تشرینی یەکەم 16, 2019

بێگانه‌بوونی په‌ناهه‌نده‌

رۆمانی "وڵاتێكی نوێ‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی په‌نجه‌ره‌كه‌مدا" رۆمانێكی "تیۆدۆر كه‌لیفه‌تیدس"ه‌ كه‌ به‌ زمانی سویدی نوسیوویه‌تی. ئه‌م نووسه‌ره‌ به‌ڕه‌گه‌ز یۆنانییه، به‌ڵام هه‌ر له‌ته‌مه‌نی "26" ساڵییه‌وه‌ چۆته‌ سوید ‌و به‌رهه‌مه‌كانی به‌سویدی بڵاوكردۆته‌وه‌. ئه‌م رۆمانه‌ی له‌لایه‌ن "به‌یان ناسیح"ه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی ده‌زگای چاپ‌و په‌خشی سه‌رده‌م چاپی كردووه‌. رۆمانه‌كه‌ باس له‌ پیاوێك ده‌كات، كه‌ له‌ وڵاتێكی تردا ده‌ژی وه‌ك په‌ناهه‌نده‌یه‌ك هه‌ست به‌ زۆر كه‌موكوڕی ده‌كات، كه‌ رۆژانه‌ هه‌م به‌هۆی نه‌زانینی زمانه‌وه‌ رووبه‌ڕووی ده‌بێته‌وه‌ هه‌م به‌وه‌ی كه‌ ئه‌و روانگه‌یه‌كی بۆ ئه‌و وڵاته‌ هه‌بووه‌، كه‌ ئێستا تێیدا ده‌ژی، كه‌چی زۆرجار ئه‌و روانگه‌یه‌ وانییه‌، به‌ڵام ناچاره‌ خۆی له‌گه‌ڵ ئه‌و روانگه‌یه‌دا رابهێنێت كه‌ له‌سه‌ر ئه‌و وڵاته‌ هه‌یبووه‌.

ناوه‌ڕۆكی تێكسته‌كه‌ پێكهاتووه‌ له‌و ئاسته‌نگ‌ و گرژییه‌ ده‌روونیانه‌ی كه‌ توشی مرۆڤی په‌ناهه‌نده‌ ده‌بێت ‌و هیچ رووداوێكی سه‌رنجڕاكێشی تێدا نییه‌، به‌ڵام بۆچوون‌ و روانگه‌ی جوان‌و سه‌رنجڕاكێشی تێدایه‌ له‌مه‌ڕ په‌ناهه‌نده‌بوون ‌و ئاشنابوون به‌ زمانی بێگانه‌و نووسه‌ر له‌باره‌ی فێربوونی زمانێكی تره‌وه‌ بێجگه‌ له‌ زمانی دایك ده‌نوسێت: "فێربوونی زمانێكی نوێ‌ وه‌ك سه‌فه‌رێكی درێژ بۆ ناو روانگه‌ی هه‌ست‌و نه‌ستێكی تر وایه‌، به‌ره‌و ژیان‌و جیهانێكی تر". بێگومان زمان ئامرازێكی گرنگه‌ هه‌م بۆ گوزارشتكردن له‌خۆ و هه‌م بۆ بیركردنه‌وه‌، بۆیه‌ نووسه‌ر له‌م رۆمانه‌یدا زۆر باسی له‌ گرنگی ئه‌م ره‌گه‌زه‌ كردووه‌، چونكه‌ به‌بێ‌ زانینی زمانی ئه‌و وڵاته‌ی لێی په‌ناهه‌نده‌ن ناتوانن هه‌م گوزارشت له‌خۆیان بكه‌ن‌و بیركردنه‌وه‌كانیان به‌ به‌رامبه‌ر بگه‌یه‌نن. هه‌م وه‌ڵامی ئه‌و پرسیارانه‌ بده‌نه‌وه‌، كه‌ ڕووبه‌ڕوویان ده‌كرێته‌وه‌. بۆیه‌ نووسه‌ر ئه‌زموونی ژیانی په‌ناهه‌نده‌یه‌كی كردۆته‌ هه‌وێنی هه‌موو تێكسته‌كه ‌و هه‌وڵیداوه‌ به‌زۆر لایه‌نه‌كانی ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌دا ڕۆبچێت كه‌ مرۆڤی په‌ناهه‌نده‌یه‌.
