ئاب 08, 2020

لە شیعری "دوایین شەوەكانی سیمرخ"ی سەڵاح شوان دا

دوایین شەوەكانی سیمرخ"1 هۆنراوەیەكی درێژی (سەڵاح شوان)ی شاعیرە، دەكرێ ئەم شیعرە بە تەواوكەری شیعری "شەوێك لە ژیانی سیمرخ"2 هەژماربكرێ، هەرچەندە مەودایەكی زەمەنی درێژ لە نێوان دەقی یەكەم و دەقی دووهەمدا هەیە، نێوانێك لە بێدەنگی، لە ئازار و لە سالارگەراییدا ناتوانێ چیتر گوێ لە ترپەكانی نەگرێت، نەخرێتە ژێر ڕەهەندەكانی دەنگ و پرسیاركردن،هەر ئاوڕێك،یەقدانەوەی خڵتەی ئەو كۆژانانەیە،سەردەمانێك، تەمەنێكی لێسەندووە، وێنەیەكی لەبەردا گرتووەتەوە،وەك بنەمایەك ڕیزپەڕكردنی ئەو وێنانە دژوارە، زبری ئەزموونێكە،كەژاوەی ڕێوڕەسمێكە، پاژێكە لە ژیان و لە بوونی شاعیر،ڕەنگە لە نووسینی شیعردا،وێنەكاڵبێتەوە، بەڵام سەراسیمە تەواو نابێت، هەمیشە بەشێوازو جۆرێكی تر، لێرە نا، لە شوێنێكی تردا، لە هەندەراندا، لە تەنیاییدا خۆی دووبارە دەكاتەوە، شیعر بەجۆرێك لە جۆرەكان ناهێڵێت وێنە كۆتایی پێبێت، كردەی شیعر ترجاندن و ڕێكخستنی ئەو وێنانەیە، تێڕوانین و دۆزینەوەی جیاوازییەكانە، سەرنجدانی هاوڕێك و هاوتاو هاودژەكانە، ئەمەش نكۆڵی لەوە ناكات پتر لەیەك خوێندنەوە هەڵگرێ، شاعیرو ڕەخنەگری ئایرلەندی سێسیلدەی لویس لە كتێبی وێنەی شیعریدا دەنووسێت "وێنەی شیعری ئەفسانەی تاكە"3وابەستبوونی (سەڵاح شوان) بە هونراوەی "شەوێك لە شەوانی سیمرخ"لە ساڵی 1977 دا بەیەك نەفەس، بێ ناوبڕ، بێ وەستان،شەسەت و هەشتاو پێنج دیڕە شیعری نووسیووە، چۆن ئێستا و ڕابردوو و ئایندەی لەیەك كاتدا لە شەوێكدا چڕكردووەتەوە،چۆن زیرەكانەلەتەك شوێندا كاتی بەكارهێناوە، ئاوێتەی كردوە،لە بێدەنگی ئەفسانەیەكی كراوەی خوڵقاندووە، لە ئەژیندای بێدەنگیەكەیدا، پێگەیەكی تری هێشتووەتەوە، لە دوای چل ساڵ لە ئەزموونی شیعری، لە كات و شوێنی جیاوازدا، لە تاراوگەدا، واتا لە ساڵی 2017 دا جارێكی تر لە بێدەنگییەكی ترەو، لە تەنیاییدا،دەرگایەكی دیكە واڵادەكات،گەر لە سەرەتادا،كۆدی سیمرخ ئاماژەیەكی ئاراستەكراو بێت، هەر جاری بە شێوازێك، دیوێك لە سووتان و لە ئازار، زیندوو بوونەوەی گیانی شاعیری نیشانبدات، بە دامركاندنەوەئازار لە ژیلەمۆی نووسیندا، ئەزموونێزیندوو، لەژیانی خۆیلە شەوێكدا چڕكاتەوە،ڕادەستی نێو دەقە شیعرییەكەی بكات، كافكا ئاسا بە ئازار ژیان بدۆزێتەوە،شۆبنهاوەر دەڵێت "هونەر ڕێگایە بۆ دەربازبوون لە ئازار"4،گەر شاعیر لە شەوێكدا ڕەهەندەكانی كۆدی سیمرخ، سووتان و ئازار، لە چەند گرتەیەكدا ڕابردوویەك بشكێنێ، دوای چل ساڵ، لە تەنگەژەی ئازاری سووتان و