شوبات 16, 2019

چۆن شكسته‌كان بكه‌ینه‌ سه‌ركه‌وتوون

پێویسته‌ هه‌موو شتێك بزانین. ماوه‌یه‌ك پێش ده‌رچوون له‌ شاڕێگه‌ له‌ شاری بێرن، كامێرایه‌كی هاتووچۆ ره‌ساسی دانراوه‌ كه‌ له‌ چاوه‌ڕوانیی شوفێره‌ خه‌یاڵرۆیشتوو و بێ ئاگاكانه‌. ساڵانێكی زۆره‌ ئه‌و كه‌مێرایه‌ له‌و شوێنه‌یه‌، نازانم بیرم له‌ چی ده‌كرده‌وه‌، له‌ پڕ فلاشیی كامێراكه‌ به‌ئاگای هێنامه‌وه‌ و خه‌یاڵ و بیكردنه‌وه‌می پچڕاند به‌ ته‌ماشاكردنێكی خێرای گێچی خوێندنه‌وه‌ی ئۆتۆمبێله‌كه‌م تێگه‌یشتم نزیكه‌ی پانزه‌ كیلۆمه‌تر له‌ سنووری ئاسایی زیاتر ده‌ڕۆم، هیچ ئۆتۆمبێلێكی تریش له‌ پێش یان له‌ پێشته‌وه‌م نه‌بوو؛ هیچ كه‌سێك نه‌بوو بۆ ئه‌وه‌ی ره‌ماشێكی بۆ لێبده‌م و پێش كامێرای هاتووچۆكه‌ به‌ئاگای بهێنمه‌وه‌.
رۆژی دواتر له‌ شاری زۆریخ له‌ دووره‌وه‌ڕا بینیم پۆلیسێكی هاتووچۆ، پسووله‌یه‌كی له‌ژێر فڵچه‌ی جامی پێشه‌وه‌ی ئۆتۆمبێله‌كه‌م دانا، به‌ڵێ له‌ شوێنێكی قه‌ده‌غه‌ ئۆتۆمبێله‌كه‌ ڕاگرتبوو، ته‌واوی شوێنی راوه‌ستانی پاركه‌كان پڕبوون، په‌له‌م بوو و دۆزینه‌وه‌ی شوێنی پاركینگێكی یاساییش له‌ شاری زۆریخ وه‌ك دۆزینه‌وه‌ی كورسیی كه‌نار ده‌ریا وایه‌ له‌ قوتبی باشوور. بۆ ساتێك ویستم بچمه‌ لای پۆلیسكه‌ و بۆی روون بكه‌مه‌وه‌، خۆم له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و پۆلیسه‌ وێناكرد، له‌ كاتێكدا هه‌ناسه‌بڕكێ ده‌بووم و مووه‌كانم گرژ ده‌بوونه‌وه‌، هه‌وڵ ده‌ده‌م وای لێبكه‌م كه‌ له‌ دۆخه‌كه‌م تێبگا، به‌ڵام واز له‌و خه‌یاڵه‌ هێنا. ساڵانێك له‌ هه‌بوونی ئه‌زموون ئه‌وه‌ی فێركردووم كه‌ كارێكی له‌م چه‌شنه‌، ته‌نیا ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ هه‌ست به‌ گه‌مژه‌یی بكه‌یت، گه‌مژه‌ و بچووك ده‌ربكه‌ویت و خه‌وو و خۆراكتان نه‌مێنێت.
پێشتر پسووله‌ی تاوانی پاركینگی قه‌ده‌غه‌ په‌ست و توڕه‌ی ده‌كردم، به‌ڵام ئه‌م رۆژانه‌ به‌ پێكه‌نینه‌وه‌ پاره‌كه‌ی ده‌ده‌م، پاره‌كه‌شی له‌ ژماره‌ بانكییه‌ك ده‌ده‌م كه‌ بۆ یارمه‌تییه‌ داراییه‌كان دامناوه‌. هه‌موو ساڵێك ده‌ هه‌زار فرانك بۆ كاره‌ خێرخوازییه‌كان ده‌خه‌مه‌ لاوه‌ و تاوانه‌كانیشم له‌و ژماره‌ بانكیه‌ ده‌به‌خشم، له‌ دنیای سایكۆلۆژییدا ئه‌م كاره‌ ساده‌یه‌ وه‌ك ژمێریاریی هۆشه‌كی له‌قه‌ڵه‌م ده‌درێت. ئه‌م ئایدیایه‌م له‌ ریچار تیله‌ر، یه‌كێك له‌ دامه‌زرێنه‌رانی ئابووریی