ئه‌م تێكسته‌ی "تیۆدۆر كه‌لیفه‌تیدس" به‌م رسته‌یه‌ ده‌ستپێده‌كات. "باران ده‌بارێ‌، بارانێكی هێمن، به‌ڵام دڵۆپه‌كانی گه‌وره‌. به‌رێگاوه‌ بووم به‌ره‌و كاره‌كه‌م ئه‌ڕۆیشتم". ئه‌م ده‌سپێكه‌ خوێنه‌ر كه‌مه‌ندكێش ده‌كات‌و ده‌كرێت هه‌ر له‌م چه‌ند رسته‌یه‌وه‌ زۆرشت بخوێنینه‌وه‌ هه‌ست به‌و هه‌سته‌ بكه‌ین كه‌ له‌وسه‌ره‌تایه‌وه‌ باڵا به‌سه‌ر تێكسته‌كه‌دا ده‌كێشێت. ئه‌م رۆمانه‌ رۆمانێكی تاك ده‌نگییه‌ و زیاتر له‌وه‌ی به‌ رۆمان بچێت له‌ بایۆگرافیای ژیانی په‌ناهه‌نده‌یه‌ك ده‌چێت. بێگومان په‌ناهه‌نده‌یه‌كی ئاسایی نا، به‌ڵكو په‌ناهه‌نده‌یه‌ك كه‌ مرۆڤێكی هه‌ستیاره‌و رووداوه‌كانی ده‌ورووبه‌ر زوو كاری تێده‌كه‌ن‌و هه‌ر جوڵه‌‌و وشه‌یه‌ك، كه‌ رووبه‌ڕووی ده‌كرێته‌وه‌، ده‌بێته‌ هه‌وێنی بیركردنه‌وه‌یه‌كی قوڵ.
یه‌كێك له‌وخاڵانه‌ی كه‌ به‌رۆمانبوونی ئه‌م تێكسته‌ كاڵا ده‌كاته‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ رووداو ئاماده‌ییه‌كی دیاری نییه‌، بێگومان من له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا نیم، كه‌ ده‌قی ئه‌ده‌بی به‌پێی پێوه‌ره‌ كلاسیكییه‌كان پۆلێن بكرێت، به‌ڵكو ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌كۆڵه‌كه‌كانی به‌رۆمانبوونی ده‌ق رووداو بێت، كه‌من بڕوای ته‌واوم به‌مه‌ هه‌یه‌ ئه‌وا ئه‌م رۆمانه‌ له‌وكۆڵه‌كه‌یه‌ بێبه‌شه‌. ئه‌م تێكسته‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو جوانی‌و زمانه‌ پڕ له‌ وه‌سف‌و رسته‌ پڕ له‌ ته‌لیسمانه‌دا نه‌یتوانیوه‌ له‌ تاكده‌نگی رزگار بێت‌
ئایا په‌ناهه‌نده‌ بێگانه‌یه‌ به‌و وڵاته‌ی كه‌ هانای بۆ بردووه‌ و ده‌یان ساڵ تێیدا ده‌مێنێته‌وه‌؟ یان ئایا تاكه‌ی وه‌ك بێگانه‌ ته‌ماشا ده‌كرێت؟ ئه‌مه‌ ئه‌و پرسیاره‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ له‌م رۆمانه‌دا به‌دوای وه‌ڵامه‌كه‌یدا ده‌گه‌ڕێین. پاڵه‌وانی ئه‌م تێكسته‌ كه‌سێكه‌ كه‌ له‌ یۆنانه‌وه‌ هاتووه‌ بۆ سوید‌و ماوه‌یه‌كی زۆر له‌ سوید ده‌ژی. ئه‌گه‌رچی ئه‌و دڵنیایه‌ كه‌ په‌ناهه‌نده‌یه‌، به‌ڵام نایه‌وێت وه‌ك په‌ناهه‌نده‌ سه‌یر بكرێت له‌شوێنێكدا پاڵه‌وانه‌كه‌ ده‌ڵێت: من ته‌نها چاوه‌ڕوانی یه‌ك پاداشت بووم ئه‌ویش ئه‌وه‌بوو كه‌ وه‌ك سویدی چاوم لێبكرێ‌. ته‌نها شتێ‌ كه‌ چاوه‌ڕوانی بووم ئه‌وه‌بوو به‌بێگانه‌ سه‌یر نه‌كرێم، ئه‌و مافه‌ڕوایه‌ به‌ده‌ست بهێنم له‌م شوێنه‌دا بم كه‌ لێیم.