زیندوو بوونەوەدا،جارێكی دیكە دێتەوە، ئێستا دەشكێنێ، جارێكی تر لە ئازارێكی دیكەدا، لە چڕكردنەوەیەكی نوێدا، دەقی شیعری(دوایین شەوەكانی سیمرخ) دەنووسێتەوە،میكانیزمی سووتان و زیندوبوونەوەی سیمرخ وەك كۆدێك، كردەیەكی كرۆنۆلۆژیی بازنەییە، هەر لە دووبارە بوونەوەی سووتان و زیندووبوونەوەدا، بێكۆتایە،بێ دواییە،بەهۆی ئەوەی نەبەستراوە بە كاتێكی دیاریكراو، گەر شەو وەك تاك ئاماژە بێت بەجێگیركردن و گەمارۆكردنی كات، ئەوا وشەی شەوەكان وەك كۆ ئاماژەیە بە تێكشكانی جێگیربوونی كاتو تەواونەبوون، واڵاكردن و رەتكردنەوەی دوایینە، ئەمەش لەگەڵ سروشتی سیمرخدا یەكدێتەوە،گرێدانی وشەی شەوەكان بە دوایین،دەكرێ گەمەیەكی زمانەوانیی بێت، ڕێرۆشتن و درێژەپێدانبگرێتەوە، ئێستا بەگوێرەی دوێنێ دوایینەیە، بەیانی بەبەراوورد بە ئێستا دوایینەیە..هتد بە تازە كردنەودا دەروات، ئازار دەمێنێ و دەق زیندوو دەبێتەوە،ڕەنگە هەندێ لە وێنەكان بە ئاسانی نەیەنە بەردەست، بەڵام لەناو ناچن، بەشێوەی جیاواز، بە تێزێكی ترەوە،سەرلەنوێ دەردەچنەوە،دێنەوە یادگا، دەبنە بەشێك لە ئەزموون و لە خەونی شاعیر، گوزارشتكردن لە خەون و ئەندێشە، فاكتەرێكە تەنیایی شاعیر دەبووژێنێتەوە، بوونەیەكێكی بێدەنگیە، هاوپێچێكە خۆی لە نێو چەمكی مەنەلۆژدا كۆپی دەكات، لە شوێن و كاتی جیاوازدا، بە تێكشكانی شوێنكات، هەر جارەو پاژێكی لێدەردەخات، بۆشاییەكی پێ پڕدەكاتەوە،لە پرۆسەی داگەڕاندا، هەمیشە هەربۆشاییەك،یادەوەرییەك بۆ خەیاڵ و هونەر ماوەتەوە، بۆرخیس دەڵێت "خەیاڵ واقیع ئامادە دەكات بۆ ئەوەی ببێتە هونەر"5،شاعیر ناتوانێت خەیاڵێك باربكات كە هەڵگری واقیعی هونەری شیعر نەبێت، لەم دەقە شیعرە درێژەی (سەڵاح شوان)ی شاعیردا،بەچەند سامپڵێك دەتوانین ئاوێزانی بڕێكی ئەو دەقانەبین.
تا ئەمرۆكەش..
هەموو ڕۆژێك كاتێ كە ئێوارە دادێ
بە یادی عەشقە جوانەمەرگەكەی تۆ
پەردەكانی دڵم دادەدەمەوە و
مۆمە شیعرێكی گەش وەك چاوەكانت
دادەگیرسێنم و بێدەنگ
پشت لە سەردەمی گورگانە دەكەم و
ڕووەو ڕۆژئاوا دادەنیشم
زۆر چاوەڕێم كرد تا وەكوكوێراییم داهات
ئێستاش خۆری خوداكەی تۆ
لێم هەڵنەهات
تازە بەم درەنگان شەوە
بەم درەنگە زەمانە
بە دەم مەستیی و نەستییەوە
نە خۆر هەڵدێ و نە من چاوەڕوانی خۆرم
بە مۆمە كوژاوەكانی خەونەكانمدا دەچمەوە
لاپەڕ بە لاپەڕە هەڵیان دەدەمەوە بەڵكو
لەم شەوە سارد و تاریكەی دوادواییدا
ترووسكاییك ببینم
هیچ دیار نییە
وتی لێرە دانیشە
لە گەڵ یەكەمین گزنگی خۆرهەڵاتندا دێمەوە
ئێستاو ئەوسا نەمدییەوە
هەندێك لە كۆپلەی 1 ی شیعرەكە .... لاپەڕە1
