ئایار 30, 2020

زۆرترین بینراو بۆچوون

Error: No articles to display

فەیسەڵ دەباغ

* بەرامبەر بە هێرشەكانی توركیا بۆ سەر عەفرین نەك هەر جیهان بێدەنگە، بەڵكو خودی كوردیش.
كەس فشەفشی هەندێ لایەنی خۆمان بە هەند هەڵنەگرێ، ئەوانە رێك دەستەواژەی ( زۆرەو) یان لە سەر جێبەجێ دەكرێ . ئەگەر ئەوانە زۆرەو نەبان بەرگرییان لە كەركووك و خانەقین و شوێنی دیكە دەكرد .
بڕوا بكەن ئەو فشەكەرانە ئەگەر بچوبان چۆن كەركوكیان فرۆشت ئەوهاش عەفرینیان دەفرۆشت ..!
لە هەمووی سەیرتر هەڵوێستی پەكەكەیە لە ئاست ئەو هێرشانە كە بەراستی بوەتە جێی پرسیاری هەموو تاكێكی كورد ؟
لە سەرەتای هێرشەكەدا ئەو هێزە دیگوت : ئەگەر توركیا هێرش بكاتە سەر عەفرین باكوری كوردستان دەكەینە یەك پارچە ئاگر و عەفرینیش دەكەینە گۆڕستان، كەچی نە عەفرینیان كردە گۆڕستان و نە باكوری كوردستانیشیان كردە یەك پارچە ئاگر..!!
جار بە جار لە خۆم دەپرسم و دەڵێم : دەبێ پەكەكەش لایەن نەبێ لەو پیلانە ..؟
* چاوپێكەوتنەكەی رۆژی 12/3ی جێمس جیفری باڵیۆزی پێشووتری ئەمریكا لە عیراق و توركیا لەگەڵ كەناڵی ( الحدث ) تووشی شۆكی كردم .
ئەو كابرایە كە گوایە دیپلۆماتكارێكی زیرەكی ئەمریكایە لە وەڵامی پرسیارێكدا سەبارەت بە پشتێكردنی ئەمریكا لە كوردی عیراق و سوریا، گوتی : ئەوەی سوریا رێككەوتنێكی تەكتیكی بوو لەگەڵ هەسەدەدا، راستە یەپەگە وەك هێزێكی بەرچاوی ناو هەسەدە رۆڵێكی كاریگەری هەبوو لە رزگاركردنی رووبەرێكی زۆری خاكی سوریا لە دەست داعش بە (رەقە)وە، بەڵام ئێستا قۆناخەكە جیاوازە، ئەمریكا پێویستی بە توركیا هەیە بۆ ئەوەی میحوەرەكەی خۆی بەهێزتر بكات بەرامبەر بە میحوەرەكەی روسیا و ئێران، بۆیە دەبوایە هەندێ قوربانی بدەین، بەتایبەتی یەپەگە لە لایەن هەواڵگری ئەمریكاوە بە لقێكی سوریای پارتی كرێكارانی كوردستان دادەنرێ و ئەو پارتەش لە لایەن توركیا و ئەمریكا بە رێكخراوێكی تیرۆریستی لە قەڵەم دەردرێ..!
سەبارەت بە كوردی عیراقیش گوتی : ریفراندۆمیان كرد و ویستیان دژ بە ویستی ئەمریكا لە عیراق جیا ببنەوە. ئەمە لە كاتێكدا ئێمەی ئەمریكی پێویستیمان بە عیراقێكی یەكگرتوو هەیە، ئەو عیراقەی كە نابێ هیچ پێكهاتەیەك لێی جیابێتەوە، بۆیە هەر چۆن مافی توركیایە ئاسایشی نەتەوەیی خۆی بپارێزێ، ئەوهاش مافی عیراقە یەكپارچەیی خاكی خۆی بپارێزێ ..!!