له‌شوێنێكی تردا پاڵه‌وانه‌كه‌ ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ڕوو كه‌ ئه‌و چه‌ندین ساڵه‌ له‌و وڵاته‌یه‌ (مه‌به‌ستی سویده‌)و ژنی له‌وێ‌ هێناوه‌ و منداڵی له‌وێ‌ بووه‌ كه‌چی هه‌ر به‌ بێگانه‌ی ده‌زانن پاڵه‌وانه‌كه‌ له‌وپه‌ڕی هه‌ست به‌غه‌ریبییه‌وه‌ ده‌نوسێت: "منداڵه‌كانم لێره‌ له‌دایك بوون ‌و لێره‌ش گه‌وره‌بوون، دایكیشیان سویدییه‌، كه‌چی به‌ منداڵی په‌ناهه‌نده‌ ناو ئه‌بران‌ و ئه‌بوایه‌ زمانی زگماكی بخوێنن، كه‌ تایبه‌ت بوو به‌ منداڵی بێگانه‌ له‌م وڵاته‌."
له‌كۆی ئه‌م بۆچوونانه‌دا ده‌كرێت ئه‌وه‌ بخوێنینه‌وه‌ كه‌ مرۆڤی په‌ناهه‌نده‌ تا ئه‌وكاته‌ له‌و وڵاته‌دابێت، كه‌ هانای بۆ بردووه‌ و داڵده‌ی دراوه‌ هه‌ر بێگانه‌بوون به‌ناسنامه‌كه‌یه‌وه‌ دیاره‌، بۆیه‌ لێره‌وه‌ قه‌یرانی ناسنامه‌ سه‌رهه‌ڵده‌دات. ئه‌و منداڵانه‌ی له‌م تێكسته‌دا ده‌رده‌كه‌ن خۆ ئه‌و زمانه‌ی پێشتری باوكیان نازانن، به‌ڵام به‌پێی یاسا ده‌بێت ئه‌و زمانه‌ زگماكییه‌ بخوێنن كه‌ باوكیان هه‌یبووه‌. بۆیه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی ناسنامه‌ یان به‌خشینه‌وه‌ ناسنامه‌ دیسان له‌ڕێی زمانه‌وه‌ جارێكی تر له‌گه‌ڵ نه‌وه‌ی مرۆڤی په‌ناهه‌نده‌دا سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌. له‌به‌رده‌م مرۆڤی په‌ناهه‌نده‌دا دوو خاڵ هه‌یه‌ ناسنامه‌ی پێده‌به‌خشنه‌وه‌، یه‌كه‌میان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تا له‌و وڵاته‌دابێت ئه‌و وه‌ك بێگانه‌یه‌ك سه‌یر ده‌كرێت‌و نه‌وه‌كانی وه‌ك ناچارده‌كرێن ئه‌و زمانه‌ بخوێنن، كه‌ زمانی باوكیانه ‌‌و ره‌نگه‌ ئه‌وان هه‌ر حه‌زیشی پێنه‌كه‌ن، كه‌ ئه‌مه‌ش بۆیان ده‌بێته‌ ناسنامه‌یه‌ك، هاوكات ئه‌و خاڵی دووه‌میش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تاك ناچار ده‌بێت به‌دوای شوناسی خۆیدا بگه‌ڕێت ‌و زیاتر سیماكانی تۆخ بكاته‌وه‌‌و هه‌ندێك خاڵی له‌ ژیانی رۆژانه‌یدا ره‌نگدانه‌وه‌ی هه‌بێت. پاڵه‌وانی ئه‌م تێكسته‌ له‌باره‌ی هۆكاری سه‌فه‌ركردنه‌كه‌یه‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ڕوو، به‌ختیاری خاڵی ده‌ستپێكردن‌ و هۆی ئه‌م سه‌فه‌ره‌م نه‌بوو. له‌ باشترین باردا له‌وانه‌یه‌ ئه‌نجامه‌كه‌ی خۆشی بێت، به‌ڵام مه‌رجیش نییه‌ وابێت. گرنگترین شت ئه‌وه‌ نییه‌ به‌به‌ختیاری بمرین، به‌ڵكو ئه‌وه‌یه‌ وه‌ك مرۆڤێكی چاك بمرین.
