ئەیلول 25, 2020

جەوهەر مەحمود داراغا-وەرگێڕ: بە وەرگێڕانی شاكاری هـــەزارو یەك شەوە گەلێك ماندوو بووم

ئارام كۆشكی - سلێمانی

 

جەوهەر مەحمود داراغا، کە لە شاری سلێمانی بە وەرگێڕی شاکارەکان ناسراوە، ئەو وەرگێڕەی کتێبە قەبە و شاکارە مەزنەکانی لە چەشنی "بێنەوایان"، "شەڕ و ئاشتی" و "هەزار و یەک شەو"ەیە، ئەمە بێجگە لە چەندین کتێبی دیکە. هەریەک لەم سێ کتێبە لە دوو هەزار لاپەڕە زیاترن. بەڵام لەگەڵ ئەمانەشدا ئەم وەرگێڕە خاوەنی چەندین کتێبی دیکەی وەرگێڕدراوە و تا هەنووکەش بەردەوامە لە دەوڵەمەندکردنی کتێبخانەی کوردی و هاوکات خزمەتکردنی وشەی کوردی.

*"ئێوە بە وەرگێڕی شاكارە گەورەكان ناسراون، ئەمە هەر ڕێكەوتە، یا خەونی خۆتان بووە كە ئەم شاكارانە بە زمانی كوردی لە كتێبخانەكاندا هەبن؟
-"كاكڵەی قسەكانی مرۆڤ ئەوانەن كە لە شیعر و ڕۆمانەكاندا دەوترێن!" ئەمە قسەی "میلان كۆندێرا"ی ڕۆماننووسە و وتوویشیەتی،"ڕۆمانەكان پێیەكانمان لە زەویی ژیان دەكەنەوە و تاكوو ئارامی و بەختەوەریمان بۆ بڕەخسێنن!" خۆیشم پێم وایە،"ڕۆمانەكان ئەودیو ئەو پەرژینانەن كە حەز و ویست و خەون و خۆزگەكانمان لە نێویاندا قەتیس ماون!"
  كەوابوو تەنیا وەدووی حەز و ویست و خەون و خۆزگەكانی خۆم و خوێنەران كەوتووم و، ئەم حەز و خۆزگە و ئارەزووانەیش گەورەن، بۆیە منیش دەستم بۆ لقە بەرزەكانی بەرهەمە ئەدەبیەكان بردووە و بە كوردیم كردوون! كەوابوو بە ڕێكەوت نەبووە. ئاخر ئەم شاكارە چەند بەرگیانە سنووری وڵات و كۆمەڵگەی خۆیانیان بەزاندووە. وەكوو نووسەرەكانیان فەیلەسووف بوون، بە نەفەسی مرۆڤەوە ڕۆمانەكانیان نووسیوە، نەكوو بە نەفەسی تاكە كەسییەوە! ئەمانە بۆ كۆمەڵگەی خۆیان و كۆمەڵگە بچووك و گەورەكانی جیهانیشیان نووسیوە! واتە نووسەری ناوچەیی نەبوون. بۆیەیش هەمیشە كۆمەڵگەكانی هەموو جیهان خۆیان بە خاوەنی شاكارە جیهانیەكان زانیوە و بە خوێندنەوەیان مێشكی خۆیان زاخاو داوەتەوە.
 كەوابوو ئێمەیش بە هۆی ئەم نیمچە سەربە خۆییەوە، پەلمان بۆ وڵاتانی دوور نزیك كێشا و لە هەموو بوارەكاندا، كتێبیەلێكی زۆرمان وەرگێڕا بۆ زمانی شیرینی كوردی. منیش شانازیی وەرگێڕانی شاكاری هـــەزارو یەك شەوەم بەركەوت و چاپخانەی شڤان لە ساڵی (٢٠٠٧)دا بۆ یەكەمجار بە تیراژی (١٥٠٠) سێت، چاپی كرد و، چاپخانەی چوارچــرا بۆ جاری دووەم لە چاپی دایەوە و، چاپی سێیەم و چوارەمی و پێنجەمی هەزارو یەك شەوە لە ناوەندی ڕۆشنبیریی ئەندێشە چاپ بووەوە.
  دووەم شاكاری جیهانی ڕۆمانی شــەڕو ئــاشتی بوو. چاپی یەكەمی لە لایەن خانــەی وەرگێڕانەوە بوو و چاپی دووەمی شەڕو ئــاشتی ئەم ساڵی (٢٠٢٠) بوو و لە سێ بەرگی ڕەقی نابدا لە لایەن دەزگای ڕۆشنبیریی جەمال عیرفان و بەڕێز د. تـــەها ڕەسووڵ ەوە بە تیراژی (١٠٠٠) سێت بوو.
  سێیەم شاكار: بێنــەوایان ـــ البــۆساء ی ڤیكتۆر هیگۆی شاعیر و ڕۆمان نووسی فەڕەنسی بوو و ساڵی (٢٠١٩) ناوەندی ڕۆشنبیریی ئەندێشە بۆ یەكەمجار لە پێنج بەرگدا، خستیە بەردەستی ڕۆشنبیرانی خۆمان و، لێرەوە سوپاسی بەڕێز هـــەژار مەجید دەكەم.
  وەرگێڕان و هەڵبژاردنی ئەم شاكارانـــە بە ڕێكەوت و لە خۆڕا نەبووە! پاڵنەری سەرەكیم سەلیقەی خۆم و پشتگیریی ڕۆشنبیران و ئەو ناوەندانەی چاپ و وەشاندن و بەڕێزان د. تــەهــا ڕەسووڵ و بەڕێز هـــەژار مەجید و كاك حەمە ساڵحی خاوەن كتێبخانەی غــەزەلنووس و هاوڕێ دڵسۆزەكانم بوون.
