تشرینی دووەم 17, 2019

(2 – 2)
لە هەمان كاتدا بەرنامەی هاوكارییە ئابوورییەكان بەردەوام خەریكی وەیدهێنانی ئەو بەرژەوەندییانە بوو كە هاوكاریدەرەكان دیارییان كردبوو. بەپێی لێدوانی سیرۆس ڤانس لە ساڵی 1979 دا، وەزیری دەرەوەی حكومەتەكەی كارتەر، "دەوڵەتە گەشەسەندووەكان بەرپرسن لەو كۆسپانەی كە هاتۆتە بەردەم بەرنامەی گەشەپێدان، بۆیە بەرنامەی هاوكارییەكان لەو كەموكوتیانە بێبەرییە سووچی تێیاندا نییە؛ ئامانجی ئەم بەرنامەیە ئەوەبوو كە دەستی ئەو دەوڵەتانە بەرەو سیستەمی بازرگانیی جیهانی بگرێت، لەگەڵ ئەمەیشدا هەوڵی كەمكردنەوەی گومرگەكان بدات لەڕێگەی دانوستانە بازرگانییە هەمە لایەنەكانەوە، بۆ وەدیهێنانێكی تێگەیشتنێكی هاوبەش لە بەرپرسیارێتییەكانی هەر یەكە لە حكومەتەكان و كۆمپانیاكان، تاوەكو ژینگەیەكی باشتر بۆ سەرمایەگوزاریی نێودەوڵەتی و بەرەوپێشچوونی تەكنۆلۆژی، فەراهەم ببێت" .

وێرای ئەو بژاردانەی كە یەكێتی سۆڤێت خستییە بەردەم هیندستان، كە شایەنی ئەوەبوو مرۆڤ بیری لێ بكاتەوە، بەڵام هیندستان لە هەشتاكانەوە لە لیستی سەرمایەداریی جیهانیدا واژووی كرد و خۆی تەسلیمی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی كرد. میخائیل چۆسۆدۆڤسكی، پسپۆڕ لە زانكۆی ئۆتاوا، لە توێژینەوەیەكدا لەو قۆناغەی كۆڵیەوە و لە یەكێك لە دیارترین وەزرنامەكانی هیندستاندا بڵاوی كردۆتەوە. بەگوێرەی ئەو لێكۆڵینەوەیە، هیندستان ئاستێكی شیاو لە سەربەخۆیی هەبووە بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ حكومەتی كۆلۆنیالیزمی بەریتانیادا، بەڵام لە ئێستادا و لەسایەی ڕێنماییەكانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی نێودەوڵەتیدا وەزیری دارایی هیندستان، راستەوخۆ ڕاپۆرتەكانی پێشكەش بە واشنتۆن دەكات (كە لەوێوە سەرۆكایەتی بانكی نێودەوڵەتی دەكات)، بۆ ئەمەیش بەسەر پەرلەمانی هیندیدا باز دەدات و دەربەستی مومارەسە دیموكراتییەكان لە وڵاتەكەیدا نییە، هەروەها پێشنیارەكانی بودجەی وڵاتەكەی تەنیا "دووبارەكردنەوە و تۆتۆلۆژی"ـی ئەو پەیماننامانەیە كە لەگەڵ بانكی نێودەوڵەتیدا واژووی كردووە و مەسەلەكەی بڕیوەتەوە. میدیای هیندیش كەوتۆتە ژێر كاریگەری نموونە ئەمریكییەكەوە و لە بەڵگەنامە و ڕاپۆرت و مامەڵەی فەرمانگە بیركراسییەكانیشدا، كە ڕاستەوخۆ لە واشنتۆتەوە وەرگیراوە، زاراوە ئەمریكییەكان جێگای زاراوە بەریتانییەكانیان گرتۆتەوە. وەزارەتەكانی حكومەتی ناوەندی لە نیودلهی لەگەڵ فەرمانبەرەكانی پێشووی سندووقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی نێودەوڵەتیدا بوونەتە هاوپەیمان، وەك بەشیك لە "حكومەتی هاوتەریب"ـی بیرۆكراسیەتی نێودەوڵەتی، كە لەلایەن ئەمریكاوە پشتیوانیی دەكرێت. بە بێ كۆتوبەندی پرۆسە