ئاب 22, 2019

نووسینی ساندرا لحدو

فشار و شڵه‌ژانه‌كانی ژیان كاریگه‌رییان له‌سه‌ر كارو چالاكییه‌كانی ژیان هه‌یه‌، ده‌بێته‌ هۆی له‌ده‌ستدانی وزه‌ی ده‌روونی و جه‌سته‌یی، به‌ڵام له‌ گه‌لیشیدا زۆرجار ره‌هه‌ندی ئه‌رێنی هه‌یه‌، ره‌نگه‌ ببێته‌ هۆی ده‌رخستنی تواناكانی تاك و گیانی روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی كاره‌كان، به‌مه‌به‌ستی گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌ كه‌سییه‌كان. له‌م بابه‌ته‌دا باس له‌ جۆره‌كانی فشار و كاریگه‌رییه‌كان و چۆنییه‌تی به‌رنگاربوونه‌وه‌یان ده‌كه‌ین بۆ سه‌ر ژیانمان:

جۆری فشاره‌كانی ژیان
1. فشاری ژیانی رۆژانه‌: ئه‌و فشارانه‌ن كه‌ خه‌ڵك له‌ ژیانی رۆژانه‌یدا روبه‌ڕوی ده‌بێته‌وه‌ و كاریگه‌ری جیاوازی له‌سه‌ر ژیانی هه‌یه‌، وه‌ك كێشه‌ خێزانییه‌كان، فشاری ماددی و ئابوری، فشاری خوێندن، فشاری كۆمه‌ڵایه‌تی، فشاری سۆزداری و فشاره‌كانی په‌یوه‌ست به‌ ئیشوكار.
2. فشاری له‌ناكاو: ئه‌و فشارانه‌ له‌ناكاو دروست ده‌بن، وه‌ك رووداوه‌ سروشتییه‌كان یان روبه‌روبوونه‌وه‌ی رووداوێكی نه‌خوازراو.
3. فشاری كورتخایه‌ن: بریتیین له‌و فشارانه‌ی تاك بۆ ماوه‌یه‌ك روبه‌روی ده‌بێته‌وه‌ وه‌ك له‌ده‌ستدانی كه‌سێكی، یان خه‌ساره‌تێكی مادی.
4. فشاره‌ درێژخایه‌نه‌كان: ئه‌و فشارانه‌ن كه‌ به‌درێژایی ژیانی تاك له‌گه‌ڵیدا ده‌مێنێته‌وه‌، وه‌ك نه‌خۆشییه‌كی درێژخایه‌ن، یان خه‌ساره‌تێك كه‌ قه‌ره‌بوو نه‌كرێته‌وه‌ یان نه‌گه‌ڕێته‌وه‌.

