ئاب 05, 2020

لە شیعری "دوایین شەوەكـــــــانی سیمرخ"ی سەڵاح شوان دا

عەلی شێخ عومەر - بەشی دووەم و كۆتایی

 

كۆپلەی 14 ی شیعرەكە .... لاپەڕە 8
ئایا بڕواهێنان و بەدواچوونی چەمكی هیوا، دەبێتە پاڵنەرێ بۆ ڕێكخستنی ژیانی تایبەتی،ئایا دەتوانێ لێكەوتەی ئەو بۆشاییانە پڕكاتەوە كە تێزو ڕێساكانی پەیوەندی ئەوینداری دەخاتە ژێر یاساكانی ڕێكخستنەوە،یان دژەوابوونێك لە تەك بەربەستكانی ڕیاڵدا فەراهەمدەكات، دوالیزمەی داواكانی خەیاڵ و ئەگەرەكانی ڕیاڵ لە ئاكامدا نابنە كاریتەیەك، پووچگەرایی لەسەر بنیاد نانرێ، بەری هیوای لێناگرێت،خود لە كوێی چاوەڕوانیدا پرسیمانەوە یەكاڵادەكاتەوە، ڕوو لە كوێ دەكات،پرسیار لە كێ دەكات، بازنەیەكی داخراوە، وەڵام كۆمەكی ناكات، پشتیلێدەكات،پرسیاركردنی ئاوەز بەرابەر بە دڵ و سۆز هاوتەریبە، شكۆمەندی وەڵام ناشكێنی، هەرگیز ناگاتە ویستگەی مەبەست،لە دۆزەخی بێ وەڵامدا بۆ پرسیاری بێگوناە دەگڕێت، گەر سێ كووچكەی ئەم و شەیتان و دڵخوازەكەی ئاگری دوزەخیان قاندابێ، ئەدی خوداوەند لە كۆی بوو! كاتێئۆردیگا وەك دڵخوازەكەی تۆ ویستی وەڵامەكانی دڵ بداتەوە، لە دەستی واقیعێهەڵبێت، بۆ ئاگای لێنەبوو، گوێی لە ڕازو خوازی نەبوو، بۆ ڕزگاری نەكرد لە دەست واقیعێكە مردن،یان جیابوونەوەخۆی تێدا مەڵاس دابوو، كاتێ خۆشەویستی لە بەهەشتی بەیەكگیشتندادەمرێت، بۆ دەبێت لە دۆزەخدا بە نەمری بمێنێتەوە، كە دەنگی دڵ هەبێ بۆ دەبێ گوێیئاوەز كەڕبێ،بۆ دەبێ لە تەنگژەی بۆشاییەكانی ئاوەزو دڵتۆ وەك نەرسیسیك خۆت واڵاخەیت، پڕكردنەوەی پرسیارەكان و ئاكامەكانی دەخیتە ئەستۆی خودا،بۆ تەنیا لە كاتی چەقینی نووشستی و پوچگەراییدا، لەتاریكستانا ڕۆشنای خودا بەدی دەكەیت، لە درۆدا ڕاستی دەدۆزیتەوە، لە بەدگومانیدا وەڵامەكان چەواشەدەكەیت، سەرت لێدەشێوێت، نازانیت لە كوێوە سەری داوەكان بگریت،هەڵبێیت،بەقەدبرییەك دامێنی درۆ بگری،دەكرێ بەپێی فەلسەفەی بووناگەرای،بەپێچەوانەی درۆوەپرسیارێ بكەین، بەجۆرێك لە جۆرەكان، ئایاتۆی شاعیر لە داڕشتن و لە دیاریكردنی جۆری پەیوەندییەكاندا،بەرپرسی یەكەم نیت، كەچیئێستا گازندەی ئەوە دەكەیت و دەڵێت كەس گوێی لە كەس نییە،ئەدی هەر مرۆڤێك بەرپرسیاری خاچی كارەكانی خۆی هەڵناگرێ، ئەم بەرپرسیارییە بە تەنیا وەك تاكبە تەنیا خۆت ناگرێتەوە، بەڵكوبۆ سەرجەم كەسانی تریش درێژ دەبێتەوە، ئەوە بڕیاری خۆتە، لە نێو كەسانی دیكەشدا یەقدەداتەوە، هەڵبژاردەی خۆتە،دەمامێكە ڕاستی تێدا ناشارێتەوە، بوون وماهییەتی تۆ ئاشكرا دەكات، بەوەی " بوون پێش ماهییەت دەكەوێت و دیاری دەكات"10 بەم پێیەشبێ نە ئۆردیگا نە دڵخوازەكەت گوێیان نە لە ئۆرفیۆس، نە لە تۆ نەگرتووە، بە پێچەوانەوەش