ئەم پەڕەیە چاپ بکە

چی لە ئیدریس بارزانییەوە فێربین؟

ئەم دێڕانە پێدا هەڵدان نییە بۆ مرۆڤێك كە ناوی (ئیدریس بارزانی)یە، لەبەر ئەوەی کاک ئیدریسی ھەمیشە زیندوو خۆی فێری كردوین، مرۆڤی باڵا پێویستی بەستایش و سوپاس نییە، بەڵكو ئەگەر ئاستی بیستنی گوێیەكانمان لەو ئاستە بێت ئەو دەنگە ببیستێت و لێی تێبگات، ئەمە هەوڵێكە بۆ ئەوەی جارێكی دیكە سوود لە لۆژیك و شێوازی خەبات و قوربانیدانی ئەم مرۆڤە باڵایە بكەینەوە، ئەمەش واتە دووبارە بەدەنگ هێنانەوەی پەیڤەكانی ئیدریس بارزانی كە بۆ ئێستا لەهەموو كاتێك زیاتر پێویستمانە ئەو هاوڕێ و پێشمەرگانەی لە ئیدریس بارزانییەوە نزیكبوون، هەمیشە باس لە خەسڵەتی جەماوەریبوونی ئەو دەكەن و دەڵێن ئیدریس بارزانی قەت خۆی لە پێشمەرگەكان جیانەدەكردەوەو بەسادەیی ژیاوە و زۆرجار لەگەڵ پێشمەرگەدا لە ئەشكەوت و بنبەردەكانی چیاكانی كوردستاندا رۆژی كردووەتەوە . لەساڵی ١٩٦١ كە شۆڕشی ئەیلوول بەرپا دەبێت، ئیدریس بارزانی رۆڵێكی زۆری دەبێت بەتایبەت لە شەڕی هەندرێندا، كە دواتر گفتوگۆكانی نێوان شۆڕشی

كوردستان و حكومەتی عێراقی بەدواداهات و گەیشتە رێككەوتننامەی ١١ی ئاداری 1970، لە دوای ساڵی ١٩٧٥ لە هەڵگیرساندنەوەی شۆڕش و پێكهێنانی بەرەی نیشتمانیی عێراق جود و دواتر ئاشتبوونەوەی نیشتمانی و ئاشتبوونەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان لەگەڵ یەكێتی نیشتمانی كوردستاندا ڕۆڵی باڵای هەبووە. پێش ئەوەش لە دروستكردنی پەیوەندی لەگەڵ پارتەكانی بەشەكانی دیكەی كوردستانیشدا ڕۆڵێكی باڵای هەبووە، بەتایبەتی لە دروستكردنی هاوئاهەنگی لەگەڵ پارتی كرێكارانی كوردستان و عەبدوڵڵا ئۆجەلاندا. ئەو تایبەتمەندییە دروستكردنی هاوكاری بەشێوەیەك بەرچاوبوو، كە لە ئەدەبیاتی پارتیدا بە "ئەندازیاری ئاشتبوونەوەی گشتی" نێونراوە

.
رۆژانی پێش كۆچی ناوەختیەتی كە توانی بەردی بناخەی بەرەی كوردستانی دابنێت و پرۆسەی ئاشتبوونەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتی نیشتمانی بگەیەنێتە رێككەوتنێكی گرنگ و هەر ئەم رێككەوتنەش بووە سەرەتای دامەزراندنی بەرەی كوردستانی، هەر ئەم بەرەی كوردستانییەش بوو توانی سەركردایەتی راپەڕینی بەهاری ساڵی 1991 بكات و پاشانیش هەر ئەم بەرەیە یاسای ژمارە 1و2ی دەركرد بۆ هه‌ڵبژاردنی پەرلەمان و رێبەری بزووتنەوەی رزگاریخوازی كوردستان و لە سەر ئاكامی ئەم هەڵبژاردنەش بۆ یەكەمین جار لە مێژوودا كورد توانی پەرلەمان و حكومەتی هەرێمی كوردستان دابمەزرێنێت. پێكەوە گرێدانەوەی ئەم رووداوانە بە ئاشتبوونەوەی پارتی و یەكێتی لە كۆتایی 1986 و سەرەتای 1987، گەڕانەوەیە بۆ ئەو ساڵانەی كە پێشبینی هەموو ئەگەرێكی نەخوازراو بۆ كورد و كوردستان دەكرا، ئەوكات هێشتا پرۆسەكانی بەدناوی ئەنفال و كیمیابارانكردنی هەڵەبجە و شوێنەكانی دیكەی كوردستان دەستی پێنەكردبوو، بەڵام هەموو پێشبینییەكان بەو ئاراستەیە بوون، كە روژانی دواتر كوردستان رووبەڕووی سەختترین قۆناخ و گەورەترین قەیران دەبێتەوە، لەم خاڵەوە ئەگەر دووبارە فیكری ئیدریس بارزانی بخوێنینەوە، هەستدەكەین هەستی بەوە كردبوو، ئەو رۆژە سەخت و قەیراناوییانەی پێشبینی دەكرێت رووبەڕووی كوردستان ببێتەوە، تەنیا بە یەكڕیزی و یەكەهەڵوێستی هێزە سیاسییەكانی كوردستان دەتوانرێت تێپەڕێنرێت، لەمەش زیاتر واقعبینی سیاسیی ئیدریس بارزانی لەو خاڵەدا دەردەكەوێت كە زۆر باش لەناو ئەو واقیعەدا دەستنیشانی هۆكارەكانی كردووە، ئەویش ئەوەیە یەكڕیزی و یەكەهەڵوێستی تەواوی لایەنە سیاسییەكان لە ئاشتبوونەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتی نیشتمانی كوردستانەوە دەستپێدەكات

