نیسان 05, 2020

هەركەسێك هەڵگری ناسنامەو ڕەگەزنامەی عێراقی بێت دەتوانێت ببێتە خاوەنی مۆڵەتی شۆفێری

یادگار چاوشین - سلێمانی

مقدەم شیلان عوسمان مەجید، لێپرسراوی بەشی مۆڵەتی شۆفێری لە بەڕێوبەرایەتی هاتووچۆی سلێمانی لەدیدارێكی ڕۆژنامەی "هەولێر"ـدا دەڵێت : " بۆوەرگرتنی مۆڵەتی شۆفێری سستەمی یەك پەنجەرە پەیڕوناكرێت چونكە ئەوكەسەی كەدێتە لامان و نامیلەكە وەردەگرێت كۆمەڵێ كارهەیە دەبێت هەنگاوەكانی خۆی تێ پەڕێنیت هەرلە پشنكینی چاو تادەچێتە نوسینگەكانی شۆفێری و تا تاقیكردنەوەكان". دەشڵێت :" ئەو ڕێكخراوە كۆمەڵكا مەدەنیانەی كارلەسەر هوشیاری هاتووچۆ دەكەن دەتوانین بڵێین كەم تازۆر ڕۆڵی خۆیان بینیوە لە هوشیاركردنەوەی هاووڵاتیان سەبارە بەڕەوشی هاتووچۆ بەڵام وەك پێویست نەبووە".

لە ئێستادا دەنگۆیەك لە ئارادایە كە لەلایەن وەزارەتی ناوخۆیی حكوومەتی فیدراڵ لەبەغداد ڕێژەی تەمەن كەمبكرێتەوە بۆ(17)ساڵ بۆ دەرهێنانی مۆڵەت، ئایا تاچەند ئەمە ڕاستە بەڕای ئێوە دەسكاری تەمەن بۆسەروتر بێت یاخودلە لەهەژدە ساڵیدا كەمبكرێتەوە؟
ئەمە تەنها دەنگۆیەو هیچ بنەمایەكی نیە و ڕاست نیە بۆیە لەیاسایی حكوومەتی عێراقیدا تەنها تەمەنی هەژدە ساڵ پەسند كراوە بۆ وەرگرتنی نامیلكەی بۆیە كەمكردنەوەی تەمەن هەروا ئاسان نیە وەگۆڕینی یاساكەش دەبێت لەپەڕلەمان بڕیاری لەسەر بدرێت بكرێتە یاسا ودواتر جێبەجێدەكرێت، بۆیە تائێستاش ئەوەی پەیڕەودەكرێت لەعێراق و هەرێمی كوردستان ئەوكەسانەی مۆڵەتی شۆفێری وەردەگرن بۆ تایبەت تەمەنی هەژدەساڵی تەواوكردبێت وبۆ وەرگرتنی مۆڵەتی گشتی تەمەنی بیست ساڵی تەواو كردبێت بۆوەرگرتنی مۆڵەتی ماتۆڕسكیل شانزەساڵی تەواو كردبێت، كە ئەمە بەیاسا جێگیراكراوە لە حكوومەتی بەغداد و هەرێمی كوردستانیش

پێتان وایە نوسینگەی فێربون و مەشق بەهاووڵاتیان بۆدەستخستنی مۆڵەتی شۆفێری لە ئاستی خواستی بەشەكەی ئێوەدایە؟
ئەو نوسینگانەی ئێستا فێرخوازەكان سەردانیان دەكەن بۆ فێربونیان بێگومان كۆمەڵێك وانە وزانیاری وەردەگرن لەسەرهێماكانی هاتووچۆ لەسەر مانۆڕەكان لەسەرهێڵەكان چۆنیەتی هەڵسوكەوتیان لەسەر شەقامەكان تەنانەت شێوازی لێخوڕینی فێرخواز وادەكات ئاستێكی باشی هەبێت كاتێك ئەو فێرخوازە سەركەوتو دەبێت لەتاقیكردنەوەكانیان و دەبێتە خاوەنی مۆڵەتی شۆفێری خۆی ئەگەرچی لە ئێستادا وەك وتم فێرخواز لەنوسینگەكان بەو قۆناغانەدا تێدە پەڕێت و ئاستێكی باشی دەبێت، بەڵام ئێمە هیوای زیاترمان هەیە بۆیە دەبێت نوسینگەكانی شۆفێری زانیاری زیاتر بداتە فێرخواز بۆئەوەی كاتێك ئەو هاووڵاتییە دەبێتە خاوەنی مۆڵەتی شۆفێری خۆی و دەچێتە سەرشەقام و ڕوبەڕوی هەموو ئەو ئاستنەگانە ببێتەوە، وە بتوانێت مامەڵە بكات لەگەڵ ئەودۆخەی جیاوازەكانە، بۆیە بۆ ئەم قۆناغە نوسینەگەكانی شۆفێری ئاستێكی باشیان هەیە لەپێدانی زانیاری بەفێرخواز.
