ئایار 24, 2019

 جەمالی دەلاك

ئەی بەندینخانە تاكەی ئەمێنی
لاوانی گەلمان لەناو خۆت ئەچێنی

لەشۆرشەكانی كورد دژ بەداگیركەران و ناحەزانی كوردستان، شان بەشانی پێشمەرگە نوسەران و ڕۆشنبیران و شاعیران و هونەرمەندان وەك ئەركێكی نیشتمانی و نەتەوەیی لەبەرەی گەلە چەوساوەكەیاندا بوون و بەرهەمیان خولقاندووە بە خامە و هەستی بەرزیان ئەدەبی بەرگریان بالاتر كرد و هونەرمەندان یش بەگەرووی كوردانەیان هونەری بەرگری گەلی كوردییان پتەو تر و بەجۆشتر كردووە، لە هەموو قۆناغەكانی شۆرشی كورد هونەرمەندانی ژەنیار و دەنگبێژ و سروود بێژ لەناو تیپە مۆسیقیەكان بەوپەڕی دلسۆزیی و لەخۆبووردووییەوە بێ ووچان كاری هونەرییان تۆماركردووە.

ئەوەی لێرەدا مەبەستمە تیشكێك بخەمە سەر سروودی ( ئەی بەندینخانە )، بەڵام بەرلەوەی بچمە سەرباسەكەم لەنێو هونەری بەرگری نەتەوەكەماندا گەلێك سروود و مارش تۆماركراوون كەهەریەكەیان بۆسەردەمی خۆیی و تەنانەت ئێستاش گرنگی خۆی هەیەو هەریەكەیان پاشخانێكی هەیە كە پێویستە ئاماژەیان پێبدرێت و بیان كەینە دۆكۆمێنت و سەرچاوە بۆ داهاتوو،
لەسەرەتای ساڵی 1984کاتی دانوسانی نێوان ڕژێم و یەکێتی نیشتمانی کوردستان، لەڕێی تۆمارگای (پیرۆزە) لەشاری سلێمانی گوێبیستی سروودێك بووم بەناوی ( ئەی بەندیخانە) لەگەڵ یەكەم بیستندا ئەو سروودە لەڕوویی تێكست و میلۆدی و دەنگەوە راستەوخۆ كاریگەری لەسەر بیسەر دادەنا، لەبەر گرنگی سروودەكە و كاردانەوەی تێكستەكە لەسەر ناخ و هەستم لەخاوەن تۆمارگام پرسیی ئەو سروود بێژە كێیە ؟ بەداخەوە هیچ زانیاری لەسەر نەبوو تەنها وتی ئەوە كاسێتێكە هەمووی سروودە بەناوی
( تیپی هونەری چەوساوەكان ) بۆم هاتووە و بڵاوی دەكەمەوە ، ئەو پرسیارە بێ وەڵامە لەلا مایەوە تادوای ڕاپەڕین، زیاتر كەوتمە دوای وەرگرتنی وەڵامەكەم تا بۆم ڕۆشن بۆوە ئەو سروود بێژە هونەرمەند ( لالۆ رەنجدەر) ی ئازیزە و لەنزیكەوە بەخزمەتی گەیشتم، بەپێویستم زانی كە بكەومە دووی و زانیاری زیاتر لەسەر ئەو سروودە وەدەست بهێنم و لەنزیكەوە كاكە لالۆ رەنجدەر بدوێنم و چەند پرسیارێكی ئاراستە بكەم، بەوپەڕی لوتفەوە وەڵامی درووستی پێ بەخشیم سەبارەت بەسروودی ( ئەی بەندینخانە،
بەندینخانە ئەو شوێنە ئازار بەخشەیە كە داگیركەرانی كوردستان بۆ كەسانی تێكۆشەرو ئازادیخواز و شۆرشگێڕی درووست كرووە و ژوورە تاریكەكانی بەندیخانە شوێنی ئازاردان و شەهیدكردنی سەدان لەرۆڵەكانی نەتەوەكەمانە بەدەستی جەللادە خوێنمژەكانی داگیركەر،
