کانونی یەکەم 11, 2018

په‌ره‌شێنكه‌ و پوتین گرژییه‌كان ده‌به‌نه‌وه‌ نێو ده‌ریای ئه‌زۆف

د.محمد خدرمولوود

 

گرژییه‌كانی ئه‌ودواییه‌ی نێوان چه‌ند به‌له‌مێكی سه‌ربازی ئوكرانی و سه‌ربازانی رووسیا له‌ ده‌ریای ئه‌زۆف رووس گوته‌نی ( ئه‌زۆفسكی مۆرێ )، گرفتی تازه‌ هه‌ڵتۆقیوونین، هه‌روه‌ك میدیای كوردی به‌ساده‌یی و بێ پێشینه‌ ته‌نیا وه‌ك هه‌واڵ باسیان لێوه‌ كرد .
له‌ مانگی ئایاری ئه‌مساڵ،په‌ره‌شێنكه‌ی سه‌رۆكی ئوكراینا یه‌كه‌مین كه‌سێك بوو له‌ په‌یامی، په‌رینه‌وه‌ی پوتینی سه‌رۆكی رووسیا تێگه‌یشت له‌ كاتێك دا خودی پوتین به‌لێخوڕینی ئۆتۆمبێلی بار هه‌ڵگرله‌ پێشه‌نگی رێوره‌سمی كردنه‌وه‌ی پردی نێوان دوورگه‌ی كریم و رووسیای بوو به‌ جۆرێك پێشاندرا كه‌ سه‌رۆكی رووسیا سه‌ركه‌وتنێكی مه‌زنی ئاوادانكردنه‌وه‌، دوای جه‌نگێكی مه‌زن ئه‌م پرسه‌به‌رێوه‌ ده‌بات .
ئه‌م دیمه‌نانه‌، دروستكردنی پردی نێوان دوورگه‌ی كریم ورووسیا له‌ كاتێكی دیاری كراوو به‌و شێوه‌ مه‌زن و زه‌به‌ڵاحه‌ به‌سه‌رپه‌رشتی راسته‌خۆیی سه‌رۆكی رووسیا له‌ ماناو په‌یامك زیاتریان له‌ هه‌گبه‌دابوو، به‌تایبه‌تیش بۆ سه‌رۆك په‌ره‌شێنكه‌ و سه‌رۆكانی بازاری هاوبه‌شی ئه‌وروپی و هاوپه‌یمانانی ناتۆ.
گه‌ر ئه‌م ڕێوره‌سمه‌ ئازار به‌خشه‌ بۆ ئوكراینه‌كان له‌ مانگی ئایاری ساڵی ٢٠١٨ به‌رێوه‌چووبی، له‌و راستییه‌ به‌دوور نییه‌ كه‌ ئه‌م سه‌ركه‌وتنه‌ی پوتین له‌ دوای ئه‌و شكستانه‌دێت كه‌ ئوكراینییه‌كان له‌ رۆژهه‌ڵاتی دۆڵی ده‌مباس به‌تایبه‌تیش له‌ هه‌ر‌دوو( شاری لۆگانسك ودانێسك و دورگه‌ی كریم )ی له‌ده‌ست چوو، پاش خۆپێشاندانه‌كانی شه‌قامی مه‌یدان و خرێشیات كه‌به‌مه‌به‌ستی روخاندنی حوكمی دكتۆر یه‌فته‌شینكۆ و هاتنه‌ سه‌رحوكمی پیترۆپه‌ره‌شێنكه‌ له‌كۆتاییه‌كانی ساڵی 2013 وه‌ تا هاوینی ساڵی 2014 شه‌ڕو پێكدادانه‌كان شكست و له‌ده‌ستانی شارو ناوچه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی ئوكرایناوه‌ دێت .
ئه‌م رووداوانه‌ له‌وساوه‌ هه‌ر له‌ كییفی پایته‌خته‌وه‌، له‌ رووباری دنێپره‌وه‌ قۆناغ به‌قۆناغ وا رژاوه‌ته‌‌ نێو ده‌ریای ئه‌زۆف و ده‌ربه‌ندی (كریچ ) یش كه‌ كڕۆكی سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی گرفتی ئه‌مجاره‌یه‌،ئایا ده‌بێته‌ به‌ربه‌ست بۆ به‌ جیهان بوونه‌وه‌ی پرسی ئوكراینا و رووسیا ؟ له‌ كاتێكدا ده‌ریاكه‌، به‌ده‌ریای ناوخۆیی نێوان رووسیاو ئوكرانیا داده‌نرێت، نه‌ك نێوده‌وڵه‌تی ..؟