دروستە،پێودانگێكش نییە سازشی لەسەربكەن، بەوەی مرۆڤ فەرزەندەێكە لە نێوان ئاسمان و زەویدا، لە نێوان دڵ و ئاوەزدا،هەڵپەسێراوە،لەنێو بێدەنگی و چاوەڕوانیدائازارێكی ڕاگوزەرە، لە نێو توڕبوونی سروشت و یاخیبوونی مرۆڤدا،سەرەتاتكێیانە، هەر دەمی بە جۆرێك،هاوشان و تەبا لە ئاوێنەی تەڵخی شوێنكاتدا درزێك، پرسیارێك دەوورژێنن، بە هاوبەشی لەگەڵ یەكتریدا تەواوی دەكەن،سروشت بە تەپوتۆز مرۆڤیش بە دووكەڵ،تەقڵڕێژكردنی مرۆڤ بە سروشتەوە، پانۆرامای كەتنی ئەژیندایەكە، ئیرادە تێدا پەكدەخرێت،پاشەكەوت ڕادەستی چارەنووس دەكرێت،نە ڕووداو، نە كارو كردەوەی تێدا ئەنجامنادرێت،لە ئازاری كات سووتاندنی چاوەڕوانیدا،ئەوەی دەمێنێتەوە،تەنیا ڕۆشنایی ڕایەڵەكانی خۆشەویستییە، دیسانەوە لە دەروازیەكی دیكەوە دێتەوە سەر هەمان برین، هەمان بارودۆخی پێشوو،جارێكی تر ئوردیگا ئاسا بە ئاگاتدەهێنێتەوە پێت دەڵێت: ڕێرەو بگۆڕە، سەیری دواوە مەكە،گەر تۆ وەك شاعیرێیاخیبوونی خۆت لەسەرجەستەی سروشتی تورەبوونی مندا تەقڵڕێژدەكەیت، لەنێوان دووكەڵی تۆ و تەپوتۆزیمندا،دەتەوێت جارێكی تر جڵەوی ئاوڕەكە بخەیتە ئەستۆی من،خۆت وەك قوربانییەك نیشانبدەی، پیلانگێری و دڵڕەقی و بێباكی من بە مەرجی ئاوڕەكەتەوە شتەك بدەیت،سزای پەكخستنی ئیرادە، پاشەكەوتكردنی چارەنووس، بێكرداری بە بەرد بوونی خۆت وەك هەرشەیەك بە كردەی خستنەسەر(projection) بە منی دەفڕۆشیت، بە مانایەكی تر، پێش ئەوەیمنی ئافرەت، سزای بە بەرد بوون بەسەپێنم، بەسەر تۆی قوربانیدا، تۆ وێنەی بە بەرد بوونت لە سروشتی منداكێشاوە، من تەنیا خۆم گونجاندوە،(ئەو پیاوە كە وێنەی ژن بۆ خۆی دروستدەكات و ژن تەنها خۆی لە گەڵ ئەو وێنەیەدا دەگونجێنێ) 11 هاوپێچ شاعیربۆ دڵنەوایڕازیكردنی خود وەك داكۆكییەك، وێنەكە گشتگیر دەكات، هەموو دونیایی دەرەوە لە وێنەی خۆیدا دەشواتەوە، بەوەی ئەم یەكەم كەس نەبووە و نابێت لە مێژووی مرۆڤایەتیدا سزا درابێت، تووشی نامۆبوون و بەدگۆڕانبووبێت، هەستبكات بووەتە بەردێك، سەرجەم بەردەكانی دنیا لە خۆیدا ببینێت، بەكەس بوونی بەرد،پارادۆكسێكی دڵپڕوكێنە بە ناوچەوانی مێژووی مرۆڤایەتیەوە لكاوە، پرسیاری جدی و زیندوو لەسەرمردنی وەڵامدا بەجێدەهێڵێت، نهێنی كارەساتێكە، لە چاوەڕوانیدا ماوەتەوە، لە بێدەنگیدا خنكاوە،لە دەقی بەردەستدا وەك پرسیار ماوەتەوە، چییان دەوت، چیان دەكرد، بێ وەڵامە، بێ وەڵام. بەردە، بەرد، لە بەرد پرسیاردەكرێ، تا پەیكەری وەڵام لە نێو دەقداوهەڵكۆڵێ بیهینێتە دەنگ.