سروودی بەندیخانەش باس لەو ئازارە دەكات كە ڕۆڵە قارەمانەكانی گەلەكەمان لە زیندانەكانی بەعسدا بەدڕندەترین شێوە ئازار دەدران و قارەمانانە ڕووبەڕووی جەللادەكان دەبوونەوە،
ئەگەر خاوەنی تێكستی بەندینخانە خۆی قوربانییەكی ژوورە تاریكەكانی بەندیخانە نەبووبێت حەتمەن ئەو هەستە بەرزە شۆرشگێڕییە و هیوا بەدوارۆژی ڕۆشنی گەلەكەی نەبووبێت ناتوانرێت لەزیندانەوە ئەو هۆنراوە بەرزە بنوسێت و ڕۆژێك بێت بەگەرووی خۆی بیچڕێت،
بۆئەو مەبەستە لەلالۆ ڕەنجدەری سروود بێژم پرسیی دەكرێت بزانین تێكست و ئاوازی سروودی بەندیخانە هی كێن و ساڵی چەند و لەكوێ تۆماركراوە ؟
لالۆڕەنجدەر : من هەروەك تاكێكی نەتەوەكەم هەمیشە خەمم لەوە دەخوارد كە بۆ دەبێت نەتەوەكەم خاوەنی ئەو هەموو جوانییە یە، خاوەنی وڵات و ئاڵا و زمان و فەرهەنگ و كەلتووری خۆیەتی، بەڵام بەشمان داگیركاری و سەركوتكردن و زیندە بەچاڵكردن و لاوەكانمان لەژوورە تاریكەكانی زیندان توند دەكرێن، بەهەرحاڵ ساڵی 1977 لەهەیئەی بەعس زیندانی بووم لەژێر ئازارو ئەشكەنجەی جەللادەكانی بەعس شانیان شكاندم و ئازارێكی زۆرم چەشت، بەڵام لەبەرئەوەی لەژێر ئەو هەموو فشارە دەروونی و جەستەییەدا هیچم نەدركاند و لەكۆتایی هەمان ساڵدا ئازادكرام، بەڵام دەبێت ئەوەش بڵێم لەدوای شكاندنی شانم كەوتمە خەیاڵی ئەوەی لەناخی پڕ ئازارمەوە شتێك بۆ ئەو چواردیوارە پڕ ئازارە كەپێی دەوترێت بەندینخانە بنووسم، بەڵی لەزیندان ئەو هۆنراوەیەم نوسی،
دوای ئازادبوونم لەساڵی 1987 پەیوەندیم كرد بەڕیزەكانی پێشمەرگەوە بەرگی پیرۆزی پێشمەرگایەتیم پۆشیی و لەگەڵ براو هاوڕێ پێشمەرگەكانم بەردەوام لە جەولەدا بووین لەناوچە ئازادكراوەكان و بەردەوام بەدەم ڕێوە سروودە نەتەوەیی و شۆرشگێرییەكانم دەووت بەگشتی و بەتایبەتی سروودی ئەی بەندینخانە،
لەساڵی 1982 لەگوندی بالیسان بۆیەكەم جار لەگەڵ ( تیپی هونەری چەوساوەكان ) كە تیپێكی هونەری بەرگری گەڕۆك بووین، لەوێ تۆمارم كرد، واتە هۆنراوەی ( ئەی بەندیخانە ) هۆنراوەی منەو دەبێت ئەو ڕاستیەش بڵیم كە دوو كۆپلەی سروودەكە ( شەهید شەماڵی باخ ) بۆی زیادكرد ئەویش دەرەئەنجامی ئەو زامە پر سوێیە بەو ڕووحە پر ئازارەوە كە ( دكتۆر ڕێبازی ) برای بەدیل گیراو لەقەسابخانەكەی موسڵ لەسێدارە درا، شەهیدكردنی براكەی ببوە هەوێنی ئەو دوو كۆپلەیە، دووبارە لەساڵی 1983 لەگەڵ هەمان تیپی مۆسیقی لەگوندی ( گۆپ تەپە) دەشتی كەركوك تۆمارمان كردەوە و بەباشیی بڵاوكرایەوە،
سەبارەت بە میلۆدییەكەی دەبێت ئەوەش بڵیم كە من سوودم لە گۆرانیەكی هونەرمەندی خۆشەویست كاكە ( حەسەن گەرمیانی ) وەرگرت گۆرانیەك بەناوی ( زەردەی دەم كەل ) و هەندێك دەستكاریم كرد وەئاوازی ئەو گۆرانیە هی هونەرمەندی ژەنیاری گەورە مامۆستا ( خالید سەركارە ).