   كتێبە وەرگێڕدراوەكانم زادەی بژاردەی خۆم بوون و، هیچ دەزگا و ناوەندێك وەرگێڕانی كتێبەكانیان بۆ دەست نیشان نەكردووم! بڕێك لەو كتێبانە دوای ڕاوێژ كردن بووە بە كەسانێكی خوێنەر و ڕۆشنبیری وەكوو وەرگێڕی بە توانــا سابیر مەلوول.
*زۆر جار گلەیی لە وەرگێڕانی حەرفی دەكرێت، تا چەند گرنگە وەرگێڕەكان خۆیان لە وەرگێڕانێ حەرفی بپــارێزن؟
-وەرگێڕان چەند جۆرێكی هەیە و، من قسە لەو ئەو جۆرەیان دەكەم، كە خۆم كارم لەسەر كردووە و ئەزموونێكم لەم بوارەدا هەیە. جورێك وەرگێڕان هەیە ڕاستەوخۆیە و وەرگێڕ ڕاستەوخۆ ڕستە بیستراوەكان وەردەگێڕێت بۆ زمانی جەستە. جۆرێكی تریان ئەو وەرگێڕانە ڕاستەوخۆیانەن كە لە میدیاكانەوە دەبینرێن و وەرگێڕ دەكەوێتە نێوان دوو سەرۆكی دوو وڵاتی جیاوازەوە. یان ئەو وەرگێڕانانەی بۆ كەسانی نێو دادگا و حاكمەكان دەكرێت.
   جۆری دووەم نووسینەكییە و، ڕاگواستنی واتای دەقی كتێبێك یان دەقێكی یاسایی یان فەلسەفییە لە زمانی لـــێ وەرگیراوەوە، بۆ زمانی بۆ وەرگێڕدراو.
   وەرگێڕانی حەرفی مەحاڵە چونكە حەرف واتە پیت. پیتیش هێمای دەنگە و واتادار نییە! ڕاستیەكەی وەرگێڕانی وشە بە وشە بوونی هەیە و، ڕۆڵیكی نەرێنی و خراپ دەگێڕێت لە نێوەندی كایە ئەدەبیەكەماندا. بۆیە وەرگێڕان بە بڕوای من كارێكی هەروا ئاسان نییە، هەموو ئەوانەی دوو زمان و زیاتر دەزانن، دەتوانـــن وەرگێڕان بكەن لە نێوان ئەو دوو زمانەی كە دەیزانن. بەڵام من پێم وایە باشترین وەرگێڕان ئەو وەرگێڕانە دەیكەن كە پڕ بە واتای ڕۆشنبیریی ڕۆشنبیرن! واتە پشتخانێكی هەمەلایەنەی خوێندنەوە و، بینینی فیلمەكان و گەشتی وڵاتان و مانەوە و تێكەڵ بوون و بەركەوتنیان هەبێت، تاكوو شارەزای فەلسەفەی ژیان و دنیابینیی كۆمەڵگەی خاوەن ئەو دەقە نووسراوانە بن كە دەكەونە بەر دەستیان و كاری وەرگێڕانی لێوە دەكەن و ئەو زمانەیش بۆی وەردەگێڕن.
  هونەری وەرگێڕان بە هێندەوە ناوەستێت و دەبێت وەرگێڕ خوێنەرێكی باشیش بێت لە زمانەكەی خۆیدا و ئەو زمانەیش كە دەقەكانی لــێوە وەردەگێڕێت و بۆ وەردەگێڕێت.
   بەڵام ئەم جۆرە وەرگێڕانەی وشە بە وشە لە خۆیدا پشتگوێ ناخرێت و وەرگێڕانی دەقە یاسایی و دەستووریەكانی پێ دەكرێت.
  من بۆ خۆم دوای خوێندنەوەی دەقی بەردەست ـــ كە زۆر جاران زمانەكەی عەرەبیە ـــ ئەمجا كۆپلە بە كۆپلەی لێ دەكەمە كوردی و ڕەچاوی ئیدیۆم و پەندو ئامۆژگاری و كلتووری كۆمەڵگەی نووسەری تێدا دەكەم. بۆ بە كوردی كردنەكەیشی، پەنا بە كوردییەكی پەتی و سانا و زاراوە كۆنەكانی باو و باپیران دەبەم و بیر هێنانە ئاراوەی ئەو واراوە پشتگوێ خراو و بیرچووانە دەكەمەوە، كە لە دەقە نووسراوە كۆنەكاندا و ئەو زاراوانەی كە لە فەرهەنگەكانی وەكوو هەمبانە بۆرینە و مەردۆخ و بێخاڵ و هتد دا هاتوون. ئاخر منیش خۆم لە بەرەی "نووسەرانی زمان پارێز"دا دەبینمەوە. بەڵام بەرگریش لەو زاراوانە ناكەم كە نوێ و باون و لە زاراوە كۆنەكاندا نین.
  بڕێك كتێبی بۆ كوردی وەرگێڕدراو هەیە كە خوێنەری ئالوودەی خۆی دەكات و خوێنەر ناتوانێت دەستیان لە خوێندنەوەی هەڵ بگیرێت! من بەم جۆرە كتێبانە دەڵێم كوردێنراو! ئێوە بــڕۆن وەرگێڕانەكانی هــەژاری ڕەحمەتی و بە تایبەتی دایەو باوە، كێ خراوە؟ و سفرێك .. و ڕۆمانی كەمانچەژەن ی حاجی تۆفیقی پیرەمێرد و
كتێبەكانی عەزیز گەردی بخوێننەوە، تاكوو

دروستیی ئەم بۆچوونەی منتان بۆ بسەلمێت!
تاكوو مەزنیی كاری وەرگێڕانتان بۆ دەربكەوێت.
  خۆ زمانیش بەر پەرەی ژیانی كۆمەڵگەی خۆی دەكەوێت! ئەی بۆ نـا!؟ خۆ گەر كۆمەڵگە پەرە گرتوو بوو، ئەوا زمانەكەیشی پێشكەوتوو و پەرەگرتوو دەبێت.
  منیش بە وەرگێڕانی شاكاری هـــەزارو یەك شەوە گەلێك ماندوو بووم! ئەزانــن بۆ؟ چونكە زمانەكەی هێندە كۆن بوو، كە لەگەڵ زمانی عەرەبیی ئێستادا، فرە جیاواز بوو و منی ماندوو دەكرد! ئەو شیعرانەی نێوی وەكوو كاكە حەمەی مەلا كەریم لە پێشەكییەكەیدا بۆی نووسیوم، هێندە پەڕپووت و نابووت بوون، كە چەند جارێك منیان ناچاری پەنا بردن كرد بۆ شیعری شاعیرانی خۆمان! بۆیە منیش گەیشتمە ئەو بڕوایەی كە پێویستە عارەبان بڕێك كتێبی كۆنی خۆیان، جارێكی تر، وەر بگێڕنەوە سەر زمانی عەرەبیی ئەم سەردەمەی خۆیان. بەڵام ئێمەی كوردان لەم جۆرە وەرگێڕانە بێ خەمین و مێژووی كتێبمان هێندە كۆن نییە و، تا ئێستایش خوێندنەوە لاێ كوردان نەبووەتە كلتوور! هۆیەكانی بە كلتوور نەبوونی خوێندنەوەیش فرەن و من بڕێكیان دەنووسم: بندەستە بوون و كەمتەرخەمیی حوكمڕانان و پووكانەوەی ئینتما بۆ نەتەوە و نیشتمان، گرنگترینیانن.   

© 2017 Hawler