دیموكراسییەكان، ئەو دەسەڵاتدارانەی كە لە بانكی نێودەوڵەتی دووربوون، فەرمانی "چەوساندنەوەی هەژارەكانیان لە گوند و شارەكان" بۆ فەرمانبەرە بیرۆكراتییەكان شۆڕكردەوە، تاوەكو دەوڵەمەندەكان دەوڵەمەندتر بن، واتە هەمان شێوازە ئەمریكییە باوەكە. بەهەمان شێوە لە ئەمریكای لاتین، لەژێر سەرپەرشتی "هاوپەیمانێتی لەپێناو پێشكەوتن و ئاكامەكانی"ـدا، ژیانی دانیشتوانی گوندەكان لە هیندستان بە ڕادەیەك تێكچوو كە گەیشتە ڕادەی برسێتیی درێژخایەن و، ڕێژەی بەكارهێنانی ڕۆژانەی خواردن بەڕادەیەكی زۆر دابەزی، كەچی هەناردەكردنە خۆراكییەكان بە تێكڕای خێراییەكان زیادیان كرد، بەمەیش وڵاتەكە خێروبێرەكانی خۆی خستە بەرژەوەندی بەكاربەرە دەرەكییەكانەوە. كەواتە دەبێت ڕادەی ئەو بەختەوەرییە پێشبینیی بكەین كە سەرمایەگوزارە بیانییەكانی وەكو كۆمپانیای "تاتا" لە هیند هەیانبووە، كەچی جووتیارەكان "كۆكوژی ئابووری" كران و بەدەست مایەپووچی و هەژارییەوە دەیانناڵاند و كرێی كرێكارەكان بۆ كەمترین ئاست كەم بوویەوە. ئیدی لەسەردەمی سیاسەتی نوێی ئابووریدا، كە ڕێنماییەكانی بیرۆكراسیەتی نێودەوڵەتی پەیڕەو دەكرد، مردن لە برساندا لە گوندەكاندا بووە ڕووداوێكی ڕۆژانە. لە هەمان كاتدا زۆربەی بەرنامەكانی پشتیوانیی میللی، كە بەتایبەتی ئاراستەی كەرتی گشتی و كۆمەڵایەتی كرابوو، پاشەكشەی كرد و ڕێژەكەی دابەزی، ئەم گرژی و داتەپینەیش "زەنگێكی خراپی تۆقێنەر بوو بۆ منداڵان لە كۆمەڵگەی هەژاری هیندستاندا"، ئەوەیش بە گوێرەی دەرەنجامی لێكۆڵینەوەیەك كە دوو لە ئابووریناسە هیندییەكان، دوای پێداچوونەوە بە كاریگەرییەكانی بەرنامەی گۆڕانی هەیكەلی لە چەند دەوڵەتێكی باشووردا، پێی گەیشتن.
بەڵام لەنێو هەموو ئەم مەینەتییانەدا بێگومان سوودمەندانیش دەدۆزینەوە، لەسەرووی هەموویشیانەوە دەستەبژێری دەوڵەمەندی هیندی و سەرمایەگوزار و بەكاربەرە بیانییەكان. نموونەی ئەمە لە پیشەسازیی ئەڵماسدا دەبینینەوە. لە هەر دە دەنكە ئەڵماسێكدا كە لە بازاڕەكانی ڕۆژئاوادا دەفرۆشرا حەوت دەنكیان لە هیندستانەوە دەهاتن، بۆ ئەمەیش كرێكارانێك بەكرێدەگیران كە بە كرێیەكی كەم ڕازی دەبوون و لەوپەری نەداریدا دەژیان. لەگەڵ ئەمەیشدا لایەنێكی پرشنگدار ]ی كۆمیدی [هەبوو كە دەیوت ئێمە ئەم ئەڵماسانە بە "بەكارەبەرە دەریابڕەكان" دەفرۆشین، وەك یەكێك لە كەسایەتییە دیارەكانی ناردنی ئەڵماس گوزارشتی لێ كردووە. نابێت لەوە دڵگران ببین كە كرێكارەكانی بواری ئەڵماس لە سایەی سیاسەتە ئابورییە عاقڵانەكەی سیستەمی نوێی جیهانیدا لەبرسا دەمرن، ئەوەی گرنگە ئەوەیە كە نقێم و ئەنگوستیلە و ملوانكەكانی ئەڵماس لە بازاڕە رازاوەكانی فرۆشتنی ئەڵماسدا لە نیویۆرك، نرخەكەی هەرزانتر بووە و، كەواتە سوپاس بۆ موعجیزەی بازاڕ .