* كشانەوەی هێزەكانی سوریای دیموكرات لە بەرەكانی شەڕ دژ بە داعش بۆ سێ هۆكار دەگەڕێتەوە :
1- بەرگریكردن لە عەفرین.
2- بەر لە كۆبوونەوەی هەر دوو وەزیری دەرەوەی ئەمریكا و توركیا فشار بخاتە سەر ئەمریكا بۆ ئەوەی (منبج) رادەستی توركیا نەكات.
3- پشتێكردنی ئیدارەی ترامپ لە كورد، بە تایبەتی لە شەڕی عەفرین و رادەستكردنی هەندێ ناوچە بە سوپای توركیا و چەتەكانی.
ئەمریكا لە هەڵوێستێكی زۆر قورس دایە، ناكۆكییەكی زۆر لە نێوان هەڵوێستی پنتاگۆن و وەزارەتی دەرەوە هەیە . پنتاگۆن پێی باشە هاوپەیمانێتی لەگەڵ كورد بەردەوامی هەبێ و رێگری لە توركیا بكرێ عەفرین داگیر نەكات، بەتایبەتی ماوەیەكی زۆرە هەر دوولا پێكەوە شەڕی داعش دەكەن .
بەڵام وەزارەتی دەرەوە دیدێكی جیاوازی هەیە و پێی وایە بایەخی توركیا لە بایەخی كورد زیاترە، بەتایبەتی هەر دوو وڵات ئەندامی ناتۆن .
هەر بۆ نموونە وتەبێژی پنتاگۆن دەڵێ : رویشتنی شەڕڤانانی كورد بۆ عەفرین بوەتە مایەی ئەوەی داعش دەست بە سەر ئەو ناوچانەدا بگرێ كە پێشتر لە سوریا لە دەستیان دابوو.
ژەنەراڵ جۆ فوتێل _یش كە فەرماندەی ناوچەی سەربازیی ناوەندە لە بەردەم لیژنەی هێزە چەكدارەكان لە كۆنگریس رایگەیاند : گۆمانی تێدا نییە نیگەرانییەكانمان لەو رووەوە سەرچاوەی گرتووە كە چالاكییەكان لە عەفرین لە هەوڵەكانمان كەم دەكات لە دژی داعش .
* تاوانەكانی دژ بە مرۆڤایەتی و كوشتن و قڕكردنی گەلێكی بێ چەك لە سوریا لوتكەی وەحشیەت و پیلانێكی نێودەوڵەتییە دژ بەم گەلە بە شێوەیەكی تایبەتی و دژ بە عەرەب و كوردی سوننە بە شێوەیەكی گشتی .
روسیا و ئەمریكا وەك دوو هێزی گەورە بەشدارن لەو پیلانە، پاش ئەو دووەش ئێران و توركیا دێن بە پشتگیری قەتەر، ئەمە سەرەرای حزب و میلیشیاكانی تایفی و سەری مارەكەش خۆدی رژێمی سوریایە .
زۆربەی وڵاتانی جیهانی شارستان بوون بە دارستان و وەحش، بەهێز بێهێز قوت دەدات، پاش ئەوەش حەتمەن وەحشەكان دەكەونە ناو یەكتر .
زۆڵمێكی گەورە لە كورد دەكرێ، چ لە عیراقدا بێ یان سوریا بەمەش هەموو یاسا مرۆییەكان خرانە ناو مەزبەلەی مێژوو.
* بەردەوام گوێمان لە هەڕەشەكانی ئەمریكا و هەندێ وڵاتانی رۆژئاوا دەبێ دژ بە دەسەڵاتی ئێران و سیستەمەكەی .
من پێم وایە ئەو هەڕەشانە تەنها قسەن و بەم هەڕەشانەشیان هەقیقەتی ئەو رژێمە دادەپۆشن و بەرژەوەندیەكانیشیان لەگەڵ ئەو رژێمە دەشارنەوە .