كاریگه‌ری فشاره‌كان له‌سه‌ر تاك
فشاره‌كانی به‌شێوه‌ی جیاواز كاریگه‌رییان له‌سه‌ر ژیانی تاك هه‌یه‌، ئه‌و فشارانه‌ی كورتخایه‌نن كاریگه‌رییان كه‌متره‌، ئه‌و فشارانه‌ی درێژخایه‌نن كاریگه‌رییان زیاتر و درێژ مه‌وداتره‌، له‌ گرنگترین كاریگه‌رییه‌كانیش بریتین له‌:
1. كاریگه‌ری ده‌روونی: فشاره‌كان ره‌نگدانه‌وه‌ی له‌سه‌ر ژیانی تاكه‌كان دورست ده‌كات، توانای ته‌ركیز و سه‌رنجدانی كه‌مده‌كاته‌وه‌، كێشه‌ و ئارێشه‌ بۆ زاكیره‌ دروست ده‌كات، ئاستی هه‌ڵچوون له‌تاكدا زیاتر ده‌كات، هه‌ستكردنی به‌ خه‌م و ناره‌حه‌تی دروست ده‌كات. به‌ به‌رده‌وام بوونی ئه‌و فشارانه‌ش بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ به‌بێ چاره‌سه‌ركردن و سه‌ردانی كردنی پسپۆڕانی ده‌روونی، ئه‌و كێشه‌ی گه‌وره‌ دروست ده‌كات له‌ له‌نێوان ئه‌ندامانی خێزان و په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، هه‌روه‌ها تاك كه‌متوانا ده‌كات له‌سه‌ر فێربوونی شته‌كان و گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌كانی.
2. كاریگه‌رییه‌ فسیۆلۆژییه‌كان: ئه‌م فشارانه‌ كاریگه‌ری له‌سه‌ر جه‌سته‌ داده‌نێن، كێشه‌ له‌ ئیشوكاره‌كانی ئه‌ندامانی جه‌سته‌ دروست ده‌كه‌ن، كاریگه‌ری له‌سه‌ر پرۆسه‌ی هه‌رس و خواردن داده‌نێن، ئه‌مه‌ش به‌به‌رده‌وام بوونی ده‌بێته‌ هۆی كه‌مبوونه‌وه‌ی توانا جه‌ستییه‌كان، دواجار ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كێشه‌ بۆ لێدانی دڵ، سووڕی خوێن، پرۆسه‌ی هه‌ناسه‌دان، كێشه‌ی شه‌كره‌ و چه‌ندین كێشه‌ و ئارێشه‌ی تری جه‌سته‌یی دروست بكات.
3. كاریگه‌رییه‌ ره‌فتارییه‌كان: فشاره‌كان له‌ ئه‌نجامی كاریگه‌رییه‌كانی پێشووتر له‌سه‌ر جه‌سته‌ ده‌روون، ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ ره‌فتار و جووله‌كانی تاك، كه‌ كه‌سه‌كه‌ زیاتر كات به‌ خه‌وتن به‌سه‌ر ده‌بات، كه‌متر خواردن ده‌خوات، پاڵنه‌ری بۆ كار و چالاكییه‌كان كه‌متر ده‌بێت.

رێگاكانی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ و چاره‌سه‌ری
1. كۆنه‌كردنه‌وه‌ی بارودۆخه‌ ناخۆشه‌كان له‌ ناخدا: هه‌ر كاتێك هه‌ست كرد كه‌ كێشه‌یه‌كت هه‌یه‌، فاشارێكت له‌سه‌ره‌، هه‌تا ده‌توانی سه‌ردانی پسپۆڕانی ده‌روونی بكه‌، ئه‌گه‌رنا له‌لای كه‌سێك باسی بكه‌ و داوای هاوكاری لێبكه‌، به‌مه‌ فشاره‌كان كه‌متر ده‌بنه‌وه‌.
2. هه‌وڵدان بۆ چاره‌سه‌ری كێشه‌كان: هه‌وڵبده‌ زۆربه‌ی ئه‌و فشارانه‌ی روبه‌روت ده‌بنه‌وه‌ چاره‌سه‌ریان بكه‌ی، خۆت له‌ راكردن بپارێزه‌، ئه‌گه‌ریش هه‌ر چاره‌سه‌ر نه‌كرا، داننان به‌كێشه‌كه‌ یان پشتگوێخستنی كارێكی خراپ نییه‌.
3. راوێژ به‌و كه‌سانه‌ بكه‌ كه‌ هه‌مان كێشه‌یان هه‌بووه‌، ره‌نگه‌ هه‌ندێ فكره‌ت بۆ بخه‌نه‌ روو، بۆ روبه‌روبوونه‌وه‌.
4. زۆر به‌گومانه‌وه‌ سه‌یری كه‌سه‌كان مه‌كه‌، به‌تایبه‌ت له‌و فشارانه‌ی به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌میشه‌ تۆ په‌رواێزخراوی بۆخۆت دروستت كردووه‌.
5. هه‌وڵبده‌ كاره‌كان به‌ به‌رنامه‌ و ئامانج بكه‌ی، نه‌وه‌ك هه‌ڕه‌مه‌كی بێت.
6. هه‌وڵدان بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی دڵه‌ڕاوكێ، ترس و شڵه‌ژانه‌كان، نه‌وه‌ك خۆلێلادان به‌به‌رده‌وامی، ئه‌مه‌ متمانه‌ به‌خۆبوونت بۆ زیاد ده‌كات.
7. ده‌سته‌به‌ركردنی كاتی زیاتر بۆ پشوو حه‌وانه‌ و كات به‌سه‌ر بردن.

 

و: دانا سه‌لام

© 2017 Hawler