دوای ئەوەی كە لە زاری هونەرمەند لالۆ ڕەنجدەرەوە ناوی مامۆستا خالید سەركارم بیست، ڕاستەوخۆ پێوەندیم پێوەكرد سەبارەت بەو ئاوازە و بەڕێزییان فەرمووی، بەڵێ ئەوە ئاوازی منە و لەساڵی 1973 لەسەر هۆنراوەی ( زەردەی دەم كەل ) دامنا و دەبێ ئەوەش بۆئێوە ڕوون بكەمەوە ئەو هۆنراوەیە، هۆنراوەی بەڕێز ( فەتاح كەریم ) ە ناسراو بە ( كاوە ) ئەندامی تیپی نواندنی سلێمانی بوو، دواتر هونەرمەندی خۆشەویست كاكە حەسەن گەرمیانی زۆر بەجوانی خوێندی و بووە جێی سەرنج و ڕەزامەندی گوێگرانی دەنگی كاك حەسەن گەرمیانی و تیپی مۆسیقای سلێمانی،
پرسیارم ئاراستەی هونەرمەند لالۆ ڕەنجدەر كردەوە و وتم ئێوە بەدەنگە پر جۆشەكەتان ئەو سروودەو چەندین بەرهەمی سروودی ترتان لەگەڵ ئەو تیپە مۆسیقیە تۆماركرد، ئایا ناوی هونەرمەندە ژەنیارەكانت لەیاد ماوە پێم باشە خوێنەران لەلایان رۆشن بێت ئەو دەست و پەنجە زێرینانە بەو هەستە نیشتمانی و كوردانەوە لەناوچە ئازادكراوەكان هاوكارتان بوون بزانێن كێن ؟
من لێرە جارێكی تر سپاس و ستایش و ڕێزم بۆ هەموو ئەو هونەرمەندە ژەنیارە خۆشەویستانە لەو ڕۆژگارە سەختەدا هەموو كات هاوكارمان بوون دەست و پەنجەو هەستی بەرزی هونەری ئەوان بوون كەئێمەیان زیاتر هان ئەدا بەردەوام بین و كاری نوێ بخوڵقێنین، هەروەها سپاس و حورمەت بۆ هەموو ئەو ئازیزانەی هاوكارمان بوون، ئەوەی لەیادم مابێت ئەو هونەرمەندە خۆشەویستانە لەگەڵماندا كاری هونەرییان دەكرد وەبەتایبەت لەسروودی بەندینخانەدا، ( مامۆستا مەجید خۆشناو ژەنیاری كەمان بوو، مامۆستا قەمبەر ژەنیاری كەمان، سیار بامەڕنی ژەنیاری گیتار، مامۆستا محەمەد ژەنیاری گیتار خەڵكی شارۆچكەی دوكان بوو وەهەروەها هەندێك ژەنیاری خۆشەویست و بەتوانا كەبەنهێنی لەشاری سلێمانی یەوە هاتبوون بۆئەو كاتە نەیاندەویست ناویان ئاشكرا بكرێت ) وە ئەوەی لەیادما ماوە لەو سروودەو سروودەكانی تردا كۆرسمان لەگەڵدا بوو ( شەهید سەردار و شەهید كامەران و چەندپێشمەرگەیەكی ) تربوون، بەداوای لێبوردنەوە كەناتوانم ناوی هەموویان بهێنم چونكە تەمەن هەڵكشاوە و لەیادم نەماون دەبێت بەگەورەیی خۆیان بمبەخشن،
نزیكەی 42 ساڵ بەرلەئێستا ئەو هۆنراوەیە لەزیندانی بەعسدا نوسراوە، لەوپەڕی وورە بەرزی و هیوا بەخۆبوون و دڵنیابوون لە هەڵهاتنی خۆری ئازادی بەو گەشبینییەوە شاعیر دەنگ هەڵببڕێ و بڵێ :
بێشك بزانە ئەی بەندینخانە
ئەتكەین بەجێگەی گوڵ و ڕەیحانە