جا پرسیار لێره‌دایه‌ تا چه‌ند جیهان، به‌تایبه‌تیش ئه‌مریكاو هاوپه‌یمانی ناتۆ ئه‌و جاره‌ به‌ده‌نگ ئوكراینه‌وه‌كان دێن ..؟ وله‌ بن ده‌ست و پێی و چه‌په‌رۆكی ورچه‌ سپییه‌كه‌ رزگاری ده‌كه‌ن ..؟ یا ئه‌وه‌تا خه‌ونی دێرینی ئوكراینه‌كان له‌ هاوكێشه‌كه‌ی په‌ڕینه‌وه‌ له‌ دنێپره‌وه‌ بۆ بازاری ئه‌وروپاو ناتۆ، هه‌ر خه‌ون ده‌بێ و په‌یوه‌ندی به‌هاوكێشه‌ی رووسیاووئاماده‌یی له‌ سووریا و ناوچه‌ كه‌ ی سه‌رده‌می داعش و پۆست داعشه‌وه‌ ده‌بێت و سه‌ره‌نجام وای لێدێت هاتنه‌دی ئه‌وخه‌ون و ئامانجه‌یان وا ئاسان نایه‌ته‌ به‌رچاو .؟
له‌ كاتێكدا په‌ره‌شێنكه‌ی سه‌رۆكی ئوكرایناو له دوای گرژییه‌كانی ده‌ریای ئه‌زۆف باری نا ئاسایی له‌وڵات راگه‌یاندوه‌ وداوای هاریكاری وڵاتانی ئه‌وروپی ده‌كات به‌تایبه‌تیش لاینگرانی كۆبوونه‌وه‌كانی ( منیسك ) حالی ئوكراینه‌كان ئێستا بۆ ماوه‌ی مانگێك له‌ باری جه‌نگ و یاسای عورفی دایه‌و ژیان به‌ نائاسای ده‌به‌نه‌سه‌ر و چاوه‌روانی هاتنی گه‌شتییه‌گه‌لێكی سه‌ربازی ده‌وڵه‌تانی ئه‌وروپی ئه‌مریكین بۆ هه‌دوو كه‌ناری( بریانیسك و ماریۆپۆڵ )ی قه‌راغ ده‌ریاری ئه‌زۆفتی به‌لای ئوكرایناوه‌.
له‌به‌رامبه‌ریشداپوتین ئه‌و پیاوه‌ی به‌ نهێنیی و كاروكرده‌وه‌كانی جیهانی به‌خۆوه‌ خه‌ریك كردووه‌ جارێكی دیكه‌ هه‌ڵه‌ی جۆرجیا و ئۆسیتای باشوور دوباره‌ ناكاته‌وه‌ به‌ رێگا دان به‌گه‌‌یشتنی گه‌شتی جه‌نگی ئه‌مریكا به‌كه‌ناره‌كانی باتۆمی و بووتی وه‌ك له‌ساڵی 2004 غه‌فه‌ڵتگیركرا و به‌ڕووداماوی به‌رگری له‌ ئۆسیتا و ناوچه‌كه‌ كرد.
ئێستای گرژییه‌كانی بردیانیسك و ماریاپۆڵ، گه‌ر هه‌مان گرژییه‌كانی باتۆمی و بووتی جۆرجیاو ئۆسیتاش نه‌بێ، په‌ره‌شێنكه‌ی سه‌رۆكی ئوكراینا له‌هه‌مووان باشتر تێده‌گات ئه‌مرۆ ساڵی 2004 نییه‌و ووا پردی مه‌زنی نێوان دوورگه‌ی كریم و رووسیا به‌ خاڵی پشكنینی ده‌ربه‌ندی كریچ تێده‌په‌رێ كه‌له‌ژێر كۆنتڕۆڵی ورچه‌كه‌دایه‌ و ئه‌وه‌نده‌ی بۆ په‌ره‌شێنكه‌ی سه‌رۆكی ئوكراینا ده‌مێنێته‌وه‌ ئه‌م گرژییه‌ی ده‌ریای ئه‌زۆف چۆن وه‌به‌رهێنانی لێ ده‌كات بۆ هه‌ڵبژاردنی رۆژی 31-3-2019 له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سه‌ركه‌وتنی خۆی دابێ، له‌به‌رامبه‌ریش دا رووسه‌كان هه‌موو گرفته‌كانی ئوكراینای ده‌خه‌نه‌ ئه‌ستۆیی ئه‌و و چاویان له‌ جێگره‌وه‌یه‌تی هه‌رهیچ نه‌بێ دژایه‌تی مۆسكۆ نه‌كات .

© 2017 Hawler