ده‌كرێت لێره‌دا ئه‌و پرسیاره‌ بكه‌ین ئایا هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه‌ سه‌فه‌ر ده‌كه‌ن بۆئه‌وه‌ سه‌فه‌رده‌كه‌ن به‌ به‌ختیاری بگه‌ن، یان له‌هه‌وڵی دۆزینه‌وه ‌و كه‌شفكردنی ژینگه‌یه‌كی باشتردان بۆئه‌وه‌ی وه‌ك مرۆڤێكی چاك ژیان بگوزه‌رێنن و به‌دوا ویستگه‌ بگه‌ن كه‌ مردنه‌. بێگومان هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌ له‌ سه‌فه‌ركردنی مرۆڤه‌كاندا ره‌نگدانه‌وه‌ی هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی هه‌ستی پێده‌كرێت گه‌ڕان به‌دوای به‌ختیاریدا زیاتره‌ له‌ گه‌ڕانم به‌دوای باشتر ژیاندا. كه‌ پاڵه‌وانی ئه‌م تێكسته‌ ده‌یه‌وێت جۆری دووه‌میان هه‌ڵبژێرێت‌ و قبوڵی بێگانه‌بوونی خۆی ده‌كات له‌پێناو ئه‌وه‌ی وه‌ك مرۆڤێكی چاك بمرێت.
ئه‌م تێكسته‌ زۆر شتی تری له‌خۆگرتووه‌، كه‌ ده‌كرێت هه‌ر خوێنه‌ره‌و به‌دوای هه‌ندێك له‌و شتانه‌دا بگه‌ڕێت‌و سوودیان لێوه‌ربگرێت، نووسه‌ر هه‌موو رۆمانه‌كه‌ی بۆخه‌مه‌كانی په‌ناهه‌نده‌ ته‌رخان نه‌كردووه‌، به‌ڵكو پرسی عه‌شق‌و خۆشویستنی نێوان مرۆڤه‌كانیش به‌شێكی تری رۆمانه‌كه‌ پێكدێنێت، كه‌ ئێمه‌ لێره‌دا نه‌مان ویستووه‌ لێی بدوێن. به‌ڵام به‌گشتی ئه‌م تێكسته‌ به‌له‌وه‌ی رۆمانبێت، یان ناسنامه‌ی رۆمانی هه‌بێت تێكستێكی جوانه‌، كه‌متره‌ ده‌كرێت وه‌ك رۆمان سه‌یر بكرێت، به‌ڵام زمانی ئاسان‌و قوڵی چێژێكی پڕ له‌ ته‌لیسم له‌ خوێنه‌ر ده‌به‌خشێت‌و له‌سه‌ر چه‌ندین ویستگه‌ی فیكری و فه‌لسه‌فی رایده‌گرێت‌و خوێنه‌ر پاش خوێندنه‌وه‌ی ناتوانێ‌ زوو فه‌رامۆشی بكات.

© 2017 Hawler