تاچەند ئەو مۆڵەتانەی لەخواروی عێراق و كەركوك و ناوچەكانی دیكە بۆهاووڵاتیانی هەرێم دەردێت فەرمین و ئێوە دانی پێدا دەنێن كەلەكاتێكدا بەشێكی ئەم مۆڵەتانە لەڕێگای بازاڕەوە پێیان دەدرێت لەبەرامبەر بڕێك پارە؟
ئێمە ناتوانین ئەو هاووڵاتیانەی لەهەرێمی كوردستانن دەچن لەخواروی عێراق یان لەكەركوك و پارێزگاكانی دیكەی عێراق مۆڵەت وەردەگرن ڕێگریان لێ بكەین یاخود بڵێین ئەم مۆڵەتە شۆفێریە ڕەسمی نیە، بەڵام ئەو مەفرەزانەی هاتووچۆ لەشەقامەكان كەلەكاتی لێپرسینەوەدان لەگەڵ ئەوشۆفێرانەی هەڵگری ئەومۆڵەتانەن ئەگەرگومانیان هەبوو لەمۆڵەتانە ئەوابەنوسراوێكی فەرمی دەینرێنە بەڕێوبەرایەتی و ئێمەش بەنوسراوێك ئاراستەی ئەو بەڕێوبەرایەتیەی پارێزگایەی دەكەین كە مۆڵەتەكەی لێ دەرهێناوە ئەوان ئاگادارمان دەكەنەوە لەڕاستی و دروستی مۆڵەتەكە ڕاستە ئەو دەنگۆیانە هەیە كەئەم مۆڵەتانەی لە پارێزگاكانی دیكەی عێراق بۆ هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان دەردەهێنرێت لەبەرامبەر بڕێك پارە.

ئەی ئەو هاووڵاتیانەی رەگەزی عەرەبن و لە ئێستادا بەهەر هۆیەك بێت لە پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان نیشتەجێن ئەوان دەتوانن ببنە خاوەنی مۆڵەتی شۆفێری؟
ئەوهاوڵاتیەی عەرەبن و لە ئێستادا هەرێمی كوردستان نیشتەجێن، بەڵێ دەتوانن وەك هەموو هاووڵاتیەكی هەرێمی كوردستان داوای كوراسە بكەن تاببنە خاوەنی مۆڵەتی شۆفێری، چونكە لەیاسەكەدا هاتووە كەهەركەسێك هەڵگری ناسنامەو ڕەگەزنامەی عێراقی بێت دەتوانێت ببێتە خاوەنی مۆڵەتی شۆفێری خۆی، بەڵام هی ئەمان جیاوازە ئەویش ئەوەیە دەبێت لە ڕێگای بەڕێوەبەرایەتیەكانی ئاسایشی سلێمانییەوە كارتی زانیاری پشت ڕاست بكرێتەوە،چونكە هاووڵاتیانی عەرەب وەك دانیشتوانی هەرێمی كوردستان كارتی زانیاریان نیە، بەڵكو ئەوان لە ڕێگای ئاسایشەوە كارتی زانیاریان بۆدەكرێت.
