تشرینی دووەم 27, 2020

ئافرەت ناونیشان و ئایکۆنی پێشکەوتنی کولتوری

 د.ڤیان سلێمان 

 

کولتور وەک دەستەواژە لە زمانی کوردیدا بە فەرهەنگیش ناودەبرێت بەو واتایەی فەرهەنگی هەر گەلێک واتە کولتورەکەی؛ کولتور وەک چەمکێکی فراوان بریتییە لە هەموو بەدەستهاتووه‌كانی به‌ گواستراوە نامادییەکانیشه‌وه‌؛ کە کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی تا ئێستا لە ئاستی هۆشیاری پێیگەیشتووە. هەروەها لە چەندین ڕەگەزی جیاجیا پێكدێت: وەك شارستانیەت، داب و نەریت، بەها و بیروڕا و ئاستی رۆشنبیری تاكەكانی ئەو كۆمەڵگایە كە ئەمانەش هەمووی بەدەستهاتوون و وەرگیراون بە درێژایی مێژووی هەر كۆمەڵگایەك؛ هەر كۆمەڵگایەكیش بە هۆی كولتورەكەیەوە دەناسرێتەوە و بە هۆی بەراورد كردنی بە كولتوری كۆمەڵگاكانی تر دەزانرێت كە كولتوری ئەو كۆمەڵگایە لە چ ئاست و بارودۆخێك دایە.
یه‌كێك له‌ پێوه‌ره‌كانی زانینی پێگەی کۆمەڵگە و ئاست و ڕادەی پێشکەوتن و مەدەنیبوونی و دەرکەوتنی وەک کۆمەڵگەیەکی خاوەن کولتوری شارستانی؛ بەندە بە بارودۆخی ئافرەت و ئاستی بەشداری و ڕوانینی کۆمەڵایەتی ئەو کۆمەڵگەیە بۆ ڕۆڵ و پێگەی ئافرەت. ئافرەت فاکتەری بەردەوامی ژیان و سەنگی مەحەکی پێشکەوتنی کۆمەڵگە و ڕۆحی دیموکراسیبوون و ناونیشانی شارستانییەتە، بەبێ بەشداری ئافرەت لە کایەکانی کۆمەڵگە و بەبێ ئازادی ئافرەت ناکرێت باسی کۆمەڵگەی مەدەنی و مافی مرۆڤ و جیهانی مۆدێرن بکەین!. هەر هەوڵێک بۆ پێشخستن و پەرەپێدانی سیستەمی بەڕێوەبردن و شارستانیبوونی کۆمەڵگە؛ دەبێت لە هەوڵدان بۆ گۆڕانکاری لە ڕوانینی کۆمەڵایەتی و بونیادی دەزگا کۆمەڵایەتییەکانەوە دەست پێ بکات بە ئاڕاستەی کرانەوە و ئامادەسازی بۆ وەرگرتنی بەها هاوچەرخەکان.
کرۆکی گۆڕانکاری بە ئاڕاستەی بەرەوپێشچوون، گۆڕانکارییە لە کولتوری پیاوسالارییدا، یەکسانکردنی پێگەی ئافرەت و پیاوە لەنێو خێزاندا، گۆڕینی تێڕوانین و دیدی کۆمەڵایەتییە دەربارەی ئافرەت و ڕۆڵی ئافرەت، باوکردنی کولتورری ڕێزگرتنە لە ئافرەت، ئازادی ئافرەتە، یەکسانییە لە جۆری کۆمەڵایەتیدا.
وەک ئافرەتانی نەتەوەی کورد دەبێت؛ شانازی بەوە بکەین کە لەڕووی مێژووییەوە ئافرەت لە کۆمەڵگەی کوردستانیدا خاوەن پێگەیەکی کۆمەڵایەتی بەرز بووە و دەتوانین بڵێین لەپێشتر بووە لە ئافرەتانی نەتەوەکانی دەر و دراوسێ؛ ئەمەش گەڕیدە و ڕۆژهەڵاتناسان لە سەرچاوە مێژووییەکاندا ئاماژەیان بۆ کردووە و پشتڕاستیان کردووەتەوە، هەروەها