ئاب 08, 2020

فازڵ میرانی، سکرتێری مەکتەبی سیاسیی پارتی: دەمانەوێت لەگەڵ عێراق دەستوور ناوبژیوانی چـــــــارەسەری کێشەکان بێت

دلۆڤان رەحیم - هه‌ولێر

 

 

بەشی یەکەم
فازڵ میرانی سکرتێری مەکتەبی سیاسی پارتی، لە دیمانەیەکدا لەگەڵ کەناڵی ئاسمانی دیجلە دەڵێت :" کورد بووەتە قوربانی جوگرافیای سیاسیی ناوچەکە، زۆر کەسیش هەن دەیانەوێت ئەو ئەزموون و هەرێمەی کوردستان بخنکێنن،دەستیش بخەنە بینەقاقای گەلی کوردی خەباتکار .

میرانی لە دیمانەکەیدا باسی کۆمەڵێک پرس دەکات لەبارەی پەیوەندی هەولێر و بەغدا و هەڵوێستی پارتی دیموکراتی کوردستان لەبارەی حکومەتی نوێی عێراق و بڕیارەکانی سەرۆکوەزیرانی عێراق، هەروەها باسی هێرش و بۆردوومانەکانی سەر سنوور دەکات لەلایەن تورکیا و دەڵێت :"سەروەری عێراق وەهمییە، تەنیا کوێت ماوە پێشێلی بکات، هەمووان پێشێلی دەکەن .
لە بەشێکی دیکەی قسەکانی ، سکرتێری مەکتەبی سیاسی پارتی باسی بڕیارەکانی کازمی دەکات و دەڵێت:" دەبێت هاوسەنگی لە نێوان بڕیار و جێبەجێکردندا هەبێت، نابێت بڕیارێک بدات پێی جێبەجێ ناکرێت .
رۆژنامەی هەولێر لە دوو بەشدا تەواوی قسەکانی سکرتێری مەکتەبی سیاسی وەردەگێڕێتە سەر زمانی کوردی و ، وەکو خۆی بڵاوی دەکاتەوە

پرسیار: با لە پەیوەندییەکانی هەولێر و حکومەتی فیدراڵ دەستپێبکەین، لەوە گەڕێین کە شاند بەردەوام دێن و دەچن، بەیاننامە دەردەکرێن و دەگوترێت گەیشتینە لێتێگەیشتن و چارەسەری کێشەکان،بەڵام دواتر یەکسەر وەکو دەڵێن دەگەڕێینەوە چوارگۆشەی یەکەم، بەپێچەوانەشەوە خەریکە کێشەی دیکە سەرهەڵدەدات،بە بۆچوونی تۆ هۆکارەکەی چیە؟
فازڵ میرانی: بەبۆچوونی من هۆکارەکەی، زهنیەتی هەندێک کەسە، مەبەستم تاکە کەسێک نییە،بەڵکو لایەنی پەیوەندیدار لە دەوڵەت کە بریتییە لە ئەنجوومەنی نوێنەران، لە سیستەمی پەرلەمانیمان، ئەنجوومەنی وەزیران یان سەرۆکایەتی کۆمار، پێویستی بە قبووڵکردنی یەکدییە، عێراق وڵاتی رۆشنبیرییە، بەڵام رۆشنبیری دەبێت لەلایەن رۆشنبیرانەوە بەڕێوەببرێت ، بە بۆچوونی ئێمە رۆشنبیرانمان بە کردار کاریان بەو رۆشنبیرییە نەکردووە کە فێری بوون،رۆشنبیریان وەرگرتووە،بەڵام کاریان پێنەکردووە،نموونەی دیموکراسییەکان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، دیموکراتی هەیە لەرووی ناوەوە بەڵام کاری پێناکرێت،دەستپێشخەری و کارکردن بە دیموکراسی دەبێ پێکەوە بێت و هەرواش بووە لە شوێنی دیکە،بۆیە کێشەکە لە پەیوەندیدانییە،پەیوەندییەکە هەیە چ لە عێراق یان دەرەوە، پێویستە ئەو پەیوەندیە هەبێت ،بەڵام رێگای بەڕێوەبردنی ئەو پەیوەندییە رێگایەکی هەڵەیە ، من بۆ ئەوەی راشکاوبم یەک لایەن خەتابار ناکەم لەوەدا ، لە ئاییندا کەسانێک هەن پێیان دەڵێن "الغرماء‏"، عێراق بە حوکمی ئەوەی دامەزراوە گەورەکەی هەیە، بەشی گەورەی بەرپرسیارێتییەکەی دەکەوێتە ئەستۆ ،بەڵام ئەوە مانای بەخشینی هەرێم نییە لەو بەشە بەرپرسیارێتییەی دەکەوێتە سەری لە قۆناغە دیاریکراوەکاندا ، بە بۆچوونی ئێمە ئەو هەڵبەز و دابەزینەی پەیوەندییەکان بەردەوام دەبێت تاوەکو ئەوکاتەی عەقلیەتێک دێتە کایەوە کە لە پێکەوەژیانی مرۆڤایەتی و ئەرکەکەی تێدەگات کە لە چوارچێوەیەکی دیاریکراودا یاسای خۆی هەیە،ئەو یاسایەش لە دەستووری عێراق رەنگی داوەتەوە و بەرهەمەکەیەتی .
پرسیار: حکومەتی عەللاوی،حکومەتی جەعفەری، پاشان حکومەتەکانی مالیکی، عەبادی، دواتر عەبدولمەهدی و تا دەگاتە حکومەتی ئێستا بە سەرۆکایەتی مستەفا کازمی، ئەو عەقلیەتەی تێدا بەرجەستە نەبوو کە بەڕێزتان باستان کرد ؟