گەر چەمكی بە بەردبوون لە گۆشەنیگایەكی گشتیی و فراوانترەوە داگەرانی بۆ بكەین، نابێ ڕەنگدانەوەی تاوانەكانی دەسەڵاتی سیاسەتی بە بەردبوون فەرامۆشبكەین، گەمەی بە بەردبوون لەگەل چەمكە بەر تەسكەكەی ئایدیالۆژیادا یەكدێتەوە، ڕەهەندێكی ئەستوونی گشتگیر لە خۆدەگرێت، هەرچی لە دەرەوەی مێگەلی بە بەردبوون بێت، رەتكراوەتەوە، بە نەیار سەیردەكرێت، لەگەڵ چەمكی ئەویندارییدا هاودژە، یەكناگرێتەوە، بەوەی چەمكی ئەوینداری تایبەتمەندی ڕەهەندێكی ئاسۆیی فەراهەمدەكات،ڕوودانی هەر درزێكلە نێو دوو دڵداردا،سەلماندنی تێوەگلانیدەسەڵاتە، لێڵكردنی دیدەی ڕوونی ئاسمانی دیاری دڵدارانە، كەس لە بەرامبەر دەسەڵاتدا وەك ئاشق چاوكراوەو ووریا نییە، لە ئاشكراكردنی سەندنەوەی مرۆڤ لە مرۆڤبوون، كردنی بە مێگەل و بە بەردبوون.
هەر لە هەمان كۆپلەدا لە شوێنێكی دیكەدا دەڵێت

ئەمرۆكە خاكی كوردستان
كە گوڵی یاخی ناگرێ
وێرانە خاكە ئەو خاكەی
جێگای گۆڕی
شاعیرێكی گێلی تێدا نابێتەوە
جێگای دڵی عاشقێكی
خەمان گەستەی وەك منی تیا نابێتەوە
نالی، حاجی، شێخی سەنعان
ئەوانی تری گۆڕ غەریبان
وێرانە خاكە ئەو خاكەی

كرا بە جێی گۆرپەرستان كرایە جێی برا گەورە
هەمان كۆپلەی پێشوو ـ لاپەرە 9
سیمرخ لە پاش ئازارەكانی سووتان و زیندووبوونەوەدا، لە دوایین شەوەكانیدا، دەتوانێ هەرەتی گەنجێنی خۆی زیندووبكاتەوە، لە دوای تەمەنێك،توانای ئەوەی ماوە چێژ ولەزەتی سەرجێی لەتەك دڵخوازەكەیدا ئەنجامبدات، هەستكردن بە بوون بە بەرد،بەرامبەربە پێداویستیەسێكسیەكانی سروشتی مێینە،تا كڕۆك و ژیانی تایبەتیش پەل دەهاوێژێت شۆردەبێتەوە، چاوپۆشین و بێدەنگبوون نییە،،شاردنەوەی ئەركێك نییە، كە كرداری بە دواوە نایەت، نسكۆ تەنیا نسكۆی دەسەڵات نییە،لە بەرهەمهێنانی ژیانێكی ئاسوودە و سەقامگیر، بەڵكولە ئاست حەزی مێینەشدا،یەقدانەوەینسكۆی تاكی نێرینەشی بە دواوە دێت،تەنگەژە و جیابوونەوەی بەزۆرەملێی لێدەكەوێتەوە، دەكرێ شاعیر لە زیندووبوونەوەی خەیاڵدا، بەنمایش قەرەبوویئەوی نائامادە بكات،یادەوەری و سووتان و نەمانی هێزو ووزەی بەیەكگەیشتن، دەسەڵات و دووری نیشتیمان، نیشتەمنی تەمەنێكە،ئاساواری ساڵانێكە،لەسەر ڕوویەكە ناتوانێ حەزو ویستی مێینە دابینبكات،تاسەی ئەفسانەی ئەو حەزە دێڕینەیە، باوكە ئادەمی خستە نێو دۆزەخی زەمینەوە، ئۆرفیۆسی گێڕایەوە بۆ هادس، سەرچاوەی كێشەكە ئاوڕێكە، لەگەڵ جیاوازییەكی بنەڕەتیدا یەكدێتەوە، دەبێ ئاماژەی بۆ بكەین، ئاوڕو سەیركردنەكەی ئادەم، بۆ دایكە حەوا،بە كردەوەو بەڕاستی بێشاردنەوە،دوور لە دەسەڵاتی سیاسی مژۆڵی یەكتربوون، جەستە لە نێو جەستەدا، لە نێو لەزەتی سەرجێیدا توایەوە، بە جووتە سزادران،گومانیان نەهێشت،بەردەكانی حەزیان شكاند، لە بەردبوون دەرچوون،بە یەقینەوە بوونە خاوەن نەفس و دەروونێكی دروست، لە بەرانبەردا ئاوڕەكەی ئۆرفیۆس،نەیتوانی ئەو مەبەستە بهێنێتە دی كە جەستەی مێینە، چاوەڕێی دەكرد، ئاوڕەكەی