ئەیلول 20, 2019

شێخ تاهیر عەبدولغەفوور شووشــــــــــی- تێكــۆشـەر و كــەسایــەتی ناســراو: مەسعوود بارزانی وەكو پێشمەرگە و كەسایەتییـــــــــەكـی سیـــاسی و ســەربــازی ڕۆڵــێكــی گــرنگی هەبــووە لە مێـــژووی بزاڤــــــــــــی ڕزگاریخوازی كورددا

بەشی يەكەم

لەناو هەموو میللەتێكدا سەركردەكان ڕۆڵێكی كارایان لە بونیاتنانی نەتەوە و گەیشتن بەئازادی و سەرفرازیی ئەو نەتەوەیە هەیە، هیچ نەتەوەیەكیش بێ ئەم سەركردە كاریزمایانە نەیانتوانیوە بەرامبەر داگیركاران خۆیان ڕابگرن، هەربۆیە نەتەوە ئازادیخوازەكان شانازی بە سەركردە و بیرەوەرییەكانیانەوە دەكەن، گەلی كوردیش خاوەنی دەیان سەركردەی گەورەیە لە مێژووی بزاڤی ڕزگاریخوازی خۆیدا، كە وەكو زنجیرەیەكی دانەبڕاو پەیوەندییەكی فیكری و ڕۆحیان پێكەوە هەیە. لەم قۆناغە هەستیارەی نەتەوەی كورددا مەسعوود بارزانی سەركردەی ناسراوی گەلی كورد و كوردستان ڕۆڵ و كاریگەریی خۆی لەسەر ڕووداوەكان و گەیشتن بەسەربەخۆیی هەبووە و هەیە، ئەم سەرۆكە بەدرێژایی تەمەنی پڕ سەروەری تێكۆشاوە و خەباتی كردووە بۆ نەتەوەكەی و رۆڵی گرنگ و كاریگەری لەسەر ڕەوش و روودا و گۆڕانكاریەكان هەبووە و مێژووش بە شانازییەوە لاپەڕەی گەشی زێڕینی بۆ تۆمار كردووە، هەر بۆیە لە ئێستاشدا گەلی كوردستان لە هەموو كاتێك زیاتر پێویستی بە بارزانی هەیە. بۆ قسەكردن لەسەر ڕۆڵی سەركردەكان و مێژووی خەباتی سەرۆك مەسعوود بارزانی چەند پرسیارێكمان ئاراستەی تاهیر عەبدولغەفوور شووشی تێكۆشەر و كەسایەتی ناسراوی كوردستان كرد.

* ئەو فاكتەرانە چی بوون كە وایكرد سەرۆك مەسعوود بارزانی ناوبانگێكی نێودەوڵەتی هەبێت و وەكو سەركردەیەكی كاریزما بناسرێت، تەنانەت دوژمنانی كورد زۆربەی جار ئەگەر بیانەوێت هێرش بكەنە سەر گەلی كورد و مافە ڕەواكانی لە ڕێگەی شێواندنی ناوی سەركردەكانی كوردەوە هەنگاو بۆ ئەو دوژمنایەتییە دەكەن؟
_ پێش ئەوەی وەڵامی پرسیارەكەت بدەمەوە دەمەوێت بەوە دەست پی بكەم كە بیانییەكان چۆن دەڕواننە سەركردەكانی كورد، لەبیرمە بە بۆنەی یەكەمین هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان لە1992 لە ئێزگەی BBC بەشی ئینگلیزی وتارێكی نووسەری میسری بە ڕەسەن كورد خاتوو (دوریە عونی) بەناونیشانی (بارزان مصنع لانجاب الابطال للشعب الكوردی) بڵاوكردەوە واتە بارزان كارخانەی بە دونیاهێنان و پێگەیاندنی ڕۆڵە قارەمانەكانی میللەتی كوردە. ئەو نووسەرە بەڕێزە هەر لە خۆیەوە ئەو پەیڤانەی نەنووسیوە، بەڵكو پاش بەدواداچوون و خوێندنەوە و شیكردنەوەی زۆر بابەت و ئەزموون و لاپەڕەكانی مێژووی خەباتی بێوچانی بارزانییان و میللەتی كورد و ئەزموونی خوێناوی و تێكۆشانی بارزانییەكان و شێخ و موریدەكانی ڕێبازی بارزانی (نەقشبەندی) كە بە درێژایی خەبات و بەرخودانی كوردایەتی بۆتە ڕێبازی مستەفا بارزانی یاخود رێبازی كوردایەتی كە مەسعوود بارزانی بووە یەكێك لە قوتابییەكان و سەركردە بەناوبانگەكانی ئەم بزووتنەوەیە.