فازڵ میرانی: هیواخوازم لە دوای کازمیش بیدۆزینەوە ئەگەر هەبێت.

پرسیار: کەواتە ئەو عەقلیەتە نییە تاوەکو ئێستا؟
فازڵ میرانی: بە بۆچوونی من نەخێر، ئەگەر هەبووایە ئەو کێشانەی ئێستامان نەدەبوو، کێشەکان لەسەر عێراق فەرز نەکراوە،کێشەکان لە رێگای بیرکردنەوەی عێراق و چۆنیەتی مامەڵە کردنیەتی لەگەڵ ئەو شتانەی لەسەر بەڕێوەبەرانی پێویستە بیکەن بۆ جێگیرکردنی ئەمن و ئاسایش و سەقامگیری و پێکەوەژیان لە عێراق و پێکهاتەکانی، بەڕێز لەیس نموونەیەکت بۆ دێنمەوە، لە ٢٠٠٣وە تاوەکو ئێستا ٨٠٠ ملیار دۆلار داهات هەبووە لە عێراق ، داهات نەک بودجە، چونکە جیاوازن، بودجەی خەمڵێنراو شتێکە و داهاتی کاشیش شتێکی دیکە ، باشە قاعیدە لە ماوەیەکی دیاریکراو هات، پاشان داعش دوای قاعیدە ، ئەوەش لەسەر بیانووەکانمان وەکو بەرپرسان، بەڵام با دەرگاکانی خەرجکردنی ئەو بودجە و داهاتە سەیربکەین، چۆن بۆ عێراق خەرجکراوە ، ئەگەر%٦٠ بۆ هەوڵی سەربازی و شەڕی قاعیدە و داعش دابنێنین، بەشەکەی دیکەش بۆ کەرتی دیکە،بۆیە من خەتای عەقلیەت دەگرم لەجیاتی کەسەکان، ئێستاش ئەوە رەوشی عێراقە، هیواخوازیشم دۆخی عێراق بەوشێوەیە نەبێت، چاومان لە دوێنێ نەبێت و لە ئەمڕۆوە دەستپێبکەین، ئەمڕۆ سوود لە ئەزموونی دوێنێ وەربگرین، بەشێوەیەک لە داهاتوو بڕوانین هەڵەکانی دوێنێ چاک بکەین و جەخت لەسەر ئەوە بکەینەوە بۆ ئەمڕۆ چی راستە.