زیاتر بۆ هونەرو،بۆ گومان بوو،نەك بۆ زیندوو كردنەوەی حەزە خەوتووەكانی ئەوی مێینە بێت، ئەو ساردوسڕییە، نەخوێندنەوەی جوانییەكانی جەستە،بە بەردكردنی خەیاڵ یەكێكە لە گەمە گەندەڵكانی دەسەڵات، لە ژێرفشارە هەمە جۆرەكانیدا،بە كردەی نامۆبوون، دڵ مراندن و نەبزواندنی هەستی نێڕایەتی لێدەكەوێتەوە،لێكەوتەی ئەم نامۆبوونە، دۆگمابوونێك زەقدەكاتەوە، چیتر شوێنی ئەشق، جێگای زیندووی تێدا نابێتەوە، وێرانەیەكە، دەسەڵات، یان برا گەورە مانەوی خۆی بە بەردبوون و لە سڕینەوەی گشتدا،سەركەوتنی خۆی پیرۆز دەكات،كردەی گۆڕینی خاك بۆ جێگای گۆڕپەرستیی، نەرێتی كۆمەڵگا سەرەتاییەكانە، برا گەورە یان دەسەڵات دەیبەخشێتە مرێدەكانی، گرێدراوە بە مان و نەمانی دەسەڵات، هەر درزێك بەر ئاوێنەی دەسەڵات بكەوێت، هارەو شكاندن ئەوانی لێدەكەوێتەوە، ئەمەش لەتەك یاخی بوون یەخانگیربوونی شاعیران لەگەل مردندا یەكنایەتەوە، سەر هەڵگرتنی شاعیران ستاتیكای دابڕانە نەك توانەوە، بەرگرییە نەك ڕادەستبوون،ئەو گۆرستانەوێرانەیەكە،بەڕادەی ئەوەی كەمكردنەوەی بەهاو نرخی پیاوە،لە تێڕوانینی ئافرەتدا، بە هەمان ڕادەش گەر زیاتر نەبێ، كەمتر نییە، لە ئافرەتیشداكەمكردنەوەی نرخ و بەهای پیاوە، شكاندنی ئافرەتە،هەڵلێگرتنی ڕقە،هەر ئەو ڕق وكینیەش بوو، ژنانی سەر بە دینیۆسیسی هاندا،ئۆرفیۆس پارچەپارچە بكەن، یەكێكیان لە دوورەوە دەیبینێت، هاواردەكات " بیبینن، بیبینن، ئەوەتا ئەوەی سووكایەتی بە ژنان كردوە"12هەر مێمڵی ئەو ڕقەشە، لە ئێستادا دەنەی دڵخوازەكەی (سەڵاح شوان) دەدات،ناهێڵێت بگەڕێتەوە،لە چاوەڕوانیدا كەسەرەكانی بێدەنگی بشكێنێ،بە سزادانبەرگری لەخۆیدەكات،بە دیوێكی تر، گەر ئەمیش سزای نەدات، ئەو پێشوەختە لەو كارەیكە دەبوو كاتی گەنجێنی چارەسەریبكات، هیچی بۆنەكرا، لە چێژی جەستەو لە نیشتیمانێك كە ئازاری داوە،لە نامۆبوون زیاتر هیچی هەڵنەكڕاند، بە خەونێكی لە دەستچووەو، تەنیا سزای خۆی داوە، ئێستاش پەشیمانە، ئەوی دڵخواز بە گومانە لەوەی ئەمی دڵداردوای چل ساڵ و هەندەران، جارێكی تر بتوانێ بگەرێتەوە بۆ نیشتیمانێ چاوەڕوانی هیچی باشی لێناكرێت، نیشتمانێ پەیڕەوی ئەو ئامرازانە ناكات، خەونی چل ساڵەی شاعیرێكیدەربەدەر، خۆی لەمی نائامادەدا بشكێنێ، حەزیش ناكات پێی بڵێت هیچی پێناكرێت، نیشتمان هەرخۆیەتی تۆ گوڕاویت، ئەو هەرخۆیەتی نەگۆڕاوە، شەرمەزارییە، پێدەچێ ستایلی ئەم ئەویندارییە، هەر لە سەرەتاوە خۆشەویستییەكی سۆفییانەی سەخت بێ، توانەوەیەكە ناتوانێ لە نێوان خۆی مەعشوقدا،لە نێوان ئەوەی مۆتیڤی شیعر نووسینیەتی، لەگەڵسیحری ئەو سروشتە زگماگەی لەئافرتدا هەیە، جیاوازی دروستبكات،یان ناتوانێلە دەروەی خەیاڵ ئاوڕ لە واقیع