گەر خودی شیعر پێگرێك بێت بۆ زیزبوون لەگەڵ خەونەكانیدا،بە كۆمەكی چەند وێنەیەك كۆتای بە دنیایەكی تێكشكاو بێنێ،تراژیدیایی ڕابردوو لە ئێستادا تۆماربكات، ئایندەش بەنادیاری لە چاوەڕوانییەكی دڵڕەق و بێهوودەدابهێڵێتەوە، ئەوا دەسپێكی ئەم شیعرە لە شوێنكاتی "ئەمرۆكەش" خستنەسەری باكڕاوندی شوێنكاتێكە، ڕەهەندەكانی ڕابردوویەكە، هەڵگری هەمان خەم و ئازارە،لە جۆرایەتی دووبارە بوونەوەی هەمان پرینسیپە، مامڵەكردنە لەگەڵ هەمان ئەو مەراسیمانە كە شاعیر دەقی پێوەگرتووە،لە نائامادەی گوێنەگرتنی ئەوی بەرامبەردا، شاعیر ناچارە لە تەنیایی و بێدەنگیدا، ڕێگای مۆنۆلۆگ و دواندن لە تەك خۆیدا بكات، باس لە یادكرنەوەی پەیوەندییەك بكاتكە لەسەر هێڵێكی دیاریكراودا دەروات، لەگەڵ هاتنی هەموو ڕۆژێكدا دەیەوێت حەقیقەتێك كۆبكاتەوە، پێداگری لەسەر رەتكردنەوەی بەدگومانییەكدا بكات،لە ناوەخندا لەگەڵیدا دەسووتێ، چیتر ناتوانێ بگات بە یەقینێك دڵنیایی پێببەخشێت، دەیان مۆم داگیرسێنێ كڵپە لە دەیان شیعردەدات، ناخی پێ دادەگیرسێنێ، تەسكێنی نادات، قەرەبووی عەشقێك ناكات، لەگەڵ یەكەم چاوترووكانیدا نەما، یان جوانەمەرگ بوو، پرسیار جێدەهێڵێت،بۆ نەما؟ پێمان ناڵێت،بە لادانێك پەردەپۆشی لەسەر نهێنییەكان دەكات، بە لارێكدا هەنگاو دەنێت كە ڕووداو تێیدا تیرۆر دەكرێت،نەخۆی دەجوڵێت، نە هەوڵی چارەسەركردنی دەدات، لە ڕاستیدا بەجۆرێك لە جۆرەكان،گەر چاوبەستی لەمەڕهەمووشیان نەكات، بە دڵنیاییەوە بێ یەكوودوو خۆی هاوتای عەشقە جوانەمەرگەكەی دەكات، لایەكی ئەرێنی دەمرێنێت "مردنی ڕاستەقینە ئەوەیە كە هیچ ڕوونەدات"6 غرووری شاعیرانە، ڕۆنانی وشە،هەستیاری وادەكات یەخانگیری داكەوتەكانی بێت، وەك شاعیر پتر مژۆڵی خەیاڵی دەكات، لە ڕێگای خەیاڵ و فانتازیاوە، ڕادەستی داكەوتەكان نابێت،بەرەنگاریان دەبێت،هەمیشە ڕۆحی شاعیر یاخیە،نێچیر نییە بە دەم گورگەكانی واقیعەوە ڕاوبكرێ،دژوارە بتوانێ لەگەڵ دڵڕەقی و نا ئەقڵیانیەتی واقیعدا، هاوكێشەیەك بدۆزێتەوە،بنەماكەی لەسەر زۆردارو زۆرلێكراو دامەزرابێت، (سەڵاح شوان) پێش ئەویمرۆڤ بێت شاعیرە، گەر بە دیوێكدا بە نەرێنی لە دۆزەخی واقیعدادەستبەرداری ئەوی بەرامبەر بێت،بە دیوێكی تر لە بەهشتداجێی ناهێڵێت، لە دەقی شیعرییدا، لە زاكیرەدا، بە نەمری دەیهێڵێتەوە، گەر لە دەنگو دیدەنیدا وونی بكات، لە بێدەنگی و تەنیاییدا دەیدۆزێتەوە،دوای بێدەنگییەكی چل ساڵی، جارێكی تر دێتەوە، بە سووتانی خۆی، سیمرخ ئاسا خۆی دەسووتێنێ، مۆمی دەقە شیعرییەكەی زیندوو دەكاتەوە، لە هەندران، لە