بەدونیاهاتنی مەسعوود بارزانی لە 16ی ئابی 1946 لە شاری مەهاباد پایتەختی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لەو سەردەمەدا كە هەمان ڕۆژی دامەزراندنی پارتی دیموكراتی كوردستان بوو بە سەرۆكایەتی مستەفا بارزانی، ئەو ڕۆژە بووە ڕۆژێكی پیرۆز و پرشنگدار. یەك ساڵ بەسەر ژیانی مەسعوود بارزانی تێنەپەڕی، لە جوودا دەبێتەوە ئەویش بە گەڕانەوەی ئەو شیرەخۆرە لەگەڵ دایك و كەسوكاری بۆ باشووری كوردستان و پاشان جێگیر بوونیان لەگەڵ دایكی لە گوندی (نەپاخی) لە ناوچەی زێبار لە ژێر چاودێری باپیری خوالێخۆشبووی (مەحموود ئاغای زێباری) و هەر لەوێشەوە مەسعوود بارزانی خوێندنی سەرەتایی دەست پێكرد و چاوی بە دونیا كردەوە بە هاوكاری دایك و باپیر و دۆست و كەسانی تری كوردپەروەر هەمیشە ڕشد دەكرا كە لەگەڵ سیفەت و رەوشتی بارزانی و كوردایەتی گەورە دەبوو و هەمیشە شانازی بە باوك و بنەماڵە و خەباتی باب و باپیرانی دەكرد و بە دڵ و بەگیان چاوەڕوانی گەڕانەوەی باوك و یاوەرەكانی لە شەڕڤانان و تێكۆشەرە بارزانییەكان لە یەكێتی سۆڤیەت بۆ عێراق و كوردستان دەكرد.
* كەواتە فاكتەرێكی گرنگی بەناوبانگی مەسعوود بارزانی بۆ بنەماڵەكەی و رۆحیەتی كوردایەتی لەناو هۆزەكەی دەگەڕێتەوە؟
_ بەڵێ، مەسعوود بارزانی هەر لە منداڵییەوە ناو و ناوبانگی لەناو خەڵك و هۆزەكانی ناوچەكانی بادینان و شوێنەكانی تر دەركردبوو، كە چۆن مستەفا بارزانی كوڕێكی بەناوی مەسعوود هەیە و زۆر ژیر و بەهرەمەند و دڵخۆشكەرە و خۆی لەخۆیدا وەك بەچكەشێرە، تەنانەت بە ئامادەبوونی مەسعوود بارزانی لە دیوەخانەكەیاندا لە كاتی سەردانی سەرۆك هۆز و پیاوماقووڵانی ئەو سەردەمە بۆ لای مەحموود ئاغای باپیری، هەموویان شاهیدی ئەوەیان بۆ دەدا كە بە هەموو پێوەرەكان كوڕی باوكییەتی و خاوەنی عیززەت نەفس و كەسایەتییەكی زۆر بەرزە و هەمیشە بەو تەمەنە بچووكەیەوە شانازی بە بنەماڵەكەی دەكات و پاداشت و ماڵیات لە هیچ كەس قبووڵ ناكات و ڕەفتارەكانی وەك پیاوی گەورە و بەهرەمەند نیشان دەدا. دەڵێن ڕۆژێكیان مەسعوود بارزانی لەگەڵ باپیری لە سەردانێكدا بوون، كەسێك لە ئامادەبووانی ئەو مەجلیسە دەمانچەیەك وەك دیاری پێشكەش بە مەسعوود بارزانی كرد، بەڵام ئەو، ئەو دەمانچەیە لەو كابرایە وەرنارگرێ و پێی دەڵێت: (كارم بەو دەمانچەیە نییە، چونكە باوكم لێرە نیگ=یە). زۆر كەس لە مامۆستا و دۆست و قوتابی و پیاوانی ئەو سەردەمەی تەمەنی منداڵی مەسعوود بارزانی سەبارەت بە ژیان و هەڵوێست و رەفتارەكانی موسعوود بارزانی هەمووان كۆك بوون لەسەر بەهرەمەندی و تایبەتمەندی و ئارامی، هەڤاڵدۆست و قسە خۆش و بیرتیژەكەی، كە تا ئێستایش یادەوەریی زۆریان لەسەر مەسعوود بارزانی هەیە.