بداتەوە، مامڵەی لەتەكدا بكات، گەیشتن بە دوا خاڵەكانی ئەم پەیوەندییە لە ڕێگای گەیشتن بەوی دڵخوازەوە، سیحری پێشبڕكێی داهێنانی نووسین و خەیاڵی بردنەوە، كۆتایی پێدێنێ و دەدۆڕێت، كوشتنی حەز، كوشتنی بەهرەی شیعرییە، دۆڕاندن و لێسەندنەوەی تواناكانی شیعر نووسینە، ئەمەش ئەو ڕاستییە بەدەستەوە دەدات كە ئەمی شاعیر ئەزموونی لەگەڵ شوێنێكی دڵرەقدا كردووە، شوێنێك دەتوانێپارادۆكسێ لەگەڵ نەرمی و تەڕی خەیاڵدا لەگەڵ دولبەردا دروستبكات، لەگەڵ ڕوونبوونەوەی خەیاڵ، جوانكردنی خۆشەویستی، دڵڕەقی دەسەڵات لەشوێندا زیاتر تۆخ دەبێتەوە، ناشرینتر دەبێ لەوەی شوێنی جوانی تیابێتەوە، هەڵبەت شوێنی گۆڕی شاعیرێ جوان پەرستیشی تیا نابێتەوە، ڕێزگرتنی جوانی گێلی نییە، ئەوە بەرپەچدانەوەی ئەوانە، لە شاعیردا یەقدەداتەوە،سەرسامبوونی شاعیر بە شكۆمەندی و بەهاو جوانی ئەوی ئافرەت، بێدەنگی خەیاڵ، دابڕانێك لەگەڵ واقیعی سیاسیدا فەراهەمدەكات،وێناكردنی شاعیر لەو ئافرەتە كە خۆشیدەوێت، گەورە دەبێتەوە بۆ نیشتیمانی یەكەم، بۆ خاكی كوردستان، ویرانەیە لە تێكچوونی پەیوەندی كۆمەڵایەتی، لە پیادەكردنی جیاوازییەكانی نیوان نێرو مێ،پابەندبوونی دڵخوازەكەی بە داب و نەرێتیەكانی باوكسالاری، چپاندنی نیگایەكی ڕوون، ئاڵۆزییەك فۆرمۆڵەدەكات، لە چاوەڕوانیدا بڕیاری گونجاو بە ئاسانی ناهێنیتە دەنگهەر لە بێدەنگیدا پیاو لە جووڵە دەخات و لە خەیاڵ و لە یادەوەریدا دەهێڵێتەوە، خەمساردی گوێپێنەدان مرۆڤ تا ئاستی ڕادەستبوون وا دەكات توانای نەمێنێ دنیایەكی تر ببینێت، بیر لە ئافرەت و لە نیشتمانێ تر بكاتەوە، خەساندنی پیاو لە نێو هاوكێشەیەكی ئاوهانەدا، یاخیبوونێك بەرهەم دەهێنێت، وێڵی دادپەروەرییەكە، نە لە دڵخوازەكەیدا، نە لە نیشتیماندا بەدی ناكات، مافێكە لە تاك و كۆدا پێشێلكراوە، ئافرەتێ بێنەفسكرابێ، نیشتیمانێكی نەزۆك، بە چ ڕێسایەك دەتوانێ گوڵی یاخی بگرێ،ڕێز لە داهێنان بگیرێت، ئاوێزانی شیعرو نیشتیمان بێت، نیشتیمانێ وەك دڵخوازەكەی ناتوانێ دەستلەملانی بێت، لە نامۆبوون و نەبوونی ئامرازەكانی بەیەك گەیشتنیدا، وەچەی خۆشەویستی دروست بدۆزێتەوە، یان دەبێت بە بەردبوون قایل بێت، خۆی بسڕێتەوە، یان دەبی یاخیبێت و هەڵبێت بۆ هەندران، ئافرەتێ لە نیشتمانێكدا بچووككراوەتەوە، لە هەندرانیش دا گەورەكراوە، هەمیشە یادی دەكات وازی لێناهێنێت، نە بەمردنی ڕازییە و وازی لێدەهێنێت، نە قایلە بەوەی دڵی ڕاگرێ، لە جەستەیەكی وێرانەدا، جێگای بكاتەوە، عەشق لە نیشتیمانێكدا ناژێت، مەیلی ئەم و كویلەبوونی ئەوانی ترگەورەبكات، دروشمی تەنیاباڵی و فەرامۆشكردن بەرزكاتەوە،بێئومێدی بڵاوبكاتەوە، بێهەستی و بی ڕێزی، بووەتە كەلتور و مەرجی مانەوە، لە كەلتور