەیر بكرێ، پاككرابێتەوە لە گرێ و تەنەگەژە دەروونییەكانی ڕۆژهەڵات، سەرسامبوونیبەدەستهێنابێ،لە چوارچێوەی ئەم پەیوەندییدا ڕادەستبوون رەتدەكاتەوە، قایل نییە، كەسێ بە تەنیا بەرپرسیارێتی سەركەوتن یان كەناركەوتنی ئەم پەیوەندییە ئینسانیە لە ئەستۆ بگرێ كەكوڕ بە كچەوە، گزنگ بە زەردەپەڕەوە دەبەستێ، وەك ئەوەی (سەلام محەمەد)ی شاعیر وەك ڕۆژهەڵاتییەك پیادەی دەكات،لەلایەكەوە سەرسامی خۆشەویستی دەنوێنێ، لە لایەكی دیكەوە دیاردەیڕادەستبوون پەیرەودەكات، وەك ناوەخن ئەوی بەرامبەر دەخاتە دەرەوەی بازنەی بەرپرسیارێتی، هەموو گوناهەكان دەخاتە ئەستۆی خۆی، ئەویش بە فریشتە نیشان دەدات، خۆی ئازاردەدات، ئەودەفڕێنێ خۆی دەنیشێتەوە،یان لێی دوور دەكەوێتەوە، لە گێژنەی ئەم دژەوابوونەدا، ئەم نادادپەروەرییەدا، ئەوی بەرامبەریش تێوە دەگلێنێ، بەم كردەیەش بەجۆرێك لە جۆرەكان لەمازۆخیەت نزیك دەبێتەوە، لە نێو زەقبوونەوەی ئەم پارادۆكسەی نێوان فریشتەو مرۆڤ، سەرسامبوون و ڕادەستبوون، جێی خۆیەتی بپرسێت بەڵام چیبكەم لەم عەشقە،هەم زامە و هەم چەقۆیە، هەم چزووە هەم هەنگوینە،هەم نیشتیمانە، هەم نامۆبوونە.
ویستگەی دووهەمی ورووژان
ئێرە فڕۆكەخانەی (تیگل)ە
ئای كە شۆخێكی نازداربووی
سەروو پەرداخێك (ڤاین)ی سوورمان نۆش كرد
ویستم شیعرێكی بۆبڵێم
تۆ باڵت گرت و فریت لە چاو ونبووی پارامەوە نەڕۆی
گریام نەڕۆی
وتت: كەی وەرزەكانی خەیاڵ
یەكیان گرت دێمەوە بۆ لات
پێشهاتەكانی سەقامگیری و جێگیربوون، ئەوەندەی پەیوەندی ئاشنایی بە شوێنەوە هەیە، دەكرێ بە هەمان ڕادە پەیوەندی ئاشنای بەكەسێكی تایبەتەوە هەبێ،دوور نییە جێكردنەوەی شوێنێ لە ئامێزی دولبەردا، ببێت بە ئەلتەرناتیڤێ،خەسڵەتی شوێن لە دەرەوەداوەربگرێت،یان بە پێچەوانەوە، بەدەمەوە نەهاتن و ناجێگیربوونلە ناویدا دەبێت بە هاندەرێ بۆ هەڵوەشاندنەوەی ماناكانی شوێن،(سەلام محەمەد)ی شاعیر لە ڕێگای كێشانی وێنەیەكی شیعرییەوە، بە زیرەكانە دەمنخاتە بەر دیدەی دوانەی شوێنێك ڕەهەندی زەمینەیەك، دەكرێ چەند ئەگەركانی پەیوەندیبەیەكەوە گرێبدەدات، بە هەمان رادە دەتوانێ لەیەكیان دابڕێت، چەند لە ورووژاندا خۆشییەكانی بە یەكگەیشتن چاودەكاتەوە، ئەوەندەش لەساتەكانی جیابوونەوەدا چاو دەنوقێنێ، لە سۆنگەی ئەوەی فڕۆكەخانە با ناوی (تیگل) یش بێ ناو تەنیا دیاریكردنی شوێنێكە جێی خەسڵەت ناگرێتەوە، گەر لە هەندرانیش بێت، هەڵگری هەمان خەسڵەتن، شوێنی هاتوچۆن، پنتی لەیەكدابڕان و بە یەگەیشتنن، لە ڕێساكانی جێگیربووندا شوێنیاننییە، بە ناشوێن هەژماردەكرێن،ئەمەش یەكدێتەوە لەگەڵ دیاریكردنی ئەو پەیوەندییە نەسەقامگیرەی، ئەمی شاعیر گرێدەدات بەوەی دولبەر،شوێنێك لە ئێستای ئامادەدا هەوێنی جیابوونەوە هەڵدەگرێت،لە ئێستای بەیەكگەیشتندا،دولبەر وەك فڕۆكەخانەی (تیگل)نەبووەتە ئەو ئاوێنەیە،ئەمی شاعیر جێگیربوونیخۆی تێدا ببینێ،لێكترازاندنی وێنەی