ڕۆژئاوا، جارێكی تر دێت، پرسیار لە دانیشتنی خۆی دەكات، هەرچەندە ئەو پەیوەندییە وەك پراكتیك تەواو بووە، بەڵام تەنیا هیوایەك لە نێوان دوا لیزمەی مردن و ژیاندا مابێتەوە، ئەوەیە ئەوی بەرامبەر هێشتا لە چاوەڕوانیدا ماوەتەوە، فاكتەرەكانی مانەوە،فێگەرێكی بەهێزدەبەخشنە چەمكی چاوەڕوانی،ڕەهەندەكانی چاوەڕوانی لە دیمانەو دایلۆگ و دەنگدا دەشكێت، لە بێدەنگیشدا چاوەڕوانی وزە پڕۆكێنە،نەیارێكە یان نایەت بەرامبەرت بگرێ، یان كەدێت، تۆ نایبینی،یەقین لە گومان جیاكاتەوە، تەلیسمی سیحرێكی كەمەندكێشە بەگێڕانەوەی خۆت، باجی كاریگەری ئەوی بەرامبەر زامن دەكەیت،چاكەو ئەمگی خۆت بە دەرخستنی نەنگی و بێ وادەی ئەو نەبێت، محاڵە لە دادگای ویژداندا دەرچیت،بە هۆ بێت، یان بەبێ هۆ،بە وەخت بێ، بە ناوەخت بێ،بە درەنگانێ شەوبێ، یان زەمانە، سكاڵا بێت، یان ئاشتەوایی،ئەوی بەرامبەرنییە و نایەتەوە، ئایا توورە بووە یان تۆڵە لەتۆ و دونیا دەكاتەوە،یان ناوكێ ڕقە لە قاوغی خۆشەویستیدا خۆی حەشارداوە، هەركامیان بێت جیاوازی دروستناكات، ئەویش خۆی بەشە تەواوكەرەكەی (سەڵاح شوان)ە، بە تەنیا گوناە وسزاكە هەڵناگرێ تا بخرێتە لیستی ڕەشەوە، ڕەشبردنەوەی ڕایەڵەكانی ئەوینداری، هەروا ئاسان نییە لە حیرس و سووتانی خۆتدا، لە ژێر فشاری تەنیایدا ئومێدی چاوەڕوانی گەر سەری گشت خەونەكانت نەخوات،سەرجەم لاپەڕەكانی نەنووسێت،ئەستەمەلە نێو دونیایی چاوەڕوانیدا،بەرانبەر بە نادیارەكانی پەیوەندی خۆشەویستی و كەناركەوتندا،بە زیندووی بمێنێتەوە،لە دووتۆی ڕایەڵەكانی دەقەوە ئاوێزانیتروسكاییەكی ڕاستەقینە بێت، ئەفسووس كە ڕوونادات،گوزارشت لە ونبوون و لە بێهوودەی مرۆڤ دەكەیت،دوالیزمەیبكەر و بەركار، دڵدارو دڵخواز، بەئاراستەكردنی دەق بەرەو شیعر نووسین، بە لەتكردنی شوێنو جێگیركردنی كات، دەكرێ درك بە یەكەمین جیاوازی بكەین،جیاوازی دوو دونیا، لە لووتكەیەكدا بە دوو ئاراستەی هاودژ دەگەن بە یەكتر،ئەوەی بەیەكەوە گرێیان دەدات، چەمكی چاوەڕوانییە، هاوتابوونی بێدەنگییە،نەگەیشتنی دەنگە بەیەكتر، حاڵی نەبوونی دوو شارستانییەتە، دوو بیرۆكەیە، دوو تێڕوانیینە، لە كایەیی چاوەڕوانیدا هەناسەدەدن، دەمرن و دەژین، بەڵام ڕووداو دروست ناكەن، گەر (سەڵاح شوان) ڕوو لە ڕۆژئاوا، لە هەندران پرسیار لە دانیشتنی خۆی بكات، هەنگاوێك نەیەتە پێشەوە، پێشوەخت بڕیاری كوشتنی دەڵەمەی ئەو پەیوەندیەی دابێت، لەڕێگای سووتانەوە، بەبێدەنگی بەهرە بە داهێنانی شیعری خۆی بدات، لای دولبەریش شاراوە نییە وەك ژیلەمۆیەك تەماشا بكرێت، دەقی شیعری و داهێنانی پێ گەرم