بۆچی سستەمی یەك پەنجەرە كاری پێناكرێت بۆهاووڵاتیان لەبەڕێوبەرایەتییەكەتان؟
بۆوەرگرتنی مۆڵەتی شۆفێری سستەمی یەك پەنجەرە پەیڕوناكرێت چونكە ئەوكەسەی كەدێتە لامان و نامیلەكە وەردەگرێت كۆمەڵێ كار هەیە دەبێت هەنگاوەكانی خۆی تێ پەڕێنیت هەرلە پشنكینی چاو تادەچێتە نوسینگەكانی شۆفێری و تا تاقیكردنەوەكان هەمووی دەبێت هاووڵاتییەكە بوونی هەبێت، بەڵام سەبارەت نوێكردنەوەی تەنها لەیەك پەنجەرە كارەكانی تەوادەكات كەئەوەش كاتێكی زۆركەمی دەوێت، چونكە ئەو مەرجانەی بۆنوێكردنەوەی مۆڵەت دەكرێن كارمەندەكانمان خۆیان تەواوی دەكەن و هاووڵاتی دادەنیشێت تاكاتی وەرگرتنەوەی مۆڵەتەكە.
وەك ئاشكرایە لە ئێستادا پێدانی كوراسە بۆ بەدەستخستنی مۆڵەتی شۆفێری لە ڕێگای ئۆلاینەوە دەبێت دەكرێت ڕوونتر قسەمان بۆبكەن؟
بەڵی لە ئێستادا هاووڵاتیان دەتوانن سەردانی پەیجی فەرمی بەڕێوبەرایەتی هاتووچۆ بكەن و لەویێ كوراسەكەمان دابەزاندووەو دەتوانن پڕی بكەنەوەونەیەنە بەڕێوبەرایەتییەكەمان ودواتر سەردانی لیژنە پزیشكییەكانی چاوبكەن یان هەر دەتوانن لەیەكێك نوسینگەكانی مۆڵەتی شۆفێری ئەو كوراسەیە پڕبكەنەوە كە بەبێ بەرامبەرە هەرنوسینگەیەك لەبەرامبەر پڕكردنەوەی ئەم كوراسەیە پارە وەربگرێت توشی لێپێچینەوەی یاسایی دەبێت.

بۆچی كارناكرێت لەسەر پۆینت كردنە سەرمۆڵەتی شۆفێری ئەوكەسانەی زیاد لە چەند جارێك سەرپێچی دەكەن و بۆ دواجار مۆڵەتی لێ وەربگرنەوە؟
سەبارەت بە پۆینتكردنی مۆڵەتی شۆفێری ئەو هاووڵاتیانەی بۆچەند جارێك سەرپێچی هاتووچۆ دەكەن بەداخەوە لە بەڕێوبەرایەتییەكانی هاتووچۆ لەهەرێمی كوردستان ئەو هاووڵاتیانەی سەرپێچی یاساكانی هاتووچۆ دەكەن سەرپێچیەكەیان لەسەرمۆڵەتەكەیان بۆدیاری ناكرێت، بەڵكو سەرپێچیەكە لەسەر ئوتومبێلەكەیان دیاری دەكرێت واتە ئەگەر هەر هاووڵاتییەك سەرپێچی بۆجاری یەكەم و دووەم و تا دوای بكات هەر لەسەر ئوتومبێلەكەی دەنوسرێت كەئەمەش گرفتە منیش هاوڕام ئەگەر ئەو سەرپێچیەلەسەرخودی شوفێرەكە تۆماربكرایە ئەو كاتە ئێمەش وەك بەشی پێدانی مۆڵەتی شۆفێری دەمانزانی كەئەم هاووڵاتییە بۆچەند جارێك سەرپێچی لەیاساكانی هاتووچۆ كردووە، بۆیە مەسەلەی پۆینت كردنی مۆڵەت دەبێت بڕیاری بۆ دەربچێت، بۆیە هیچ بەڕێوبەرایەتییەك ڕاستەوخۆ ناتوانێت پۆینت بخاتە سەر مۆڵەتی شۆفێری وەهیچ ئەفسەرێكیش ناتوانێت ئەمە بكات.
