تشرینی دووەم 18, 2019

دیدێكی ڕەخنەیی بۆ كتێبی_ هەشت ڕێنمایی بۆ بەهێزكردنی پەروەردە

یەكێك لەگرفتە دیارەكانی بواری پەروەردە لە نێو ئێمەدا ئەوەیە،كە زۆرجار ڕێساو ڕێنماییە پەروەردەییەكانی كۆمەڵگاكانی تر، بە تایبەتی ڕۆژئاواییەكان،دێنین و بەبێ هیچ گونجاندنێكی كۆمەڵایەتی،پەروەردەیی و خێزانی،هەوڵی پراكتیزەكردنی دەدەین لە سیستەمی پەروەردەیی ئێمە.

ڕەنگە باشترین بەڵگەش لەم ڕوەوە ئەو میتۆدە بێت كە ساڵانێكە بە نێوی سیستەمی سوێدی پەیڕەو دەكرێت.یاخود بە ئینگلیزیكردنی بابەتەكانی زاست و بیركاری بێت، لەكاتێكدا بە هەزاران قوتابی هەیە خوێنەوە و ڕێنووسی كوردی بە باشی نازانێت ئەگەرچی قۆناغی بنەڕەتیشی بڕیوە، چ جای بگات بە خوێندنی وانەكانی زانست و بیركاری بە زمانی ئینگلیزی. بۆیە یەكێك لە بڕیارە گرنگەكانی دەسپێكی كاری وەزیری نوێی پەروەردە، هەڵوەشانەوەی ئەو سیستەمە بووكە تەنها مامۆستایان خۆیان دەزانن چەند گرفت و ئاریشە بوو بۆ قوتابییان.بۆ نموونە: لە سیستەمی خوێندنی ئێستای ئێمەدا، لە وانەی زانستی پۆلی دووی بنەڕەتی، بابەتێك هەیە بە ناوی(سووڕی ژیانی زیندەوەران)هەمان بابەت لە پۆلی شەشەمی بنەڕەتیش دەخوێنرێت.ئایا قوتابییەكی پۆلی دوو، كە تەمەنی تەنها هەفت ساڵە، هاوشێوەی قوتابییەكی پۆڵی شەشەمە كە تەمەنی دوانزە ساڵە لە ڕووی جەستەیی و هزری و وەرگرتنەوە؟.لێرەوەش ئێمە گەلێك جار ڕووبەڕووی گرفتی تردەبینەوە. وێرای ئەوەی لە كۆمەلگای ئێمەدا، هەوڵدەدرێت سوود لە تازەترین و دواترین داهێنانی سەردەم لە ڕووی پەروەردەیی و زانستییەوە وەربگیرێت، كەچی زۆر بەكەمی هەست بە دەرەنجامی گۆڕانكارییەك دەكەین.ئەمە پەیوەندی بەوەوە هەیە، كە هیچ هاوگونجاندن وڕیفۆرمێك لەو بوارەوە نابینین. بە پێچەوانەوە بگرە وا دەزانین قوتابییەكی ڕۆژهەڵاتی، هاوشێوەی خۆرئاوایەكە بە لایەوە ئاسایی بێت باسی ئەندامەكانی جەستەی بكرێت و بەشتێكی ئاسایی بیزانێت،.بۆیە گرنگە لە وەرگێڕان و گواستنەوەی هەر ڕێساو ڕینماییەكی پەروەردەیی،ڕەچاوی ئەوگونجاندنە بكەین.لەو ڕوانگەیەوە كتێبی(هەشت ڕێنمایی بۆ بەهێزكردنی پەروەردە)كتێبێكە كە نزیكەی دە ساڵ لەمەو بەر وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی كوردی. وەلێ چونكە ڕێنماییەكان بۆ بەهێزكردنی پەروەردەن، كەواتە ئاساییە و دەكرێ هەموو كاتێك بگەڕێینەوە سەر كتێبەكە و بیخوێنینەوە. ئەم كتێبە كە لە شێوەی نامیلكەیەكدایە،لە بنەڕەتدا لە لایەن كۆمەڵە كەسانێكی شارەزای بواری پەروەردە لە ڕۆژئاواوە دیاریكراوە وەك چەند ڕێنماییەك بۆ پەروەردەكردنی منداڵ.