پرسیار حکومەتی هەرێمی کوردستان مامەڵە لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی دەکات، لەهەمان کاتیشدا لەگەڵ پێکهاتەکان و ئەوانەش مامەڵە دەکات نوێنەریانن، هەست ناکەی کە جۆرێک لە هاوسەنگی یان ناهاوسەنگیمان هەیە لە هەندێک کاتدا ؟
فازڵ میرانی: بەڕێز لەیس تۆ مرۆڤێکی زیرەکی من سەیری دیدارەکانت دەکەم وشە مەخە نێو دەمم وەکو دەڵێن، بەڵام پرسیارێک خۆی دێنێتە پێشەوە،ئایا عێراق لەلایەن دامەزراوە و دەزگا بەڕێوەدەبرێت، یان لەلایەن پێکهاتەکان، عێراق تاوەکو ئێستا وڵاتی پێکهاتەکانە، نەک وڵاتی موئەسەسات ، ئەوە واقعە ، پروپاگەندە شتێکە واقع شتێکی دیکە.

پرسیار: گوێمان لە زۆر شت دەبێت لە پشک پشکێنە ،یان زاراوەی وەکو هاوبەشی دەبێت، پاشان دەبێتە پشک پشکێنە، بۆ ئەوەی لای خەڵک ئاسان بکەین، بەڵام دواتر لە نێو هەمان چوارچێوەدا دەمێنینەوە ؟
فازڵ میرانی: بە بڕوای من ئەو زاراوانەی باستکردن ئێستا هەموویان هەن ، پشک پشکێنە، پێکهاتەکان، هاوبەشی، بەڵام کەس بە شێوەیەکی دروست مامەڵەی لەگەڵ نەکردووە ،بۆ هەموو پرسێک یاسای خۆی هەیە ، هاوبەشی یاسا و بنەمای خۆی هەیە، یان پشک پشکێنە و پێکاتەکان بەهەمان شێوە بەڵام پابەندبوون بەو یاسا و بنەمایانە کەمە و نییە، بۆیە هەموو ئەو نموونانەی باسکران بەرهەمیان نەبووە یان سەرکەوتوو نەبووە و لە تێڕوانینی گەلی عێراق بە پێکهاتە ونەتەوە جیاوازەکانییەوە ،لە سیاسییەکان و کەسایەتی ئایینی و دەبێت بشڵێین: تائیفەکانیش، کە بەداخەوە بەمدواییە تائیفیەت بەرۆکی عێراقییەکان بەرنادات و رێگەی بیرکردنەوەی دروستیان نادات، لە مێژوویێکی زۆر دووریش نا.
پرسیار: کورد هاوبەشن یان بەشدارن لە عێراق؟
فازڵ میرانی: نەخێر کورد دەبێت هاوبەش بێت لە عێراق ،بەڵام وەکو بەشدار مامەڵەمان لەگەڵ دەکرێت و هەڵەکەش لێرەوە دەستپێدەکات؟

پرسیار : چۆن نموونەیەکم بۆ بێنەوە؟
فازڵ میرانی: دەستوور وعەقدی کۆمەڵایەتی، کە بەشدار و هاوکار نەبووی لە دەرکردنی بڕیار، بەرگریکردن لە بڕیارەکان بەشێوەی پێویست نابێت، لەرووی سیاسی و غیابیەوە ئێمە غیابین، هاوکار و بەشدار نین لە دەرکردنی بڕیاری سیاسی.

پرسیار: بەڵام سەرۆککۆمار کوردە و وەزیری دەرەوەش بە هەمان شێوە ؟
فازڵ میرانی: باشە بڕیار هەیە بۆ دەرکردنی هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانان، کام پێکهاتە هاوکار بوو لە دەرکردنی ئەو بڕیارە ؟

پێشکەشکار: شیعە
فازڵ میرانی: کەواتە ئەوە بەشدارییە نەک هاوبەشی، ئەوەی کراوە بەشدارییە نەک هاوبەشی