بكرێت،یارییەكە دیارە وەك چاوشاركێ وایە، چاو پۆشینی یەكێكیان لە چاوەڕوانیدا، ڕاكردنی ئەوی ترە، خۆشاردنەوەی یەكێكیان گەڕانی ئەوی تریانە،هەردووكیان بە جووتە كۆكن لە پیادەكردنی ئەم یارییە، لە ڕازیكردنی نەرسیسیەتی هەردوو لا، ئەم وەك شاعیر، ئەوی نائامادەش وەك ڕەگەزی مێینە، ئەوی نائامادە لە لووتكەی بێدەنگیدا بە مەنۆلۆگ و خۆ دواندن، بە پێلێنانی (سەلاح شوان)خۆی كەسێكی تر ناجارێكی تر، داوایەكی محاڵ لە (سەڵاح شوان) دەكات پێی دەڵێت:"وەر لیرە دانیشە" شوێن لەت دەكات كات لە چاوەڕوانیدا جێگیردەكات گەمەی ڕۆژئاواو ڕۆژهەڵات، ئێرەو هەندەرانی پێدەكات، نایەتەوە،دەنگێ، دیالۆگێ فەراهەمكات، گوزارشت لە سادەیی بكات، لە كاتێكدا بێدەنگی خۆی لە خۆیدا وەك ئەوین وەك دەقی شیعری پڕ لە ئالۆزییە، بە دیوێكی تر، گەر گریمانەی ئەوە بكەین، ئەوی دڵخواز یاخی نەبوایە و گوێڕایەڵی بانگەشەكەیئەمی دڵداربوایە،بێدەنگی بشكانایە،ڕاستەوخۆ بە دیدەنی و دیالۆگ و ڕازی دڵی خۆیان بكردایە، ئەوسا لە بێدەنگیدا،چ كێشەیەك دەمایەوە تا ببێتە فێگەری دەقی شیعرێكی زیندوو،كارەساتی شاعیربۆ ئەو شتەیەكەنییەتی، لە نێو بۆشاییەكدا بۆی دەگەرێت، پێیناگات، بەردەوام هەڵگری ڕوحێكییاخی و ناسەقامگیرە،بەمەش دەبێت بە خاوەن ناسنامەی شیعری ڕاستەقینە.نارەحەتی دەق سەردەخاتە سەر سەقامگیری ژیانی تایبەتی خۆی، گەر لەسەر حسێبی نیوەكەی تری ژیانیشی بێت.
ئێستا لە دوایین هەنگاودا
ئاوڕ دەدەمەوە ڕێگام خۆڵەمێشە
نازانم كێ پێشتر گری تێبەرداوە
نازانم كێ
كێ بوو؟ بۆچی؟
گوڵزارەكەی ئەوسای جێگا دڵداریمانی كردووە
بە وشكە خاكێكی وەكو
وەكو دڵم ڕەق و چۆڵ و شەقار شەقار؟
ئەو وتی ئێستاش هەر ماوە
تۆ نایبینیت
كوێرە چاوێك خەو بە خۆری سبەینێوە نەبینێ
وێرانە دڵێك نەبێتە چوارچێوەی خۆرێكی عاشق
من هەردوو خۆرەكەم دۆراند
كۆپلەی 3 ی شیعرەكە .... لاپەڕە 3
یەكێك لە خەسڵەتەكانی فانتازیا، ڕیزكردن و دیاریكردنی ڕەگەزەكانی خەیاڵە، خورپەیەكی تەبا و هاودەنگە، لە ئەفسانەو فۆلكلۆرەوە سەرچاوەی وەرگرتووە، لە چوارچێوەی خوددا چاوهەڵدەهێنێ، گەر خودگەرای ڕۆحی (سەڵاح شوان)پەیوەست بكەین بە ڕۆحی دەزگیرانەكەیەوە،گەر بە كرداریش نەبێت، لە ڕێگای یادوەرییەكانیەوە لەگەڵیدا دەمرێت و دەژی، وون دەبێت، دەدۆزرێتەوە،لەنێو چێژی ڕەهاو ونبووندا تراژیدیای گەشتێك دەنووسێتەوە،ڕاساندن و كۆگیریپەیوەندییەك لە نێوان دوو ئەفسانە یان دووچیرۆك یان زیاتردا دەكات،نووسەر ئەمجارەیان زیرەكانە، گەشتی چیرۆكی سووتان و زیندووبوونەوەی سیمرخ دەكاتە دەروویەك، لە گۆشەنیگایەكەوە