كەواتە خاڵی یەكەم كە دەبێ لە بەرچاوی بگرین ئەوەیە، كە ئەم ڕێنماییانە بە پلەی یەكەم بۆ پەروەردەكردنی منداڵانە لە كۆمەلگا خۆرئاواییەكاندا. لە دووتوێی ئەو نامیلكەیەدا، هەشت ڕێنمایی سەرەكی وەكو ڕێسایەك بۆ پەروەردەكردنی منداڵ دیاریكراوە. كەدەشێ بكرێنە پێوەرێكی بنەڕەتی لە بواری پەروەردەكردندا.وەلێ پەروەردە پرۆسەیەكە نەك تەنها لە چەند ڕێنماییەكی دیاریكراو كورت ناكرێتەوە، بەڵكو پەیوەندی بە هەموو ئۆڕگانە كۆمەڵایەتی و پەروەردەییەكانەوەهەیە وەك:خێزان وكۆمەڵگە.یەكێك لە كێماسییەكانی ئەو كتێبە ئەوەیە،كە جۆرێك لە گشتگیری بە بێ گونجاندن و هارمۆنیكردن، لە نێوان كۆمەلگاكاندا تێدایە.چونكە مەرج نییە ڕێنماییەك بۆ كۆمەڵگاكانی ڕۆژئاوا گونجاوبێت،بۆ ڕۆژهەڵاتیش بەهەمان شێوە بێت.بۆ نموونە:_ یەكێك لەو ڕێنماییانە دەڵێت:_(هەموو خێزانێك پێویستی بە خانووێكی شیاو، هاریكارییەكی دارایی باش و دەوروبەرێكی پڕ لە ئەڤین و خۆشەویستی هەیە). بێگومان كەس ناتوانێت نكۆڵی لەوە بكات كە هەموو خێزانێك مافی ئاسایی و سرووشتی خۆیانە ژیانێكی مرۆییانە بژین و گوزەران و شوێنێكی نیشتەجێبوونی گونجاویان هەبێت. بەڵام ئاخۆ ئەمە لە هەموو كۆمەلگایەك دەگونجێت، هەموو خێزانێك دەتوانێت ئەو ژینگەیە فەراهەم بكات؟ئەگەربەو پێوەرە بێت دەبێ ئەو خێزانانەی هاریكارییەكی دارایی باش و شوێنێكی نیشتەجێی گونجاویان نییە،دەست لەپەروەردەكردنی منداڵەكانیان بشۆن. لەكاتێكدا پێچەوانەكەی ڕاستە و ساڵانە دەبینین یەكەمەكانی كوردستان لە خێزانی شەهید،كەمدەرامەت و كرێچی و چینی ناوەندن. پەروەردەكردن ئەركە لە سەرخێزان، پەیوەندی بە شوێنی شیاو و نەشیاو نییە، ئەگەرچی ئەولایەنانەی ژیان ڕۆڵ دەبینن لەم ڕووەوە، بەڵام دواجار پەروەردەكردنەكە چەقی مەبەستە.بۆمنداڵێكی خۆرئاوا، ئەوكەشە دەستەبەردەبێت، بەڵام لە كۆمەلگایەكی وەكو ئێمەدا، كە زۆربەی خێزانەكان كەمدەرامەت، یاخود ژیانێكی ستانداریان نییە، نابێت ئەگەر ئەوپێویستییانە نەبوون ئەوا پەروەردە كردنی منداڵەكانیان پشتگوێ بخەن.باسێكی دیكە لە كتێبەكەدا كە جێگەی لەسەر وەستانە ئەوەیە كە دەڵێت:_(هیچ بابەتێك نییە گفتۆگۆكردنی قەدەغە بێت بۆمنداڵان).گرفتی ئەو تێڕوانینە هەر تەنها لەوەدانییە كە قۆناغ و تەمەنی منداڵی دیارنەكردووە، چونكە تا تەمەنی هەژدە ساڵیش هەر قۆناغی منداڵییە، بەڵام دەكرێ بپرسین بەڕاست هەمووگفتۆگۆیەك گونجاوە بۆ منداڵ بەتایبەتیش لە كۆمەلگا ڕۆژهەڵاتییەكاندا؟