* گەڕانەوەی بارزانی لە یەكێتی سۆڤێت قۆناغێكی گرنگی دیكە بووە لە تەمەنی مەسعوود بارزانی دا، چونكە مستەفا بارزانی نەك تەنیا وەك باوكێك بەڵكو وەك سەركردەیەكی ڕۆحی لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلی كوردا كاریگەری خۆی لەسەر نیشتمانپەروەری و فیكری نەتەوەیی لای دروست كردووە، ئایا ئەو ماوە هەستیارە چ رۆڵێكی لەسەر پێگەو ناوبانگی ئەم سەركردەیە هەبووە؟
_ پاش سەركەوتنی شۆڕشی 14ی تەموزی 1958 لەسەر دەستی زەعیم (عەبدولكەریم قاسم) و هاوڕێیانی، (مستەفا بارزانی) و جەنگاوەرەكانی بەسەربەرزی گەڕانەوە عێراق و كوردستان و جێگیر بوونی بارزانیی لە شاری بەغدا وەك رابەری بزووتنەوەی رزگاریخوازی كوردستان و سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان و ئازادكردنی شێخ ئەحمەد بارزانی و گەڕانەوەی بارزانییەكان بۆ بارزان و ناوچەكانیان، شادبوونی مەسعوود بارزانی و براكانی و هەموو كەسوكاری بە گەڕانەوەی باوكیان، ئەو كاتە مەسعوود بارزانی لە تەمەنی 13 ساڵیدا بوو لە قوتابخانەی (المتوسطة الغربیة النموذجیة للبنین) لەگەڵ برای ئیدریس بارزانی و ئەیوب بارزانی و عەبدولموهەیمەن بارزانی درێژە بە خوێندن دەدات و لە ساڵانی 1959- 1960- 1961 بە قسەی ئەو بەڕێزانەی كە لەگەڵیدا لە هەمان قوتابخانەی شاری بەغدا قوتابی بوون، لەوانە عەمید (جاسم الشمری) دەڵێت: مەسعوود بارزانی قوتابیەكی ژیر و چالاك بوو، هەمیشە هەڤاڵدۆست بوو، زۆر دۆستی وەرزشی تۆپی پێ بوو پەیوەندی كۆمەڵایەتی لەگەڵ زۆربەی قوتابیان دروست كردبوو زمانی عەرەبیشی بە باشی و رەوانی دەزانی و قسەی پێ دەكرد، لەبەر رەوشی سیاسی و دەرچوونی (مستەفا بارزانی) لە شاری بەغدا و هەڵگیرسانی شۆڕشی ئەیلوول لە 11/9/1961، مەسعوود بارزانی لەگەڵ ئیدریس برای بەغدایان بەجێهێشت و گەڕانەوە گوندی بارزان و، لەوێشەوە لە 1962 هەردووكیان خۆیان گەیاندە بارەگای بارزانی باوكیان لە ناوچەی"ڕانیە و قەڵادزێ" و بوون بە پێشمەرگەی كوردستان و دەستیان بە خەبات و تێكۆشانی كوردایەتی كرد.
هەرچەندە مانەوەی مەسعوود بارزانی لە شاری بەغدا سێ ساڵی تێنەپەڕاند، بەڵام ماوەیەكی هەستیار بوو لە ژیانیدا، لەبەر ئەوەی گەڕانەوەیان بۆ باوەشی باوك و یەكگرتنەوەی خێزان و كەسوكارەكەی و دەستپێكردنی ژیانێكی شایستە و تێكەڵ بوونی بەڕێزیان لەگەڵ پیاوە سیاسی و ڕۆشنبیر و نیشتمانپەروەر و سەرۆك هۆزەكان و كادیرانی پارتی ئەوانەی سەردانی باوكیان دەكرد و گفتوگۆ و بیروبۆچوونەكان لەگەڵ بەڕێزیان ئاڵوگۆڕ دەكرد. وا دیارە پەروەردە و فێركردن و ئامادەكردنی مەسعوود بارزانی لەو ساڵانە لە هەموو خوێندنەكانی پەیمانگا و كۆلێژ و زانكۆكان گرینگتر و بەرهەمدار تر بوو.