ره‌فتارییه‌وه‌ قه‌رزكردووه‌. ژمێریاریی هۆشه‌كی یه‌كێكه‌ له‌ به‌هه‌ڵه‌داچوونه‌ لۆژیكییه‌ كلاسیكه‌كان. خه‌ڵك به‌گوێره‌ی ئه‌و پاره‌یه‌ی كه‌ له‌ كوێ و به‌چی ده‌ستیده‌كه‌وێت، ره‌فتاری جیاجیای هه‌یه‌. به‌م هۆیه‌یه‌ كه‌ ئه‌و پاره‌یه‌ی له‌ شه‌قام و به‌ ئاسانی به‌ده‌ستی ده‌كه‌وێت له‌ به‌راورد به‌و پاره‌یه‌ی زه‌حمه‌تی زۆری بۆ كێشاوه‌ كه‌متر هه‌ستیاره‌ و خێراتر و ئاسانتر سه‌رفی ده‌كات. نموونه‌ی پسووله‌ی تاوانی پاركینگی نایاسایی و قه‌ده‌غه‌ ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ڕوو كه‌ چۆن ده‌توانیت ئه‌م به‌هه‌ڵه‌داچوونه‌ لۆژیكییه‌ به‌سووی خۆتان كه‌ڵكی لێ وه‌رده‌گریت. له‌ ڕاستیدا به‌هۆی ئارامییه‌ هۆشه‌كییه‌كه‌تان خۆویستانه‌ خۆتان فریوو ده‌ده‌ن.
وادابنێ بۆ وڵاتێكی هه‌ژار گه‌شت ده‌كه‌یت و جزدانی پاره‌كه‌تان بزر ده‌كه‌یت، پاش چه‌ند ده‌قیقه‌یه‌ك ده‌یدۆزیته‌وه‌، هه‌موو شته‌كانی ناوی تێدایه‌ جگه‌ له‌ پاره‌كانت. ئاخۆ ئه‌م رووداوه‌ به‌ چاوی دزیلێكردن ته‌ماشا ده‌كه‌یت، یان به‌شێوه‌ی یارمه‌تیدانی دارایی بۆ كه‌سێك كه‌ ره‌نگه‌ ره‌وش و دۆخی زۆر له‌ تۆ خراپتر بێت؟ هه‌رچه‌نده‌ش وه‌رزش به‌ هۆشیشتان بكه‌ن ناتوانیت ئه‌م راستییه‌ بگۆڕیت كه‌ پاره‌كه‌تان دزراوه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ده‌توانیت بیگۆڕیت، بایه‌خی رووداوه‌كه‌ و گوزارشتانه‌ له‌ رووداوه‌كه‌.
هه‌بوونی ژیانێكی باش، تاراده‌یه‌كی زۆر به‌ راڤه‌یه‌كی بیناكه‌رانه‌ بۆ رووداوه‌كان په‌یوه‌سته‌. هه‌میشه‌ له‌ مێشكمدا نرخی رێستۆرانت و فرۆشگاكان په‌نجا ده‌ر سه‌د زیاد ده‌كه‌م. ئه‌گه‌ر په‌رداخێك شه‌راب نرخه‌كه‌ی ده‌ دۆلار بێت، پێویسته‌ پانزه‌ دۆلار داهاتم هه‌بێ تاكو ئه‌و په‌رداخه‌ شه‌رابه‌ بكڕم. ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌كی سوودمه‌نده‌ له‌ ژمێریاریی هۆشه‌كیی، له‌به‌رئه‌وه‌ی یارمه‌تیم ده‌دات تاكو باشتر ئاگام له‌ بازاڕكردنه‌كانم بێت.
به‌رده‌وام حه‌قی مانه‌وه‌ی هوتێله‌كان پێش سه‌فه‌ركردن ده‌ده‌م، به‌م چه‌شنه‌ به‌هۆی پسووله‌ی مانه‌وه‌ی هوتێل، دوا هه‌فته‌ رۆمانتیك و عاشقانییه‌كه‌م له‌ پاریس وێرا ناكه‌م. براوه‌ی خه‌ڵاتی نۆبڵ، دنێل كانمه‌ن، ئه‌مه‌ی به‌ رێسای لووتكه‌_كۆتایی ناوناوه‌: تۆ خاڵی لووتكه‌ و خاڵی كۆتایی پشووه‌كانی خۆت له‌ بیرده‌كه‌یت. ئه‌گه‌ر له‌ خاڵی كۆتایی