مێژووی کورد پرشنگدارە بە ناوی سەدان کەڵەئافرەت کە دەکرێت باسیان بکەین و بڵێین ئەوەی ئافرەتی کورد پێیگەیشتووە لە بواری فەرمانڕەوایی و خەباتی نەتەوەیی و ئەدەب و پەروەردە و خەباتی نەتەوەیی مایەی شانازیکردنە؛ دەکرێت ڕۆڵی حەپسەخانی نەقیب لەوێدا کە قوتابخانەیەکی بۆ کچان کردووەتەوە و خۆی هانی خێزانەکانی داوە بۆ ئەوەی کچەکانیان بخەنە بەر خوێندن دوای ئەوەش لە بواری ڕێکخراوەیی و دامەزراندنی یەکێتی ئافرەتانی کوردستان و ڕۆڵی ناهیدەی شێخ سەلام و بەهیە مەعروف و پێشەنگان لە دامەزرێنەرانی یەکێتی ئافرەتانی کوردستان وەک دەسپێکی خەباتی فیمینیستی و لەیلا قاسم وەک سیمبۆلی شۆڕشگێڕی ئافرەت کە لەسەر بەرگری لە دۆزی نەتەوەکەی لە سێدارە درابێت؛ تەنانەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، زەینەب خان لە بواری ئەدەب و دەیان نمونەی دیکەش هەن کە ئاماژەی پێبکەین.
هەربۆیە دەتوانین بڵێین هەندێک دیاردەی نەشیاو و دژە ئافرەت کە هاتونەتە نێو کولتوری کورد هاوردەن هەروەک زۆر نەریتی دیکە، هەروەکچۆن وشەی زمانانی دیکە هاتونەتە نێو فەرهەنگی زمانەوانیمان، هەروەکچۆن لەنێو ڕۆڵەکانی نەتەوەی کورددا کاریگەرییان داناوە بۆ لاوازکردنی هەستی نەتەوەیی و بەردەوام بەکاردەهێنرێن، هەروەک زۆر بواری دیکەش بەڕێگەی هێزی نەرم و ڕەق و هێزی تیژ، ئەو نەریتە دژە ژنانەش ڕەگیان داکوتاوە و کاتی زۆری دەوێ بۆ بنەبڕبوونیان، لەهەمانکات ناتوانین بڵێین کولتوری کورد بێ خەوش بووە و فەرهەنگی کورد فەرهەنگێکی یەکسانیخوازە، چونکە پرسی ئافرەت پرسێکی جیهانییە و لە هەموو جیهاندا ئافرەت لەگەڵ کێشەی جۆراوجۆر ڕووبەڕووە.
کۆمەڵگەی کوردستانی لەمڕۆدا بە پرۆسەیەکی گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی و کولتوریدا گوزەر دەکات، ڕۆژ لە دوای ڕۆژ هەندێک نۆرم و نەریتی کۆن بار و بنەیان دەپێچنەوە و نۆرم و بەهای نوێ جێیان دەگرنەوە، ئەرکی هەموانە ئەو پرۆسەی گۆڕانکاری و گواستنەوەیە بە ئاڕاستەی پێشڤەچوون ببەین و کاری ڕژد بکەین، بۆئەوەی کۆمەڵگە خۆی ڕزگار کات لەو داب و نەریتانەی ئاستەنگ لە پێش ئازادی ئافرەت دادەنێن، لەو بەربەستانەی لە پێش بەشداری ئافرەت دادەنرێن، لەو ڕەگەزە کولتوریانەی لە شكۆی ئافرەت کەم دەکەنەوە و وەک مرۆڤێکی یەکسان و پێگەیشتوو نایبینن. ئەوەش لە پێناو ئەوەی کۆمەڵگەکەمان وەک کۆمەڵگەیەکی مەدەنی هەژمار بکرێ و کولتورەکەمان وەک کولتورێکی پێشکەوتوو ببینرێ.

© 2017 Hawler