جگە لە شێوازی دەرهێنانی مۆڵەتی شۆفێری بۆخاوەن ئوتومبێل ئەی بۆخاوەن ماتۆڕ سكیلەكان چۆنە ئەمانیش دەچنە نوسینگەكانی فێربون؟
بەداخەوە تائێستا هیچ نوسینگەیەكمان نیە كەتایبەت بێت بەدەرهێنانی مۆڵەتی ماتۆڕسكیل وەهیچ بەرنامەیەكمان نیە، بەڵام ئەو هاووڵاتیانەی كە دەیانەوێت ببنە مۆڵەتی ماتۆڕسكیل دێنە بەڕێوبەرایەتیەكەمان و لەوێوە و دەیاننێرین بۆنوسینگەكانی مۆڵەتی شۆفێری ئوتومبێل لەوێ ئەو بەنارنامانە دەخوێنن كەتایبەت بەهێماكان وهێڵەكان وترافیكەكان وپابەندیان بەڕێنمایەكانی ئەفسەر و كارمەندانی هاتووچۆلەكاتی ئەركەكەیاندا بەداخەوە غەیری ئەمەی باسمكرد هیچ بەرنامەیەكمان نیە بۆپێدانی مۆڵەت بەخاوەن ماتۆڕسكیلەكان.
بۆچی تائێستاش لەپارێزگانی هەرێمی كوردستان سیستەم جیاوازی هەیە لەسلێمانی سیستەمی سویدی و لەهەولێر سیستەمی كۆری و لەدهۆكیش سیستەمی كۆری پەیڕەودەكەن ؟
نەخێر، تائێستا لە هەرێمی كوردستان سیستەمی سویدی پەیڕەو ناكرێت، بەڵكو لە سلێمانی سیستەمی دانیماركی و لەهەولێر سیستەمی كۆری و لەدهۆكیش خەریكن وەك ئەوەی هەولێر پەیڕەوبكەن بیكەنە كۆری وە لە ئێستادا بەنارمەیەكی نوێ هەیە كە لەوەزارتی ناوخۆ پەسەندكراوە لە هەرسێ پارێزگاكەی هەرێمی كوردستان یەك سیستەم پەیڕەو بكرێت و ئەمەی ئێستا نەمێنێت، بەڵام نازانین كەی دەبێت.
تاچەند ڕێكخراوە هۆشیاری هاتووچۆیەكان لەكوردستان ڕۆڵی باشیان هەبووە لە هوشیاركردنەوەی شۆفێران؟
هەروەك ئاشكرایە لەهەرێمی كوردستان زۆرن ئەو ڕێكخراوە كۆمەڵكا مەدەنیانەی كار لەسەر هوشیاری هاتووچۆ دەكەن دەتوانین بڵێین كەم تازۆر ڕۆڵی خۆیان بینیوە لە هوشیاركردنەوەی هاووڵاتیان سەبارە بەڕەوشی هاتووچۆ، بەڵام وەك پێویست نەبووە هیوادارین ڕێكخراوەكان ڕۆڵی باشتر ببینن لە هوشیاركردنەوەی هاووڵاتیان و پێدانی نامیلەكەی پێیان وگرێدانی كۆڕو سیمینار هەروەك وتم ئەوەندەی من بزانم وەك پێویست نین.
كەی كۆتای دەهێنن بەمۆڵەتیكی كاغەز و بیكەنە پلاستیك وەك وڵاتانی پێشكەوتوو؟
بەڵێ ئێمەش بەلامانەوە پەسند نیە وپێمان باشە ئەو كاغەزە بكرێتە پلاستیك و وەك وڵاتانی پێشكەوتوی لێ بێت ئەوەندەی من ئاگادارم كاری لەسەر كراوەو لەئایندەدا بكرێت كارتی پلاستیكی وەك ئەوەی ئێستا لە حكوومەتی عێراقدا بونی هەیە.