سه‌فه‌ره‌كه‌تانبه‌رپرسیی پرسگه‌ی هوتێلێكی فه‌ره‌نسیی‌ پسووله‌ی حیسابه‌كه‌تانی زیاتر له‌وه‌ی پێویسته‌ نووسیبوو (ته‌نیا له‌به‌رئه‌وه‌ی ناتوانی به‌ فه‌ره‌نسی قسه‌ بكه‌یت) وه‌ك فه‌رمانێكی سه‌ربازی پێتان ده‌ڵێت، یاده‌وه‌ری تۆ له‌م سه‌فه‌ره‌ عاشقانه‌یه‌ تا ئه‌به‌د لێڵ ده‌بێت. پێشمه‌رج ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌ كه‌ له‌ ده‌روونناسییدا بۆ ئه‌و دۆخه‌ دایانناوه‌: سه‌ره‌تا پاره‌كه‌ بده‌، پاشان بكاریبهێنه‌. ئه‌م جۆرێكه‌ له‌ ژمێریاریی هۆشه‌كی كه‌ ژه‌هری پێدانی پاره‌ وه‌رده‌گریت.
من باجه‌كانم به‌ بێتاقه‌تی و بێ حه‌وسه‌ڵییه‌وه‌ ده‌ده‌م. پاش ئه‌وه‌، هه‌رچی بكه‌م ناتوانم چاكسازی له‌ سیسته‌می باجدان بكه‌م. به‌م هۆیه‌یه‌ ئه‌وه‌ی له‌ گۆڕینی پێدانی باج له‌ شارێكی جوانی وه‌ك بێرن به‌ده‌ستمهێناوه‌، له‌گه‌ڵ شاره‌كانی وه‌ك كوێت، ریاز و كۆناكۆی پڕدانیشتوان و بێ تایبه‌تمه‌ندی به‌روارد ده‌كه‌م. ئه‌نجام؟ بۆیه‌ ده‌مه‌وێ له‌ شاری بێرن بمێنمه‌وه‌. ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌هۆی باجه‌وه‌ بۆ شاره‌ ناشرینه‌كان بار و بارگه‌یان ده‌پێچنه‌وه‌، هه‌رزه‌كار و كه‌لله‌ره‌ق دێنه‌به‌رچاو، ئه‌و شتانه‌ی كه‌ به‌دیاریكراوی ژێرخانێكی گونجاو بۆ هه‌بوونی ژیانێكی باش نییه‌. جێی سه‌ره‌نجه‌ مامه‌ڵه‌كانم له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ تاكو ئێستا باش نه‌بووه‌.
پێویست به‌ وتن ناكات كه‌ پاره‌ ناتوانێ به‌خته‌وه‌ری له‌ گه‌شتكردندا بكڕێت. بۆیه‌ به‌دڵنیاییه‌وه‌ پیشنیارتان بۆ ده‌كه‌م به‌هۆی جیاوازییه‌كی كه‌م له‌ نرخه‌كان خۆتان تووشی په‌ریشان و دوودڵی و غه‌مناكی مه‌كه‌نه‌وه‌. خواردنه‌وه‌یه‌ك دوو دۆلار نرخه‌كه‌ی گرانتر یان هه‌رزانتر بێت هی په‌رچه‌كردارێكی هه‌سته‌كیم تیا روونادات. وزه‌كه‌م ده‌پارێزم له‌بری ئه‌وه‌ی پاره‌كه‌م. پاش ئه‌وانه‌ش، نرخی هه‌ر ده‌قیقه‌یه‌ك له‌ پشكه‌كان دوو دۆلار كه‌م و زیاد ده‌كات ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ریش پشكه‌كانی دۆو جۆنزیش هه‌زار ده‌ر سه‌د كه‌م بكات، ئاسووده‌ییم تێك نادات. خۆتان تاقیی به‌نه‌وه‌. تۆش تێچووییه‌كی نه‌گونجاو بۆ خۆتان له‌به‌رچاو بگرن كه‌ به‌رامبه‌رئه‌وه‌ به‌ته‌واوی بێ جیاوازییت و له‌ دیدی ئێوه‌ك وه‌ك بای هه‌وایه‌. به‌ به‌كارهێنانی ئه‌م شێوه‌یه‌یه‌ هیچ شتێك له‌ ده‌ست ناده‌ت، به‌تایبه‌ت ئارامی ده‌روونیتان.