پرسیار: باسی دامەزراوەکانی دەوڵەت دەکەین، دامەزراوەکان ئێستا یەکێکیان دەسەڵاتی یاسادانانە، خەڵك دەڵێن زۆرینە دەنگی داوە و بڕیارە پەسندکراوە، لێرە پێویستە یان بە دامەزراوەیی کار بکەین؟
فازڵ میرانی: لە دامەزراوەییدا هەندێک جار کەمینەی بڕیار راست و دروستیش هەیە، زۆرینە بەوشێوە بەرچاوە نەبوو لەوبڕیارەی پەرلەمان ، نموونەیەکت بۆ دێنمەوە،بەڵام پێش ئەوە جەخت دەکەمەوە عێراق لەدوای ساڵی ٢٠٠٣وە بەشێوەی دامەزراوەیی بەڕێوەنابرێت، دامەزراوە هەیە،بەڵام رۆڵی خۆیان ناگێڕن،چونکە هیچ هەماهەنگییەک و پێک بەستنەوەیەک لە نێوان دامەزراوەکان نییە، بۆیە هەندێک جار دەکەونە ژێرباری بۆچوونی پێکهاتەیەک لەجیاتی ئەوەی دەستوور جێبەجێ بکەن.

پرسیار: تۆ نموونەت دامێ منیش نموونەیەکی دیکەت دەدەمێ، کە دژی ئەوەیە، لە نێو هەموو پێکهاتەکاندا، تەنیا کورد بوو کاندیدی دیاری کرد بۆ وەزارەتێکی سیادی کە کەسایەتییەکە ئاماژەی بۆ دەکرێت کە شارەزایی هەیە،بەڵام بنەما و چوارچێوەی مستەفا کازمی ئەوەبوو کە هیچ لایەنێکی سیاسی کاندید بۆ پۆستە وەزارییەکان دیاری نەکات و ناشێت وەزیرەکان لە کابینەی پێشوو هەبوون، بەڵام کورد وەزارەتێکیان وەرگرت و د. فوئاد حوسێن، بووە وەزیری دەرەوە و سووربوون لەسەری و پەسندیش کرا، ئەوە بەشداری نییە؟
فازڵ میرانی: هەموو ئەوانەی پۆست و پلەیان وەرگرتووە لەو حکومەتە سەر بە هێزە سیاسییەکان و لایەنەکانن و تائیفەکانن،بەڵام رووخساری نوێن ،لەگەڵ ئەوەشدا نامۆ نین بە پێکهاتەکان چ لە رووی تائیفیەت یان نەتەوەیی و سیاسیشەوە.

پرسیار: کاندیدی کوتلەکان بوون؟
فازڵ میرانی: بەڵێ راستە

پرسیار: کەواتە لەژێر مێزدا
فازڵ میرانی: بەدڵنیاییەوە ، ٢٠ ناویشت وەکو نموونە بۆ دێنمەوە نەک تەنیا ناوێک و دووان.

پرسیار: کەواتە ئێوە بەدڵنیاییەوە پەیوەندیتان هەبوو و دەزانن ، کام وەزیر؟
فازڵ میرانی : باسی دامەزراوەی ئەمنی عێراق دەکەین

پرسیار: وەزیری ناوخۆ ،عوسمان غانمی هەیە لەگەڵ جومعە عەناد وەزیری بەرگری؟
فازڵ میرانی: کاندیدی کێ بوون؟
-من نازانم تازە تۆ گوتت کوتلە سیاسییەکان
فازڵ میرانی: ئێ فراکسیۆنەکان ، یان فەتح یان سائیروون، یان ئیسلاح یان حیکمە، ئەوە عێراقە ،بەڕێز لەیس مامەڵەی راست و دروست ئەوەیە کێشە و رەوشەکە وەکو ئەوەی هەیە بیبینین، نەک بەوشێوەی دەمانەوێ یان هیوای بۆ دەخوازین،ئەوەش بەڕاستی كێشەیە تێیدان ئێمە لە عێراقدا، دەمانەوێت بە جیهان بڵێین و پیشانیان بدەین ئێمە نموونەیین و دامەزراوەیین و کار بە دامەزراوەکانمان دەکەین، بەڵام لە واقیعدا شتێکی دیکەیە، ئەوەش بە بۆچوونی من هەڵەیە، نەخۆش ئەگەر روون و ئاشکرا و هاوکار نەبێت لەگەڵ پزیشک،ئەو پزیشکە نابێتە چارەسەرکارێکی باش بۆی، بێ گومان ئێمەی عێراقی هەندێک جار زێدەڕۆیی دەکەین لە باسکردنی خۆماندا،تەنانەت لە کەرامەتماندا.