* بە بەردەوام مەسعوود بارزانی خۆی وەكو پێشمەرگەیەك دەناسێنێت تەنانەت شانازی بەوەوە دەكات كە پێشمەرگەیەكی كوردستانە، وشەی پێشمەرگە و نیشتمانپەروەری لەلای مەسعوود بارزانی چی دەگەیەنێت، ئایا قۆناغی پێشمەرگایەتی و پارتیزانی كە ئەم سەركردەیە تێیدا زۆر شارەزا و بەناوبانگە چۆن دەستی پێكردووە؟
_ مەسعوود بارزانی لە تەمەنی 16 ساڵی چووە ڕیزەكانی شۆڕشی ئەیلوول و لە ساڵی 1962 لە بارەگای بارزانی دەستبەكار بوو. ڕۆژ لەدوای ڕۆژ ئەزموون و شارەزایی و هەستی شۆڕشگێڕی پەیدا دەكرد و شەڕی پارتیزانی لەلایان توند و بەهێزتر بوو. پەیوەندییەكانی لەگەڵ پێشمەرگە و فەرماندە و كادیرانی پارتی دیموكراتی كوردستان لە سەرتاسەریی كوردستان فراوان دەبوو و بەدڵ و بەگیان خۆی دەخستە ژێر فەرمانی بارزانیی نەمر، ئەوەندەی پێ نەچوو ناوی لەگەڵ ناوی ئیدریس بارزانی برای بە ژیر و لێهاتوو بڵاو بوەوە، رۆژ لەدوای رۆژ ئەستێرەی مەسعوود بارزانی لە ئاسمانی كوردستاندا گەشاوەتر دەبوو و كار و ئەركەكانی لە نێو ئۆرگانەكانی شۆڕش و بەرپرسانی حزبی تۆكمە تر دەبوو كە لە رووی تەمەن و جەستەوە كامڵ و پڕ حیكمەت تر دەبوو، گەیشتە ئاستێكی پێشكەوتوو لە بواری هزر و فیكر و سیاسەت و شرۆڤەكردنەی بارودۆخەكان و وەرگرتنی بڕیاری هەستیار و گونجاو بۆ تەواوی بابەتەكان و، لە كۆبوونەوەكانی سەركردایەتی پارتی ئامادە دەبوو، ئەو كۆبوونەوانەی لە ساڵانی 1969– 1970 گرێدەدرا سەبارەت بە راوەستاندنی شەڕ لەنێوان پێشمەرگە و هێزە چەكدارەكانی عێراق و چارەسەركردنی كێشەی میللەتی كورد لە عێراق و پاشان واژوو كردنی ڕێككەوتننامەی 11ی ئادار.
* باسی ڕێككەوتنامەی ئادارت كرد، ئەو سەردەمە كە ڕێككەوتنامەی 11ی ئاداری 1970 خوێندرایەوە مەسعوود بازرانی لە بەغدا بوو دەكرێت باسێكی ئەو چالاكی و كارانەی جەنابی مەسعوود بارزانیمان بۆ بكەیت؟
_ لە كاتی خوێندنەوەی ئەو رێككەوتننامەیە لە ئێوارەی 11ی ئاداری 1970 لە تەلەفزیۆنی بەغدا بەڕێز مەسعوود بارزانی لەگەڵ ئیدریس برای و شاندێكی گەورەی بەرپرسانی پارتی و نوێنەری بارزانیی نەمر بوون لە شاری بەغدا و بەیانی رۆژی دووەم هەموویان لەگەڵ سەرۆك كۆماری عێراق ئەحمەد حەسەن بەكر و زۆرێ لە بەرپرسانی حكوومی و حزبی بەعس لە گۆڕەپانی "تەحریر" كە دەكەوێتە ناوەڕاستی شاری بەغدا لە نێو ئاپۆرایەكی جەماوەری لە شاری بەغدا، كە پێكهاتبوون لە كورد و عەرەب كە لەوێ ئامادەبوون بۆ دەربڕینی پشتگیری و خۆشحاڵی خۆیان بۆ ئەو ڕێككەوتننامەیە و پتەوكردنی برایەتی كورد و عەرەب لە عێراق دووپات دەكردەوە، هەروەها لە رۆژانی پاش خوێندنەوەی بەیاننامەكە شاندی سەركردایەتی شۆڕشی ئەیلوول سەردانی بەشی كوردییان كرد لە كولێژی ئادابی بەغدا و، بەڕێز د. مەحموود عوسمان وتارێكی بەنرخی پێشكەشی قوتابیان كرد.