و مێژووی نیشتیماندا، لە كوردوستانی پیرۆزدا،لە وەچەكانی ئۆرفیۆس دا، (سەڵاح شوان) یەكەم كەس نییە، نابێتە دوا كەسیش،لە دوایین شەویشدا شاعیر، لە دەروازەی ئەزموونی شیعرییەوە، لە خوێندنەوەی سەرچاوە شیعرییەكانەوە، بە سێ تێڕوانینی جیاواز، لە سێ شاعیردا، بۆشاییەكانی بێدەنگی پڕدەكاتەوە، سەرجەم توخبی تەگەرەكانی پەیوەندیی ئەوینداری پۆلیندەكات، لە سێ ئەزموونی جیاوازدا، لەگەڵ خاڵی هاوبەشی نامۆبووندا، كۆیاندەكاتەوە، یەكەم دۆزینەوەی خود و نامۆ بوونی شیعر،كاتێ نالی شاعیر مەستورەی دڵخوازی بە نیشتیمان دەچوێنی، ناتوانێخۆی لەڕاستییەكدا ونبكات، ئایا شیعر ئەو هێزەی هەیە، لە ژێر زوڵم و ستەمدا ژیانێ ئاسوودە بە شاعیرببەخشێت، خۆیلە مێگەل بوون و لە بەردبوون بپارێزێ، گەر كات خود لە شوێندا كەرتبكات، درزێكی كەمەرشكێن لە نێوان دوێنێی ئازاد و ئیمڕۆی بندەستیدا، فەراهەمبكات، ئیتر شاعیرخۆی لە كۆی شیعردا دەبینێ، خود خۆی لە كۆی دڵێكدا دەبینێ، كە داگیركرابێ وەك مرۆڤ تواناكانی لێسەنرابێ، بە چارەنووسی نادیارەوە شەتەك درابێ، چارەنووس دابەش ناكرێ بە گرتنی گشت و بە ئازادكردنی بەشێك،هێزی شیعر لێكەوتەی ئەو دابەش بوونە قەبووڵ ناكات، كەی ڕەوایە خودی شاعیر بەدەستی دولبەرەوە دیل بێ،بانگەشەی ڕزگاری بكات، ئەوی دولبەریش بەدەستی داگیركەرەوە دیل بێ، (هێمن)ی شاعیربە جوانی گوزارشت لەو باردۆخە دەكات، لە شیعری (دیلی دیل) دا دەڵێت "ئەسیری بسكی ئاڵۆزی كچە كوردێكی نەشمیلم، تەماشاكەن، چ سەیرێكە بە دەستی دیلەوە دیلم" 13 هێزی شیعر و هێزی داگیركەر، دوو دونیایی جیاوازن،بە یەكەوە هەڵناكەنلە نێو ئەو تەنگەبەرو بەیەكداهاتوونەدا، ناژێ و ئەغزە لەوێشدا بمرێت،لە مردنیشدا بێت، بەهای شیعر ڕێگا نادات شانوشكۆی شاعیر خود بدۆڕێنێ لە دونیایەكی ناجۆر نەویستراودا داكوترێت، وەك بەرپەرچدانەوەیەك، سەرهەڵدەگرێت، مەرگێكی شاعیرانەی شایستە هەڵدەبژێڕێت، گەر لە هەندرانیش بێت خود دەدۆزێتەوە، درێژە بە نامۆبوونەكەی دەدات،لێرەدا ئەمی شاعیر بەپێی دەقی باسكراو، یان هاوشێوەبوونێك لەگەڵ نالیدا، فەراهەمدەكات، یان بووەتە ئەلتەرناتیڤی نالی شاعیر. دووەم نەبوونی نیشتیمانی نەتەوایەتی دەرئەنجامێكە، ئاودیوكردنی پەڵپێكە، گرێدراوە بە نەسەقامگیری دڵخوازەیەكەیەوە كە بە دوو زمانی جیاواز دیالۆگ ئەنجامدەدەن، ئەم بە خەون و خەیاڵی ئازادەوە، ئەوی بەرامبەریش بە ڕادەستبوونی واقیعی تاڵ، پەی بە زمانی شیرینی خەیاڵ نابات، دوالیزمەی خەیاڵ و واقیع، پارادۆكسێ فەراهەمدەكەن لە نێوان ئازادی ڕادەستبوون بە ژیانی ملكەچی، بەلای كۆمەڵگایەكی ملكەچی كەناركەوتوو، وێرانە بە نەزانین، مەحاڵە سێبەری خۆشەویستی تێدا بدۆزرێتەوە، ئەمیش وەك حاجی قادری