هاووڵاتیانی تاراوگە چۆن دەتوانن ببنە خاوەنی مۆڵەتی هەرێمی كوردستان ئەوەی خۆیان پشت ڕاست دەكەنەوە یان دەبێت مۆڵەت دەربهێنن لەكوردستان؟
ئەوهاووڵاتیانەی عێراقین وخەڵكی هەرێمی كوردستانن و لە وڵاتانی تاراو گە دەژین و دەگەڕێنەوە كوردستان دەتوانن مۆڵەتە شوفێریەكەی خۆیان كەلەو وڵاتە ئەوروپیە بەدەستیان هێناوە لەلایەن بەڕێوبەرایەتی هاتووچۆ وەرگێڕانیان بۆ دەكرێت دەتوانن بۆماوەی یەك ساڵ كاری پێبكەن لەهەرێمی كوردستان ئەگەردوای یەك ساڵ زیاتر مانەوە لە كوردستان ئەوە دەتوانن بێن داوای دەكردنی مۆڵەتی شۆفێری بكەن بەڵام ئەو كەسەی مۆڵەتی بیانییە و مۆڵەتەكەی بەسەرنەچوبێت یان كێشەی نەبێت دەتوانێت لەسەرمۆڵەتە بیانیەكەی كوڕاسە ڕابكێشێت دواترسەردانی لیژنەی پزیشكی چاودەكات كە لە لیژنەی پزیشكی دەرچودەگەڕێتەوە بەڕێوبەرایەتی هاتووچۆ دەبێت دووانەی یاسایی بخوێنێت كەئەمە مەرجە، كەلە پڕۆگرامی وانەكانی تیۆری بخوێنێت تاشارەزابێت لە یاسا و ڕێساكانی هەرێمی كوردستان ودواتردەبێت لەلایەن ئەو ئەفسەرە پشت ڕاست بكرێتەوە كە ئەو وانەی وتۆتەوەدواتر دەگەڕێتەوە بۆ بەڕێوبەرایەتییەكەمان تاقیكردنەوەی پراكتیكی بۆدادەنرێت ئەگەر لەوتاقیكردنەوەیە سەركەوتوبوو، دەبێتە خاوەنی مۆڵەتی شوفێری خۆی وەئەگەر دەرنەچو دوبارە كوراسە وەردەگرێت و وەكو هەمو ئەو فێرخوازانەی تردەبێت هەنگاوەكان تەواوبكات تادەبێتە مۆڵەتی شۆفێری لەهەرێمی كوردستان.
بڕیاری زیاد كردنی نرخی نوێكردنەوەی مۆڵەتی شۆفێری لەم نرخەی ئێستادا دەمێنێت یان گۆڕانكاری بەسەردادێت و باجی بەسەرچون بۆیەك ساڵ 15 هەزاردینارە یان تەواوی هەموساڵەكانی لەسەرهەژماردەكرێت؟
سەبارەت بەنوێكردنەوەی مۆڵەتی شۆفێری بڕی ڕوسومات بۆنوێكردنەوە چل هەزاردینارە ئەو هاووڵاتیانەی مۆڵەتەكانیان بەسەرچوە لەپێش بەرواری 4\12\2019كەپێشتر پانزە هەزاردیناربووە هەرپانزە هەزاردیناردەدەن ئەگەر دەساڵیش بەسەرچوبوایە، بەڵام ئەو هاووڵاتیانەی لەدوای 4\12\2019مۆڵەتیان بەسەردەچێت بەبڕیاری وەزارەتی ناوخۆ بڕی سی هەزاردینار دەدەن بۆ هەرساڵێك جگە لە ڕوسوماتی نوێكردنەوەی مۆڵەتی شۆفێری چل هەزار دینارە و گۆڕانكاری بەسەردا نەهاتووە

© 2017 Hawler