گریمان ئەگەرمنداڵێكی هەفت ساڵان پرسیاری كرد(خودا) چییە و چۆنە، باوكەكە یاخود گەورەكانیان چۆن وەڵامی بدەنەوە؟ یاخود بۆ منداڵێكی تەمەن هەشت ساڵان دەگونجێت باسی سێكس بكەین و هەموو شتێكی بۆ هەڵڕێژین؟ لەڕاستیدا، پرسیاركردن و گفتۆگۆكردن لە سەر هەموو بابەتێك بۆ منداڵان،نەك هەرتێزێكی دروست نییە، بەڵكو هزرو دەروونی منداڵیش تێك دەدات. نابێ باسێك بۆ منداڵ شیبكەینەوە كە لەگەڵ تەمەن،ئاستی هوشیاری، هزری وجەستەی نەگونجێت.ئەم جۆرە پەروەردەكردنە،بۆكۆمەلگا ڕۆژهەڵاتییەكان نەگونجاوە.ناكرێت هەر ڕێسایەكی پەروەردەیی، ڕێنماییەك خۆرئاواییەكان بەگونجاوی بزانن، ئێمەش پراكتیزەی بكەین بەبێ ئەوەی هەموو ئەولێكەوتانە ببینین كەلێی دەكەونەوە.چونكە هەموومان پاشخانی كولتووری و فەرهەنگی كۆمەلگای كوردی دەناسین و دەزانین چەندین داب و نەریتی كۆمەڵایەتی و ئایینی بوونەتە بەشێك لە تێڕوانین و بیر كردنەوەی میللییانەی خێزانەكان و بە ئاسانی ناسڕێنەوە. باسێكی دیكەی ئەم نامیلكەیە لە بارەی پەروەردەكردنی منداڵان، پەیوەندی بە سۆزو خۆشەویستی ودڵنەواییكردنی منداڵەوە هەیە، كە دەبێ خێزانەكان سۆزو خۆشەویستی خۆیان بەهەموو شێوەیەك بۆ منداڵەكانیان دەرببڕن. وەلێ گرفت لێرەدا ئەوەیە كەزۆرجارجیاوازی لە نێوان(خۆشەویستی) و (نازپێدان) ناكرێت. تا ئەو ڕادەیەی كە هەرچییەكییان بووێت، بۆیان دەچێتە سەر كە ئەمەش هەڵەیە.(بێرتڕاند ڕەسەل) لە كتێبی دەربارەی پەروەردەكردن، ڕەخنە لەو جۆرە پەروەردە كردنە دەگرێت. بەبڕوای ئەو، هەرگیز نابێت خۆشەویستی منداڵ لەسنوور بچێتە دەرەوەو نازێكی زۆری پێ بدرێت.چونكە ئەو، دواجارقۆناغی منداڵی دەبڕێت و داواكارییەكانی زۆرترو گەورەتردەبن.كاتێ خێزانەكانیشیان ناتوانن ئەوهەموو داوایانەیان بۆجێبەجێ بكەن،ئەوكات بەریەككەوتن لە نێوانیاندا ڕوودەدات.بۆیە گرنگە خێزانەكان، دایك و باوكی منداڵ، سنوورێك لە نێوان خۆشەویسنی و نازپێدانی زۆر دابنێن. چونكە ئەوان هەر بە منداڵی نامێننەوە.دواجار مەرج نییە هەر شتێك لە بارەی پەروەردەوە، لەوڵاتێكی دیكە بوونی هەبێت و پەیڕەوكرا، ئێمەش لاساییان بكەینەوە. چونكە پەروەردەی منداڵێكی خۆرئاوایی، سەدو هەشتا پلە جیاوازە لە پەروەردەی منداڵێكی خۆرهەڵاتی.

*پەراوێز:-ناوی كتێب(هەشت ڕێنمایی بۆبەهێزكردنی پەروەردەیی)/وەرگێڕانی(عیسالاوە)

© 2017 Hawler