كۆیی شاعیر ڕزگاركردنی پەیوەندییەكەی گرێدەدات بە هاتنەكایەی پڕۆژەی نەتەوەیەكی سیاسی، لە دەوڵەتێكی سەربەخۆدا، داوای خۆشەویستیەكی ئازاد دەكات، بە مەرجێ، لە كۆیی جیاوازییەكانی زمان و بیركردنەوەدا دەكرێ خۆی كۆبكاتەوە، سێیەم بەناوهێنانی (شێخی سەنعان)ی شاعیر تێڕوانینی ڕەهەندەكانی ئاین و یەقدانەوەی ئەگەرەكانی لەسەر داڕشتنی جۆری پەیوەندیەكان ئاشكرادەكات، كە پاشخانی ژێروژووربوونێكی تێدا ڕەچاودەكات، ئەگەرەكانی فۆرمۆڵەبوون ئاستەنگدەكات، دەزانێت تەنیا پەیوەندی خۆشەویستییە، دەتوانێ جیاوازیە ئاینییەكان ڕیزپەڕ بكات، ئاستەنگەكان ڕەشكاتەوە ڕووی ئەوین سپیكاتەوە، دڵنەوایی نێرو مێیەك، دەتوانێ لە بەیەكگەیشتنی چاوەڕوانیدا، بۆشاییەكانی پووچگەرایی پڕكەنەوە، ڕووبەڕووی دابونەرێتە ڕزیوەكانی كۆمەڵگا بنەوە، كە لە جیاوازی ئاینەكاندا خۆی حەشارداوە، ئەوەندەی پێداگرن لەسەر ڕەهەندەكانی كەرتبوون، ئەوەندە كۆك نین لەسەر یەكبوون، بەرجەستە بوونی (سەڵاح شوان) لە پەیوەندی ئەوینداری لەگەڵ هەبوونی چەمكی ئاینیدا، خۆیلەخۆیدا پێلێناێكی ڕاستەوخۆیە، خۆی لە ئاوێنەی (شێخ سەنعان)دا بەدی دەكات،ئامادەیە لە پێناوی سەرخستنی پەیوەندییەكەی، گەر بە مردنیش بی، ئاوڕ لە دڵخوازەكەی بداتەوە، بێتە سەر ئاینی دڵخوازەكەی،لەگەڵ مەئلووفدا جیاوازی دروستبكات، وەك شێخ سەنعان بۆ كچێ گاور لە ئیسلام وەڕگەڕا، گەر دەق ڕۆحی دووەمی نووسەر بێت، ئەوا شاعیر، لە گەشتەكەیدا بۆ هەندران، راكردنی لە دەست زوڵم و ستەم، زیرەكانە خود و دونیایی شیعری، لە دونیای ئەم سێ كەڵە شاعیرەدا دۆزییەوە،بە فرە دەنگی لە دەنگی منی سادەوە، توانی لە دەرووی سووتان و زیندووبوونەوەی سیمرخدا، بچێتەناو بێدەنگی سەرجەم ئەو دەنگانەی ئاوێتەیان بووە، ئەوەندە پێویستی بە خەیاڵ هەبوو، ئەوەند بەلای زەیندا نەچوو، سووتانی سیمرخ، تراژیدیایئەو سەفەرەیە كە ڕابردوو لە نێو ئەو كاتەدا زیندوو دەكاتەوە، كە نووسەر لە سەرەتاوە تا كۆتایی تێیدا دەژێ، هەركاتێ غەریبی و نامۆبوون لە ناخیدا مرد، ئەوسا شیعریش تێیدا دەمرێت،لە كۆتاییدا ئەم شیعرە، شیعری گێڕانەوەیە، ئاشكراكردنی پارادۆكسێكە كە شاعیربە مەنەلۆگ دەدوێت، دڵخوازەكەی نهێنییەكان بە دیالۆگ دەخاتە ڕوو، بۆیە بەو دەستەواژنەوە تەنراوە كە نیشانەی نائامادەیی بە دەستەوە دەدەن،كرداری تێیدا نییە وەك " خۆی پێیووتم، من دەبینم، ئەو ووتی، تۆ نابینیت، من ووتم، كاتێ ووتم، كێبوو ووتی "...هتد هەروەها سەرهەڵگرتنی هەر یەك لەم سێ شاعیرە، بە خودی سەڵاح شوان خۆشیەوە بۆ دەرەوی نیشتیمان،بۆ تاراوگەبە ئارەزوو نەبووە، ناچاری بووە، ڕزگاركردنی ڕۆحی شیعر ودۆزینەوەی خەیاڵ بوو،مانەوەی دەقە لە رەتكردنەوەی واقیعێنەخوازراو. .