ڕابردوو لە ئێستادا، بە هەمان هێزو گوورەوە شاعیر پاڵپێوەدەنێ،بە یادی جوانییەكانی ڕابردووەوە بە كردەی گێڕانەوە، بە فلاش باك ئاماژە بەوە بكات كە (شۆخێكی نازدار بووە)،كەواتە ئەوەی لە ئێستادا،لە خەیاڵیدا دەبزوێت، گێڕانەوەی یادوەرییەكە، چەمكی جیاوازییەكە لەسەر مێزێك لەگەڵ شۆخێكی نازداردا كۆیاندەكاتەوە،پەیوەندی نێوان ئامانجە جیاوازەكانە،گەمەی ویستەجیاوازەكانە،مەستبوونی پەیوەندی ئەوینداریی لێدەكەوێتەوە،فەیلەسوفی فەرەنسی پۆست مۆدرن الیوتاردەنووسێت " چۆن سیاسەت بە جەوهەر جیاوازگەرە و بریتییە لە دۆخی كۆبوونەوەی كۆمەڵێك جیاوازی لە پال یەكدا " 7 بە هەمان شێوە دەتوانین بڵێین خۆشەویستی بە جەوهەر جیاوازگەرە، كۆمەڵێك جیاوازی لە پاڵ یەكدا كۆدەكاتەوە، هەر ئەمەش خەسڵەتێكی دینامیكی بەو پەیوەندییە دەدات، دوو پێكی جیاواز، دوومەستبوونی جیاواز، مێزگرێكی ئەوین لە پاڵ یەكدا كۆیاندەكاتەوە، پێكی زامێكی لێوانلێوی ئاڵ پارادۆكسێئامادە دەكات،ئەو بە هەیمنەی ناز تەژییە بە مەستبوون،ئەمی شاعیریشلە لایەكەوە لەژێر كاریگەری ئەودا سەرمەستە بە نووسینی یان ووتنی شیعرێك،لە لایەكی ترەوە سەرقاڵی ڕامكردنی خاڵە جیاوازییەكانی نێوانیانە، تا ببنە باڵادەستێك،لە ئاسمانی دەقدووری نەخەنەوە، لە مێزگرەكەی خەیاڵدا بەشی ئەگەرەكانی دیكەی جیاوازی نەكوژێت،هەمیشە ئومێدێك، بۆشاییەك بۆ گریان و ئاشتبوونەوە، بۆ نائارامییەك بمێنێتەوە، كە هونەری شیعر بەدوای خۆیدا دەهێنێ، گریانی ئەمی شاعیر ئەوەندە پەیوەستە بە شیعرەوە، ئەوەندە پەیوەست نییە بە ئەوی بەرامبەرەوە، داواكردنی شاعیر لە نەرۆیشتنی، زیاتر پابەندە بە پاراستنی ئەو پەیوەندییە كە لە نێو دەقدا ئەنجامدەدرێت، نەك ئەوەی لە ناشوێنێكی وەك فڕۆكەخانەدا ڕوودەدات، لێرەدا پێشوەخت بریاری جیابوونەوەی لەسەر دراوە، مەرجیمەحاڵی لەسەر بونیاد نراوە، داواكارییەكانی ئەوی بەرامبەر، رەتكردنەوەی جیاوازییەكانە، یەكگرتنی وەرزەكانی ساڵە، لادانە لە ڕێساكانی سروشت، كوشتن و متكردنی شوێنكاتە، مردنە، ئەمەشیەكنایتەوە لە گەڵ یاسا و ڕێساكانی پەیوەندی ئەوینداری كە نەمری دەخوازێت،هەڵبەتئەمە لە تەك نووسینی دەقی زیندووشدا یەكدێتەوە، بە دیوێكی تریشدا، تەبایە لە پیادەكردنی ئەوینێك، ئەوی بەرامبەر پیادەی دەكات، حەزی لێدەكات، ئەویش سیحر و لەزەتی ئەوینی مەحاڵە،دەشێ هەردووكیان بە شێوەیەكی شاراوە كۆك بن لەسەر پیادە كردنی ئەم جۆرە پەیوەندییە،ئەمی شاعیر ئەویهەڵبژاردووە تا بەردەوامی بدات بە شیعر نووسین، لەو گێژاوەدا بسوورێتەوە، لە ورووژانددا داهێنانی ئەدەبی هەڵكڕێنێ، لە ئەگەرەكانی مازۆخییەتدا ئەوی كردووە بە فریشتە و خۆی بە گوناهكار، جیابوونەوەی فریشتەوە و گوناهكار، خەیاڵ و شیعر لە دونیایی تاراوگە و نیشتیماندا ڕۆنانێكە ڕوحی شاعیر بە نێویدا دەگڕێت، نەمری و مانای شاعیربوونی خۆی تێدا بەرجەستەدەكات.

© 2017 Hawler