.
بێگومان لەگەڵ ئەوەی تەمەن رێگەی نەدا خۆی بەرەی كوردستانی ببینێت، بەڵام ئەم پێشبینییەی ئیدریس بارزانی راست دەرچوو، رێككەوتنی نێوان پارتی و یەكێتی بووە بەردی بناغەی دامەزراندنی بەرەی كوردستانی، بەرەی كوردستانی لەو رۆژە سەخت و قەیراناوییانەدا بووە جێگەی ئومێدی تەواوی خەڵكی كوردستان، لەمەش زیاتر بەرەی كوردستانی تەنیا نەبووە هۆكار بۆ یەكڕیزی نێوان لایەنە سیاسییەكان لەشاخ، بەڵكو بووە هەوێنی یەكڕیزی لە ویژدانی هەر تاكێكی كوردستاندا، ئەمەش لە راپەڕینی 1991 بە كردەیی بەرجەستە بوو. هەربۆیە ئەمڕۆ لە كاتێكدا ساڵیادی كۆچی ناوەختی ئەم سەركردە مه‌زنه‌ كاریزمایەی گەلەكەمان دەكەینەوە و لە هەمانكاتدا كوردستان بە قۆناخێكی سەختی سیاسی و قەیرانی ئابووریدا تێدەپەڕێت، جێگەی خۆیەتی بۆ تێپەڕاندنی ئەم قەیرانە ئابوورییە و رێكخستنەوەی نیوماڵی كوردستان، جارێكیتر سوودێكی گەورە لە ئەزموونی ئیدریسی هەمیشە زیندوو وەربگرینه‌وه‌، و درووستكردنی ئەم ئایندە گەشە بە بڕیاری بوێرانە و لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندی باڵای نەتەوەیی و نیشتمانیمان و خۆدوورخستنەوە لە دەسكەوت و تێڕوانینی حزبییەوە دەست پێدەكات

.
ئەو كەسانەی هەمیشە نزیكی بوونە دەڵێن، ئیدریس بارزانی جگه‌ له‌كاری سیاسی و حزبی هاوكات لەگەڵ خوێندنەوە و نووسیندا هاورێیەتیەكی باشی هەبووەو توانای زۆری هەبووە لەنووسین و داڕشتندا بە هەرسێ زمانی كوردی وعەرەبی و فارسی، شەوانە تاوەكو درەنگان په‌رتووكی خوێندووته‌وه‌ و بابه‌تی فكری نووسیوه‌، هەردەم كتێبی پێبووە، هەموو دەرفەتەكانی دەقۆستۆته‌وه‌ بۆ خوێندنەوە تەنانەت وه‌ك ده‌گێڕنه‌وه‌ "لەنێو ئۆتۆمبیلیشدا به‌رده‌وام خه‌ریكی خوێندنه‌وه‌ بووه‌". هه‌روه‌ها بایەخی بە بوارەكانی نەتەوەیی و ئایین و ئەدەب و مێژوو داوە، زۆربەی شیعرەكانی مەلای جزیری، ئەحمەدی خانی و وەفایی لەبەربوونە. كەسێكبووە زۆر حەزی لە ئەدەب و سۆفیگەرێتی بووە . ئیدریس بارزانی لە دوای هەرەسی شۆڕشی ئەیلوول، ڕۆڵێكی گەورەی هەبوو لە بەدواداچوونی كێشە و گرفتەكانی ئاوارەكانی باشووری كوردستان لە ئێران و رۆژهەڵاتی كوردستان . ئەو پێشمەرگانەی ماوەیەكی زۆر لەگەڵیبوونە و لێی نزیكبوون ئێستاش نایانەوێت ڕۆژی كۆچی دوایی ئیدریس بارزانییان بیربكەوێتەوە، چونكه‌ ده‌زانن چ سه‌روه‌تێكی مرۆیی و كاریزمایه‌كیان لێ رۆیشتووه‌.

 

كاروان ئیبراهیم