زەمەنی كۆرۆنا 2020

ژیدەرەكان
1 ـ سەڵاح شوان ـ دوایین شەوەكانی سیمرخ ـ ماڵپەڕی ئەنتەرنیت ـ سایتی دەنگەكان
2 ـ سەڵاح شوان ـ شەوێك لە شەوەكانی سیمرخـ چاپخانەی لەریا ـ چاپی یەكەم ـ بەریوەبەراێتیی گشتی ڕاگەیاندن و چاپ و بڵاوكردنەوەی سلیمانی ـ ساڵ 2013
3 ـ كاروان عومەركاكە سوور ـ نامەیەك بۆ (ئیدریس)ی هاوڕیی دەنووسێت ـ ماڵپەڕی پی، دی، ئێف
4 ـ كاروان عومەركاكە سوور ـ دیمانەیەك لەگەڵ كاروان عومە ركاكە سوورـ سازدانی بڵند باجەلان ـ لاپەرە 8 ـ ماڵپەڕی پی، دی، ئێف
5 ـ توانا ئەمین ـ چەند گفتوگۆیەكی ئەدەبی ـ لە بڵاوكراوەكانی پاشكۆی چاودێرـ ژمارە 15 ـ ساڵ 2008 ـ لاپەرە 123
6 ـ بەختیار عەلی ـ ئاوڕەكەی ئۆرفیۆس ـ چاپخانەی رجایی / تاران ـ چاپی یەكەم ـ ناوەندی رۆشنبیری و هونەری ئەندێشە ـ سالی 2014ـ لاپەرە 124
7 ـ هەمان سەرچاوەی پێشووـ چیرۆكی ئۆرفیۆس ـ بۆ زیاتر زانین دەربارەی چیرۆكی ئۆرفیۆس سەیری لاپەری 123 بكە
8 ـ ـ هەمان سەرچاوەی پێشووـ لاپەرەی 197
9 ـ جورج گرابیش ـ عقدە اودیب فی الروایە العربیە ـ دار الطلیعة للطباعة والنشر ـ الطبعة الاولی ـ 1982 ـ ص 82
*ـ توفیق الحكیم : رومانووسیكی گەورەی عەرەبە میسرییە لە بواری نووسینی شانۆشدا باڵادەستە خاوەنی چەندەها شاكاری شانۆییە وەك مصیر صرصار، سرمنتحرە، سلیمان الحكیم، . هتد گرنگترین رۆمانی عصفور من الشرق، عودە الروح وە چەندین رۆمانی تر
10 ـ الدكتور عبدالحمن بدوی ـ دراسات فی فلسفە الوجودیە ـ المؤسسە العربیە للدراسات والنشر ـ الطبعة الاولی ـ 1980 ـ ص 263
11 ـ كۆمەڵێك نووسەر ـ گۆڤاری ئایدیا ـ ژمارە 12 ـ ئاشنا بوون بە نیچە ـ چاپخانەی كاڕۆ ـ سلێمانی ـ ل 29
12 ـهەمان سەرچاوەی ژمارەی 7 ـ لاپەڕەی 196
13 ـ سەرجەمی شیعری هێمن ـ بارگەی یاران ـ چاپخانەی وەزارەتی پەروەردەی هەولێرـ چاپی یەكەم ـ ساڵی 2003 ـ لاپەڕ 186

© 2017 Hawler