پەیوەندی وبەراوردێك فەراهەمدەكات،لە دەرگای تراژیدیاوە بەركەوتنێك لەتەك "چیرۆكی ئۆرفیۆس"7دا دەكات،ئاماژەكردنی ئۆرفیۆس،ئاماژەكردنە بەماڵبەندی ڕاستەقینەی هونەرمەندانو شاعیران،(سەڵاح شوان)لە ڕووی ستراكتۆر و لێكچواندنەوە بە شێوەیەك لە شێوەكان وەچەیەكی دڵسۆزی ئۆرفیۆسە،وەك پاشگرێكیش بێ نكۆڵی ڕێرەوەكەی دەگرێتەبەر، هاوپێچ لەگەڵ دەمكرانەوەیتێكست،تێهەڵتێشكردنی دوو بابەتدا، ئاراوی چەواشەیەك دەگرێتەوە، كەسەرو خەم و ئازاری ڕایەڵەكانی ئەوینداری، تەنگەژەی بوون تێدا دەرباز نابێت، لە نێو هاوكێشەیەكداپاك نابنەوە، پەلكێشی گەورەترین كارەساتمان دەكات، ئۆرفیۆس ئاسا لە دوایین هەنگاودا، لە ئاوڕدانەوەیەكەوە دەستپێدەكات، گەر مردنی ئۆردیگا سەرچاوەی داهێنانیئۆرفیۆس بێت،بۆ نەوەكانی دوایی خۆی،فێگەری میراتییەكبێت،خەم لەگەڵ یەكتردا بەشكەن،ئایا خەم وەك دەرئەنجامێكی كۆتایی هەڵناسێت بە گۆڕینی ئاراستەكانی ئەو پەیوەندییە،لە ماتەمینی و بێدەنگیدا چێژی سەراتاكانی خۆی لەبارنابات، بۆیە سەیر نییە دەنگی خۆمان بخینە پاڵ بێدەنگی (سەڵاح شوان) لە دوایین هەنگاوە، ئاوڕ لە خۆشەویستەكەی دەداتەوە، سووتانی ئێستای لە زیندوو بوونەوەی ڕابردوودا بە دەستدەهێنێ، ئەفسانەی خۆشەویستیی و ڕق،جیابوونەوە و ئاشتەوای، خەندە و فرمێسك، بێگەردی و تاوان،لە ئاوڕێكدا كۆدەكاتەوە،چ ئاوڕێكە، كە ڕێگا خۆڵەمێش بێت، ئاساوەری هادەس (دۆزەخ)ێكی هەڵگرتبێ، ئایا ئاوڕدانەوەكەی فاكتەری پاكبوونەوەی گوناهێكە كە هەستی تاوانی تێدا چاندووە، یان بە ئەنقەست خۆی نەبان دەكات،دەچێتە دەرەوەی هاوكێشەی كەناركەوتنی ئەو پەیوەندیە، بە مانایەكی دیكە،وەك نەرسیسێك كەناركەوتنی ئەو پەیوەندییە دەخاتە ئەستۆی ئەوی بەرامبەر پاكانە بۆ خۆیدەكات، لە بێدەنگیدا شتێك دەشارێتەوە، بە نهێنیقەربووی ئاشكرابوونی دەكات، ئایا دڵخوازەكەی ئەمی شاعیریش وەك ئۆردیگا كەسی دیكە لەگەڵیدا ڕابردووی هەیە،ئایا ئەو كەسە بە دوو ئاراستە غەریزە هارناكات، یەكەم ئەوی دڵخواز ملكەچی ئارەزووكانی دەكات،ڕاستەوخۆ لەبەرچاو ئەوی شاعیری دەخات، دووەم بە زوڵم زۆرداری ئەوی دڵخواز دەمرێنێت و بە ژیانی دۆزەخی ڕادەستدەكات، هەڵهاتنی ئەمی دڵخواز تێوەگلانی بەم چارەنووسە، ئیرەی ئەمی شاعیر زیندوو ناكاتەوە، وای لێناكات هەمیشە لە گوماندا بمێنێتەوە،ناخۆشترین دۆزەخ ئەوەنییە لە گومانێكدا بژیت، كەسێكی تر بە زورەملێ بێ رەزامەندی ئەوی دڵخواز ئاگری خۆشكردبێ، مەردایەتی لەوەدا نییە ڕزگاری بكەیت، بەڵام بەو مەرجەی نابێت ئاوڕ لە ڕابردوو بدەیتەوە، سەیری دواوە بكەیت، دۆزەخ لەوێیە، سێكووچكەی ڕابردوویەكی هەڵگرتووە،هیچ شتێلەكەی گومان وبڕست لە ئیرەی ناسێنێ وەك كەسی دەخیل و ئەوی دڵخواز،ئاوڕنەدیتەوە ناحەوێتەوە، نكۆڵی تۆ تەنگەژەی بوونە، ئایا مێژوو لە ئەفسانەكاندا خۆی دووبارە ناكاتەوە، بەدەر لە ئاوڕەكەی ئۆرفیۆس دڵخوازەكەی تۆش، دایكە حەوا ئاسا، لەڕێگای غەریزەوە كە بەمار ئاماژەی بۆ كراوە، بۆ تام و چێژو لەزەتی خۆشەویستی سێوێك هەڵیگرتووە، لە دوای چاوەڕوانی چل ساڵ لە بەهەشتەوە تۆو باوكە ئادەمی دەرنەكردە سەر دۆزەخی زەوی،ئایا لە ئەزەلەوە ئاوڕدانەوە بۆ كردەی ئەوین، گوناهی یەكەم نییە،هەڵكڕانی بەدگومانییەك نییە، تاوان لە نێو بێگەردیدا ناسووتێنێ، دەنگ حیلكەی خۆشی و ئاسوودەی لە نێو فرمێسكی بێدەنگیدا نغرۆ ناكات، لە كۆتاییدا دەرگای دۆزەخ ناخاتە سەرپشت، ئایا بەهەشتی خۆشەویستی تۆی تاوان هەڵدەگرێ، بەری لێبووردەی دەگرێت،یان دارێكی زڕە گەردن ئازایی سزای دەدات، ڕادەستی دۆزەخی دەكات، میلان كۆندێرا دەنووسێت " دۆزەخ ئەو شوێنەیە كە لێبوردنی تیا نییە" گەر وابێت كەواتە لەگەڵدەقی بەردەستدا، بەیك دەگەینەوە،بەهەشتی خۆشەویستی ئەو شوێنەیە كە لێبوردنی لێیە،نە ئەبوایە وەك ئۆرفیۆس ئەو ئاوەڕە نەگریسە بدەیتەوە، گومانت بكردایە تا بزانیت ئاخۆ ناپاكی لە گەڵتدا نەكردووە،گوڵزارەكەی ئەوسای دڵداری كردووە بە وشكە خاك،چاوپۆشیت بكردایە لە سەلماندنی ئەو عەشقە، كە لە لەسەقامگیریدابەگومانە، لە پارچەكردن و پۆلینكردنی دڵدا باڵادەست و لێوانڕێژە، لە سالارگەراییدا بۆ دەبێ ئاوڕبدەیتەوە، دەزانیت ڕێگا خۆڵەمێشە بە ئاوڕدانەوەت دڵخوازەكەت دەگێریتەوە بۆ دۆزەخ و دەیكەیتە خەڵوزێك،لە داهێناندا دەقی شیعری پێ گەرم دەكەیت، دەیكەیتە قوربان، كلاوس تێڤلایت دەڵێت " هونەرمەندان ژنان و دڵدارانی خۆیان وەك كەرەستەیەك بۆ خروشاندنی داهێنانی خۆیان بەكار هێناوە بلیمەتی خۆیان لە كوشتنی مەعشوق بەدەست هێناوە "8،ئاوڕدانەوەت بۆ هونەر، بۆ خەیاڵ و شیعر بوو، نەك بۆ ئەوی دڵخواز،بۆ دۆزەخی واقیع، لای تۆی شاعیر بەهەشتی دنیا ئەونییە بە واقعی لە تەك ئەوی دڵخوازدا بژیت، دۆزەخ ئەوەیە نەتوانیت جارێكی تر بێیتەوە ناو دنیایی خەیاڵ و شیعر، لەم ساتەوەختەدا، لەم بگرەو كێشمەكێشەدا،بە زمانی نائامادەی دڵخواز (سەڵاح شوان) ڕاچیتەی بێگوناهی بۆ خۆی دەبڕێت،بەو مەرجەی ئەو واتا دڵخوازنرخی دڵنیاییەكەی بدات و ڕزگاریكات لەو بەدگومانییە، خەیاڵ و بێدەنگی دەق بكات بە كردەوە بە واقیع پێی دەڵێت "ئێستاش هەر ماوە"واتا تا ئێستاش خەیاڵ و بەدگومانیت بەرامبەر بە من هەر ماوە،نەگۆڕاویت، ژیان لە بەهشتی