پرسیار: سۆز زاڵە بەسەریدا؟
فازڵ میرانی : تەنانەت ئێمە ئازارەکانیشمان لە خەڵکی دیکە دەشارینەوە، ئەوەش کێشەیە، سەیرکە هەر بەرپرسێکی عێراق لەسەر شاشەکانی تەلەفزیۆن قسە دەکات یان وەکو شاند سەردانی وڵاتان دەکات، پێچەوانەی دۆخەکە باس دەکات، ئەو شتە باس دەکات کە لەراستیدا نییە، بەئەرێنی و نەرێنییەوە، ئەوانەی بە نەرێنی قسە دەکەین، ئەو شتانە باس دەکەن لە رووە نەرێنییەکەی نییە، ئەوانەشی بە ئەرێنی دەیڵێن ئەو شتانە دەڵێن لە رەوشە ئەرێنییەکەدا نییە، ئەوەش کێشەکان و دەردەسەرییەکانمان قووڵتر دەکاتەوە .

ئێستا پەیوەندی حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی چۆنە، بەدیاریکراویش لەگەڵ بەڕێز مستەفا کازمی؟
فازڵ میرانی: ئێمە بۆ دەستوور دەگەڕێینەوە، دەستوور دەکەینە بنەمای پەیوەندییەکانمان لەگەڵ عێراق، بەڵام چ دەستوورێک، راڤەی دەستوور و جێبەجێکردنی بەشێوەی بژارکردن و پەسنی یەکلا بێت، بە بەشێوەیەک کە بژاردەی بەهێز و لاواز بێتە گۆڕێ، بەهێز مافەکانی وەردەگرێت و داواش لە لاواز دەکات لە لیستی چاوەڕوانکراوەکاندا دەبێت، ئەوە رەوشەکەیە ئێستا ، دەستوور لە عێراق بە شێوەی " ئینتیقائی" جێبەجێ دەکرێت، بۆ نموونە ماددەی ١٤٠ کە بووەتە باس و خواسی هەمووان، بەغدا لەگەڵ رێزم بەشێوەیەک قسە دەکات، بپرسی دەڵێن حکومەتەکانی پێشووتر هیچیان نەکردووە لەوبارەوە، ئەو پرسە بووەتە ستراتیژی لایان لە رووی نەتەوایەتییەوە، لە یەکێک دەپرسی لە باشووری عێراق دەڵێت ماددەی ١٤٠ تەواو کۆتایی هاتووە و بۆ ماوەیەکی دیاریکراو بوو و بەسەرچووە ، لەگەڵ ئەوەی ئەو ماددەیە بەسەر ناچێ، چونکە دەسەڵاتی جێبەجێکار کەمتەرخەم بووە لە جێبەجێکردنی ،بۆیە بەهیچ شێوەیەک بەسەر ناچێت رووی یاساییەوە، پێویستە لێپرسینەوە لە حکومەتە یەک لەدوای یەکەکانی عێراق بکرێت بەرامبەر جێبەجێنەکردنی ماددەیەکی گرنگی دەستوور کە ماددەی ١٤٠ .

پرسیار: ئێستا لەسەرچی رێککەوتوون لەبارەی ماددەی ١٤٠؟
فازڵ میرانی: رێککەوتن هەیە لەسەر ئەو ماددەیە، بەڵام جێبەجێکاری ئەو رێککەوتنە نییە.

