تشرینی یەکەم 16, 2019

هەندێك دابونەریتی كوردەواری لە ناوچەی قەراج و كەندێناوە و گەرمیان

لەهەر ناوچەیەك لە ناوچەكانی كوردستان نەریتی جۆراوجۆری هەیە هەندێك هاو چەشنن بەلام هەندێك جیاوازن و هەندێ لە هەندێ ناوچە هەیەو هەندێ لە ناوچە نیە بابزانین: .
1- ناوچەی قەراج: ناوچەی قەراج دەكەوێتە قەزای مەخموور پشت چیای قەرەچووغ.
أ‌- ناوككەوتن: ئەم نەریتە زۆر بڵاوە هەموو كەس ئەمە یان لەسەر زوبانە ئەگەر تۆزێك زگی بێشی و نانی پێ نەخورێ دەڵێ ناوكم كەوتووە لەگوند و لە شار لەناو شوێنە میللیەكان دەچیتە لای كابرایەكی بەساڵاچوو كە زانایە لەم بوارەدا لەبەر دەستی درێژ دەبی، ئەویش دەستی لە ناوكی گیر دەكات و بە توندی دای گری تاوەكو نەخۆشەكە دەڵێ پێم سڕ بووە ئەوجا داوای بەردێك یان شتێكی پان بە قەدەر شقارتە ئەكات لەسەر ناوكی دایدەنێ و دەیبەستێ دەڵێ هەستە چاك بویەوە لەبەر ئەوەی شتەكە زیاتر دەروونیە ژانی سگی لەبیر دەكات، چاك ئەبێتەوە دەست بە نانخواردن دەكاتەوە .
2- چاوئێشە: چاوئێشە كاتی خۆی زۆر بوو لە ساڵانی پەنجاكان بەسەرەوە یەكێك چاوی ژانی بكردایە بەقرمز و شەكری قەند و مێروستانە گەورەكان چارەسەر دەكرا .
1- قرمز: رەنگێكی سوورە وەكو كل وایە بە وشكی لەناو چاویان دەكرد فرمێسك و لیكاو دەهاتنە خوارەوە هەموو دەم و چاوی سوور دەبۆوە، بەڵام خراپتر دەبوو چاكتر نەدەبوو لەبەر ئەوەی ئەوكاتی كەس نەدەچووە نەخۆشخانەكان وەكو ئێستا نەبوو لە گوندەكانیش هەبێت بەس لە مەخموور هەبوو .
2- شەكری قەند: پیرەژنێك ئەو كارەی دەكرد و چاوی وەردەگێرا، پاشان پارچەك لەم قەندە لەناو چاوی لەبن پێلوەكانی دادەهێنا هەتا وەكو زیبكە بچوكەكانی ئەڕنی.
3- مێروستان: مێروستانە لاق درێژەكانیان دەیگرت لەناو چاوی بە زیبكەكان ئەناو ئەویش لەناوی خۆی گازی لێ ئەداو لێی ئەكردەوە، ئەوانەی گوتم كاتی خۆی بەمنداڵی ئەم تاقی كردنەوانەم هەمووی دیوە و بە بیرم دێت،
ئەمە و زۆر نەریتی دیكە ئەوە لە دەشتی قەراج و كەندێناوە هەبوو.
2-ناوچەی گەرمیان:
1- جۆرە درەختێك هەیە لە ناوچەی گەرمیان ناوی (ئیوزەلكیان) ە ئەگەر سالێك مەرەكانیان نەهێننە بەران ئەم جۆرە درەختە شوانەكانیان دەسوتێنن مەرەكانیان بەسەر دا ئەبەن بۆ ئەوەی زوو بێتە بەران (ئەو جۆرە كارەش كارێكی نەریتێكی خورافاتە).
2- لەناوچەی گەرمیان مەڕەكانیان درەنگ ئاو دەدا لە هاوینان بۆ ئەوەی زوو بێتە بەران (ئەمەش خورافاتە، بەڵام نەریتێكی كوردەواریە).

3- خاوەن مەڕو ماڵاتەكان شەوان(ئایەتەالكورسی) دەخوێنن لەدەوری مەڕو ماڵاتەكانیان بۆ ئەوەی خوای گەورە پارێزگاری لێ بكات و لەدزین و كارەسات.

 

تەها غەفوور ئۆمەربلی
 - هەولێر

© 2017 Hawler