پاشان بەبۆنەی رۆژی نەورۆزی پیرۆزەوە ئەو ساڵە لقی پێنجی پارتی بەشێوەیەكی فراوان ئاهەنگێكی شایستەی لە پاركی "صدر القناە" لەناو سەنتەری شاری بەغدا ساز كرد و بە هەزارەها لە هاووڵاتیانی كورد و عەرەب ئامادەبوون بە جۆش و خرۆشێكی بێ سنوور بە بەشداری شاندی باڵای سەركردایەتی شۆڕش و بەرپرسانی بەرزی حكوومەتی عێراقی و حیزبی بەعس، كە لە نێوانیان سەددام حسین و كەسانی تر هەبوون.
* مەسعوود بارزانی و شۆڕشی ئەیلوول قۆناغێكی گەورەو درەوشاوەیە لە مێژووی مستەفا بارزانی و مەسعوود بارزانی و ئیدریس بارزانی برای دا، بەشداری مەسعوود بارزانی و ئیدریس بارزانی برای خوێندنەوەی بەڕێزت بۆ ڕۆڵی ئەم سەركردەیە چ لە شۆڕشەكەدا بێت یاخود لە دانوستانەكاندا بێت چی یە؟
_ لە پرسیارەكەی پێشوودا باسی ئەوەمان كردووە، كە مەسعوود بارزانی لەگەڵ ئیدریسی برای لە ساڵی 1962 چوونە نێو ڕیزەكانی شۆڕشی مەزنی ئەیلوول و لە بارەگای باوكیاندا مستەفا بارزانی دەست بەكاربوون و هەر لەو كاتەدا سەركردایەتی شۆڕش لە دانوستاندن دا بوو لەگەڵ حكوومەتی عەبدولكەریم قاسم بەمەبەستی دۆزینەوەی رێگەچارەیەك بۆ دۆزی میللەتی كورد لە عێراقدا، بەڵام زۆر بەسەر ئەو هەوڵانە تێنەپەری، كوددەتای بەعسیەكان لە 8ی شوباتی1963 بە سەركەوتوویی دەستی پێكرد و دەسەڵاتیان گرت دەست و، عەبدولكەریم قاسم و بەرپرسانی حكوومەتەكەی كوژران و، هەندێكیشیان هەڵاتن بۆ ناو ریزەكانی شۆڕشی ئەیلوول، كە ژمارەیەكی زۆری لە كادیرانی حزبی شیوعی بوون.
پاشان جارێكی تر سەركردایەتی شۆڕش شاندێكی بۆ دانوستاندن لەگەڵ حكوومەتی نوێی عیراق ناردە بەغدا، بەڵام بەعسیەكان بە شێوازێكی زۆر دڕندانەیی وەڵامی شاندەكەیان دایەوە و چەندینیان زیندانی كران، كە لە نێویاندا خوالێخۆشبوو ساڵح یوسفی و پاشان بە هێزی سەربازی و چەتە و بەكرێ گیراوان و بە هاوكاری زۆر لە وڵاتانی دەوروبەر هێرشێكی فراوانیان كردە سەر ئەندام و لایەنگرانی پارتی دیموكراتی كوردستان و لایەنەكانی تر لە هەموو شار و شارۆچكەكانی كوردستان و ئەشكەنجەدانیان و هەروەها پەلاماردانی بارەگاكانی پێشمەرگە و بەرپاكردنی چەندەها جەنگی خوێناوی بە بەكارهێنانی هەموو جۆرە چەك و فڕۆكەیەكی پێشكەوتووی ئەو كاتە، كە ئەو فڕۆكانە سەر بە هاوپەیمانی بەغدا (سەنتۆ)1 بوون و لە (قوبرس)ەوە، هەڵدەستان بۆ بۆردوومان كردن هەر لە "زاخۆوە هەتا چیاكانی مەتین و پێرس و گەلی عەلی بەگ و تا شاخەكانی سەفین و سوورداش و زمناكۆ" و شوێنانی تر، كە بەرپرسانی حكوومەتی عیراق ئەو هێرشانەیان بە (جەنگی پیرۆز) ناودەبرد. لە لایەكی ترەوە زۆربەی ئەو چەك و تەقەمەنیانەی حكوومەتی عێراقی ئەوسا، كە بریتی بوون لە گوولە تۆپ و بۆمبی ناپاڵم لە لایەن وڵاتی پاكستانەوە پێیان دەدرا و لە دژی میللەتی كورد و پێشمەرگەكانی شۆڕشی ئەیلوول بەكاردەهێنرا.

© 2017 Hawler