 ئه‌وكاته‌ی ته‌مه‌نم نزیك چل ساڵان بوو، دوای قۆناغێكی دوورودرێژ له‌ بڕوانه‌بوون به‌ خودا، هه‌وڵمدا بڕوا به‌ بوونی خوا بكه‌مه‌وه‌. بۆ چه‌ندان هه‌فته‌ قه‌شه‌یه‌كی میهره‌بان وه‌ك میوانی خۆی ره‌فتاری له‌گه‌ڵدا ده‌كردم. كۆمه‌ڵێ یاده‌وه‌ری شیرینم له‌و سه‌رده‌مه‌ هه‌یه‌، دوور له‌ هه‌راوهونای دنیا، بێ ته‌له‌فزیۆن، بێ ئینتره‌نێت و هێڵی مۆبایل و ته‌له‌فوون. له‌هه‌موو كات زیاتر چێژم له‌ بێده‌نگییه‌كانی كاتی ناخواردن ده‌برد، قه‌شه‌كه‌ قسه‌كردنی لێ قه‌ده‌غه‌كرابوو. ره‌نگه‌ خودام نه‌دۆزیبێته‌وه‌ به‌ڵام ژمێریاریی هۆشه‌كییه‌كی ترم دۆزییه‌وه‌ كه‌ پتر به‌ كاته‌وه‌ ده‌مبه‌ستێته‌وه‌ تا به‌ پاره‌وه‌. له‌ ژووری نانخواردن، كه‌وچك و چه‌نگاڵی نێو سندووقه‌ ره‌شه‌كه‌ به‌درێژایی بیست سانتیمه‌تر له‌ ده‌ره‌وه‌یه‌. پێش نانخواردن ده‌ریانده‌كه‌یت و به‌كاریانده‌هێنیت. په‌یامه‌كه‌ی چییه‌؟ په‌یامه‌كه‌ی بریتییه‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا مردوویت و هه‌موو ئه‌وه‌ی له‌ ژیاندا هه‌ته‌ دیارییه‌. ژمیاررییه‌كی هۆشه‌كییه‌ به‌ باشترین شێوه‌ی خۆی. به‌م چه‌شنه‌ ئه‌وه‌ فێربووم كه‌ بایه‌خ و به‌ها بۆ كاته‌كانم دابنێم و خۆم به‌ توڕه‌بوونه‌وه‌ سه‌رقاڵ نه‌كه‌م.
ئاخۆ رقت له‌ سره‌ی گه‌یشتن به‌ كاشێر له‌ سوپه‌رماركێت، چاوه‌ڕوانی پزیشكی ددان، و گیربوون له‌ ترافیكه‌كان هه‌یه‌؟ فشاری خوێنتان له‌ چه‌ند چركه‌یه‌كدا ده‌گاته‌ پانزه‌ و هۆرمۆنه‌كانی فشارتان شێتانه‌تر ده‌بن، به‌ڵام له‌ بری وه‌ڕسبوون، له‌پیشچاوتان بێت: ئه‌گه‌ر ئه‌م بێهوده‌ییه‌كی رووح و جه‌سته‌یه‌تان نه‌بێت ساڵێك زیاتر ده‌ژێن. ئه‌م ساڵه‌ زیاده‌یه‌، به‌ جیاوازی ته‌واوی ئه‌و كاتانه‌ی كه‌ له‌ سره‌گرتندا به‌هه‌ده‌رتداوه‌، قه‌ره‌بوو ده‌كرێته‌وه‌. ئه‌نجام؟ ناتوانیت پێش به‌ هه‌ده‌ردانی كات و پاره‌ بگریت، به‌ڵام ده‌توانیت گوزارشتێكی تازه‌تان بۆی هه‌بێت. سندووقه‌كانی ژمێریاریی هۆشه‌كیتان بكه‌نه‌وه‌ و به‌چاوی خۆتان ببینن: هه‌رچه‌نده‌ له‌ خاڵیكردنه‌وه‌ی به‌هه‌ڵه‌داچوونه‌كاندا وردتر بیت، به‌كارهێنانی خۆویستانه‌یان بۆتان سه‌ره‌نجڕاكێشتر ده‌بێت. له‌ بیرت بێت ئه‌مه‌ به‌ سوودی خۆتانه‌.

سه‌رچاوه‌:

-_ the art of good life: 52 surprising shortcuts to happiness، wealth and success.

 

دانـا شوانی - هه‌ولێر

© 2017 Hawler