دەقەو بكەیتە واقیعی دۆزەخ، بە مانایەكی دیكە دڵخوازەكەی ناراستەوخۆ داوای لێدەكات ئاوڕەكەی بداتەوە، خۆشەویستییەكەی ببینێت،ئەم هاندانەی ئەمی دڵخواز بۆ ئاوڕدانەوە، یەكەم خۆی لە ناو دەدات ئەویش دەكوژێت، دووەم لە دوای خۆی كەلاكی نەفرەتییەك بەجێدەهێڵێت، نەتوانێ لە دوای خۆی كچێكی تری خۆشبوێت،ئەو چاوە كوێردەكات كچێكی تری پێ ببینێت،یان هەستی وا بێزاركەری پێدەبەخشێت، وەك ئەوەی فەرزەندەیەكی ناخۆشەویستی نەرێنی بێت،چیترنەچێتە هیچ دڵێكەوە،نەك ئەوە، ئەوی دڵخواز بەوەندەوە ناوەستێ، ئۆقرە ناگرێ،دوورتر دەروات،لە ئێستادا تەنیا بەری خۆری ئایندەی لێناگرێ،شەوی بەسەرا بێنێ،بەڵكو لە ڕەهەندەكانی ڕابردوودا دەیكوژێت، لە دووڕیانی قەیرانێكدا دەیچەقێنێ تا بۆ هەمیشە بێئەوی پێوە دیاربێ، لەگەڵ خۆیدا نامۆبێت،گێچەڵی گومانێكی نەناسراوی دەكات، گومانێك نە لە ئاست ئێستا، نە لە ئایندەش،نەتوانێ ببێت بە سیمبولی هێزێ،جاریكی تر ڕۆحی شاعیرانەی تێدا زیندووبكاتەوە، كێشەی شاعیر لە ئاشقبوونە، ئاشقێك كە بەلای فریشتەدا دەچێت ئەهریمەنی لێ زیندوو دەكاتەوە، دەیخاتە دڵەڕاوكێ، بە پێچەوانەوەش كە بەلای ئەهریمەندا دەچێت فریشتەی لێ زەقدەكاتەوە، دیسانەوە دەیخاتە دڵەڕاوكێ، لە كۆتایی ئەم دژەوابوونەدا، هەم بەهەشتی خەیاڵ، هەم دۆزەخی واقیع دەدۆرێنێ، دەرئەنجام لە نامۆییدا دەبێت بە مرۆڤێ یاخی، دەبێت بە شاعیر، بەدەرلەبێدەنگی دەق و نووسین، داگیرسانی مۆم و یادكردنەوە،ناتوانێبە كردار بجوڵێت،بە دیالۆگ بنەماكانی لەیەك تێگەیشتن ئەنجامدات،چیتر بەهەشتی خەیاڵ قەرەبووی دۆزەخی واقیع ناكات، ڕووبەڕوو لە بنەرەتەوە هاوكێشەی پەیوەندییەكە بگۆڕێت،نووسینیئێستای دەق بشكێنێ، نەك تواناو بەهرە، لە نێو یادەوەریەكانیدا بسووتێنی،دەقی پێ ڕۆشنكاتەوە، ژیانیتایبەتی خۆیتاریكبكات،بەم پێوەر و ڕێسایەش بێت،(سەڵاح شوان)لێكچواندنی لەگەڵ تۆفیق حەكیم*دا دەكات،زۆر بەسادەیی ناوبراو گشت بەهرەو تواناو لێهاتووی خۆی خستووەتە نێو نووسین و كتێبەوە،كەمی بەكارهێناوە بۆ ژیانی تایبەتی خۆی، ئەمەش پێچەوانەی تێڕوانینی ئۆسكار وایڵدە كە دەڵێت "سەرجەم تواناو لێهاتووی خۆم كردە خزمەت ژیانم شتێ كەم نەبێ لە لێهاتووی خۆم نەخستە نێو نووسین كتێبەكانمەوە"8
كوانێ ئەوەی دەڵین گۆی لە خشتەی مار و مێرووە كوا ؟
بۆچی ئێستا كەڕ بووە ؟
درۆیە درۆیە درۆ
كەس نییە گوێ لە كەس بگرێ
هەر دووكەڵە و هەر تەپو تۆزە
وتی بەر بە دواوە مەكە
ئەگینا دەتكەم بە بەرد
ئەم هەموو بەردانە كێ بوون؟
چییان دەوت؟ چییان دەكرد
كێ دەزانێ؟
لە كێ پرسم

 

© 2017 Hawler