لەدوای ڕاپەڕینەوە ئەو شوێنانەی پێش ڕاپەڕین جێی ئازار و ئەشكەنجەدان و شەهیدكردنی ڕۆڵە چاونەترس و قارەمانەكانی ئەم گەلە بوون وەك ( حامیەی سلێمانی، ئەمنە سورەكە و سجنی گەورەی سلێمانی ( پاركی دایك ) و شوێنی ئێستای پاركی شەهید سامی عەبدولڕەحمان و بێگومان لەشاری دهۆكیش) بەداخەوە یەك كۆپلە لەو سروودە وەك تابلۆیەك دانەنراوە تا نەوەی نوێ بزانن كەڕۆژگارێك بوو ئەم شوێنانە جێی ئازاردان و ئەشكەنجەدان بووە و ئێستا لەسایەی خوێنی پیرۆزی شەهیدان و ڕاپەڕینی قارەمانانەی گەلەكەمان بۆ تە شوێنی پشوودان و ئارامكەرەوەی ڕووحی ئینسانەكان، لالۆی هونەرمەندیش هاوڕای بۆچوونەكەی من بوو ووتی :
كاتێك ئەو هۆنراوەیەم نوسیی لەو شوێنانەی تۆ ئاماژەت پێدان ڕۆژانە گەنج و لاوی كورد لەلایەن جەللادەكانی بەعسەوە ئازار و ئەشكەنجە دەدران وشەهید دەكران وە خۆشم یەكێكم لەو قوربانیانە و لە زینداندا ئەو بیرۆكەی نوسینی هۆنراوەیەم لەلادروست بوو، كەچی بەداخەوە تا ئێستا لەهیچ شوێنێك لەو باخ و پاركانە تەنها یەك دێڕی ئەو هۆنراوەیەی من بەرچاو ناكەوێ، هەركات بیری لێدەكەمەوە هەست بە ناهەقییەكی زۆر دەكەم كەبەرامبەرم دەكرێت وە دڵنیاش بن بێدەنگییەكەم تەنها بۆئەو ڕەوشتە بەرزەی كوردو كوردستان پەروەریەم دەگەڕیتەوە،
تا داگیر كەرانی كوردستان بوونیان هەبێت و تا زیندان و بەندینخانەكانی داگیرە خوێنمژ و دژە مرۆڤەكانی كوردستان لێوڕیژبن لە مرۆڤی ئازادیخواز و شۆڕشگێڕی كورد، سروودی ئەی ڕەقیب و سەرجەم سروودەكانی تر بەگشتی و سروودی بەندینخانە بەتایبەتی هەردەمێنن و بەردەوام لەگەرووی هونەرمەندانی سروود بێژ و گەنج و لاوی كورد بەكوڕو كچەوە بەدەنگی بەرزی میللەتێكی مافخوراو هەردەوترێتەوە و دەدرێت بەگوێی ناحەزان و داگیركەرانی كوردستان .

تێكستی سروودی ئەی بەندینخانە
ئەی بەندینخانە تاكەی ئەمێنی
لاوانی گەلمان لەناوخۆت ئەچێنی
وابووی بەژووری قوڵ و تەنگ نەفەس
لەبۆ میللەتی هەژارو بێ كەس
دیوارەكانت هە وەك پۆلایە
ژوورەكەت تاریك وا بێ چرایە
لێدانی قامچی نانی شەومانە
پەتی سێدارە لەگەردنمانە
ئێش و ئازاری برینداری بەند
هەڵئەگیرسێنێ ڕاپەرین و جەنگ
ڕاپەڕینێكی شۆرشگێڕانە
بۆنەهێشتنی ئەو فاشستانە
بێ شك بزانە ئەی بەندینخانە
ئەتكەین بەجێگەی گوڵ و ڕەیحانە
تێك ئەدەین دەرگا و دیوارەكانت
پەت ئەخەینە مل جەللادەكانت
9/4/2019

دواترین دەستکاریکردن لەسەر پێنج شەممە, 11 نیسان 2019 06:34
© 2017 Hawler