هێشتایش ئامانجە خۆپەرستانەكانی بەرنامەی (هاوكارییەكان) بەڕێگەی خۆیدا دەڕوات، چونكە ڕۆژئاوا لە ڕیاكاری یەكێتی سۆڤییەت بۆ دەوڵەتە هەژارەكان ڕزگاری بووە. ساڵی 1991 سێ لە چواری پەیوەستبوونی بەریتانیا بە هاوكارییەكانەوە، پابەندی كاڵا و خزمەتگوزارییە بەریتانییەكان و دامەزراوە بازرگانییە هەمەلایەنەكان كرایەوە، هەر جونەیهێك كە وەك هاوكاری دەبەخشرا، وا چاوەڕوان دەكرا كە بەهاكەی بە 1.4 جونەیهەوە بگەڕێتەوە. ئەوانیتریش بە هەمان ڕێگادا ڕۆیشتن، ئیدی بووە شتێكی حاشاهەڵنەگر كە دەبوو هاوكارییەكان بگەڕێنەوە، نەك بە كۆتاییهێنان بە هەژاری و نەهێشتنی نەداری، بەڵكو بە قازانجی هاوكاریدەرەكان. ئەم سوكایەتیكردنە بە هەستی خەڵكی بووە ڕووداوێكی ئاسایی، ئیدی ئەمە گرنگ نەبوو چونكە هاوكارییەكان قازانجێكی "نایاب"ـیان تێدا بوو. تا ئەو ڕادەیەی 40% ی دانیشتووان كە له دەوڵەتە گەشەسەندووەكاندا لە ژیانێكی خۆشدا دەژین هاوكارییەك وەردەگرن كە لە هاوكاریی 40% ی دانیشتووانە كەم دەرامەتەكەی ئەم جیهانە زیاترە. بەم جۆرە خۆشگوزەرانەكان لە هەژارەكان زیاتر هاوكاری وەردەگرن. هەروەها زۆربەی هاوكارییەكان بۆ ئەو دەوڵەتانە دەڕۆیشت كە لە كڕینی چەك لە ڕۆژئاوادا خەرجیان دەكرد، نەك تەرخان بكرێن بۆ بەرنامەی تەندروستی و فێركردن. هێشتایش نیوەی هاوكاری و خزمەتەكان لە دەوڵەتە هاوكارەكانەوە بەستراوەتەوە بە توانای كڕینی كاڵا و خزمەتگوزارییەوە لە دەوڵەتە هاوكارەكان خۆیان، ئەم مامەڵەیەیش تێچوونی 15-20%ـی بەهای هاوكارییەكان دەخاتە ئەستۆی دەوڵەتە گەشەسەندووەكانەوە؛ چونكە نرخێكی بەرز بەو كاڵایانە دەدات كە دەبێت لە دەوڵەتە هاوكاریدەرەكانی بكڕێت. بەگویڕەی ئەوەی كە گۆڤاری ئیكۆنۆمیست ئاماژەی پێداوە، لە كاتێكدا كە غەمی دەوڵەتە هاوكاریدەرەكان تەنیا دابینكرن و زامنكردنی بەرژەوەندییەكانی خۆیانە، كەواتە كەمترین شتێك كە بشێت بەم سیاسەتەی بڵێین ئەوەیە كە ناوی بنێین "سیاسەتی گەمژەكان" .

سەرچاوە:
نعوم تشومسكی: النظام العالمي القدیم و الجدید، ترجمة: د. عاطف معتمد عبدالحمید، شركة نهظة مصر للطباعة و النشر و التوزیع، الطبعة الأولی، مصر، 2007، ص176-188.

© 2017 Hawler