پرسیار: باش چ جۆرە رێککەوتنێک، ئێستا لەگەڵ حکومەتی کازمی، پێش پێکهێنانی ئەو حکومەتە، هەر کاندیدێک یان راسپێردراو لەگەڵ پێکهاتەکان کۆدەبێتەوە، ئێوەش لایەنێکی سەرەکین لەو هاوکێشەیەدا، ئەو رێککەوتنە یان مەرجەکان چیبوون لەبەردەم راسپێردراو دانران بۆ ئەوەی لە بەرامبەردا متمانەی پێبدەن.
فازڵ میرانی: دوو جۆری هەیە، هەستکردن بە بەرپرسیارێتی بەرامبەر رزگارکردنی عێراق لەو بۆشاییە دەستووریی و سیاسییەی تێیدایە شتێکە ، دەستگرتنیش بە مافەکانت وەکو پێکهاتە شتێکی دیکە، بە بڕوای ئێوە کە متمانەمان بە کازمی دا، بۆ ئەوەی چیدیکە عێراق لە بۆشایی یاسایی و دەستووریدا نەمێنێتەوە، ئەوە خۆ سەپاندن نییە بەسەر ئەوانی دیکە بەڵام ئەرکی سەرشانمان وەکو هاووڵاتی جێبەجێکرد،چونکە ئەوە وڵاتمانە،ناشمانەوێت لە بۆشایی یاسایی و دەستووریدا بێت و بێ حکومەتی هەبێت لە وڵاتدا.

پرسیار: پێش محەمەد تۆفیق عەللاوی ئەو بابەتە رووینەدا،بۆچی لەگەڵ ئەو نەتانگوت دەمانەوێت عێراق بپارێزین؟
فازڵ میرانی: رێگە و چۆنیەتی مامەڵەی عەللاوی برا لەگەڵ رێزمان کە کەسێکی خۆشەویستە، تەواو جیاواز بوو لەگەڵ ئەو رێگە و مامەڵەیەی بەڕێز کازمی گرتیە بەر، بۆیە کاتێک قوتابی تاقیکردنەوە دەکەن بۆ بەدەستهێنانی نمرە هەر یەکە و بە شێوازێک وەڵامدەداتەوە، پێمانوایە ئەو وەڵامەی بەڕێز کازمی پێیبوو، گەلی عێراق باشتر و گونجاوتر تێگەیشت لەوەی عەلڵاوی بۆیە چۆنیەتی راسپاردنی کازمی بریتیبوو لە بۆچوونی زۆرینە،بەڵام عەللاوی لەلایەن ئەو زۆرینەوەوە رانەسپێردرابوو .

پرسیار: باشە ئەوە دیپلۆماسییە، من پرۆگرامەکەم ناوی " نفس العمیق"، راستیم دەوێ، ئەو شتە چی بوو عەللاوی کردی وای لە کورد کرد متمانەی پێنەدەن.
فازڵ میرانی: من شتی شاراوە نازانم لە راستیدا ، لەو باوەڕەدام ئاگر بێ دووکەڵ نابێت، دەبێت هەندێک هۆکار هەبن،چونکە بۆچی کۆدەنگی نەبوو لەسەر عەللاوی، تەنیا کوردیش نەبوو، بەڵکو عێراقیش کۆدەنگ نەبوون لەسەری، ئایا ئەو کۆدەنگییەی لەسەر کازمی هەبوو لەسەر عەللاوی هەبوو، بێ گومان نەخێر.

پرسیار: بەڵام شاندی کوردی لە بەغدا لەگەڵ عەللاوی دانیشتن و گفتوگۆی باشیان کرد و لە سەر خاڵ رێککەوتن، تەنانەت داینابوو وەزارەتێک بە ناوی کاروباری هەرێمەکان دابنێ و بیداتە کورد، دەستپێشخەری باش هەبوو ئەوکات ؟
فازڵ میرانی: ئێستا ئێمە قسە لەسەر رابردوو دەکەین یان دێین چارەسەری ئەمڕۆ دەکەین،عەللاوی رۆیشت و خەڵکانێک رێکنەکەوتن لەسەری، ئێمە دەمانەوێت ئەو پیاوانەی ئێستا لەسەر ئەو حکومەتەی ئێستا رێکبکەون.

پرسیار: دەتەوێ من بابەتی عەللاوی تێپەڕێنم و باسی نەکەم ، منیش دەمەوێت لەسەر ئەو درێژەی بدەمێ؟
فازڵ میرانی: ئێمە ناکرێت قسە لەسەر رابردوو بکەین، با لەسەر ئێستا قسە بکەین، رابردوو رۆیشت، ئیمام عەلی دەڵیت :" ئەوەی دەژی مردووە، ئەوەی مردووە رۆیشتووە، ئەوەی دێت ئەوە لەبەرچاوە .

 

© 2017 Hawler