بە پێی واقیع، عیراق رادەستی ئێران كراوەتەوە بە یەدەگە نەوتییەكانیشی . بەرپرسە ئێرانییەكانیش دەڵێن وڵاتەكەیان دەست بە سەر پایتەختی چوار وڵات گرتووە كە ئەمەش تا رادەیەكی زۆر راستە .
پرسیاری من ئەوەیە : ئایا رژێمی ئێران دەیتوانی ئەمە بكات ئەگەر چرا سەوزەكە نەبوایە ؟
ئەگەر لە جیاتی ئێران وڵاتێكی دیكە ئەم رەفتارەی بكردایە ئایا لێی قبوڵ دەكرا ؟
فەرمون سەیری گەلی سوریا بكەن كە رۆژانە وڵاتەكەیان وێران دەكرێ، چونكە داوای لاچوونی بەشار ئەسەد و رژێمی ئێران دەكات .
ئەوەی توانای ئیستیعابی نییە با سەیری نەخشەی نوێی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بكات ..!!
* كورد دەتوانێ بە سەر نسكۆیەكانی خۆی زاڵ بێ، كە بەرهەمی چەند قۆناخێكی مێژوویین .
زۆربەی گەلانی جیهان لە ئازاردان، بەڵام توانای دەرچوونیان نییە لەو ئازارانە .هەر كاتێ ئاسۆیەك بە دیار دەكەوێ، یەك دوو وڵات پیلانی لێ دەگێرن و دەیخەنە ناو كێشەیەكی ترەوە .
نكۆڵی لەوە ناكرێ ئەو گەلە گەلێكی بەهێزە و خاوەن ئیرادەیەكی پۆڵایینە و توانای رووبەروو بوونەوەی كێشەكانی هەیە .
ئەوەی لە عەفرین روودەدات و ئەوەی لە كەركوك روویدا كۆتایی نییە، چونكە ئەو گەلە لە پێناو ئازادی و سەربەخۆیی خۆیدا بەردەوام دەبێ لە خەبات.
* ناكۆكی توركیا و ئەمریكا لە سەر یەپەگە نییە، بەڵكو لە سەر سیاسەتی پێشووی هەر دووكیانە .
ئەمریكا و توركیا لە سەرەتای تەنگژەی سوریا حەزیان نەكرد خۆیان تووشی زەڵكاوەكەی ئەو وڵاتە بكەن، توركیا لە 2012 خۆی لە باكوری سوریا تاقی كردەوە بەڵام فەشەڵی هێنا.
سەبارەت بە ئەمریكاش سیاسەتی ئۆباما زۆر روون بوو كە بە هیچ شێوەیەك خۆی لەو زەڵكاوە نەدات . ئەو رەوشە وایكرد روسیا و ئێران بچنە ناو زەڵكاوەكە تا وایان لێهات بە دوو قۆڵی كۆنترۆڵی نیوەی سوریا بكەن .
ئەمریكا لە سەردەمی ترامپ داوای لە توركیا كرد بە هەموو قورساییەكی خۆیەوە بچێتە ناو سوریاوە، بەڵام توركیا لەو كارە دوو دڵ بوو، ئیتر ئەو كات ئەمریكا مەجبور بوو هەماهەنگی لەگەڵ هێزەكانی سوریای دیموكرات بكات وەك ئەمرێكی واقیع.
كە واتە ئەو هەماهەنگیەی ئەمریكا لە بەر خۆشەویستی خۆی نەبوو بۆ كورد و هێزەكانی سوریای دیموكرات، بەڵكو لە رووی مەیدانییەوە پێویستی بەو جۆرە هێزە هەبوو .
توركیا كە دیتی ئەمریكا لە پرسی سوریا پشتی تێكردووە و خۆی لە هێزە كوردییەكە نزیك كردۆتەوە ئیتر بە لای روسیا و ئێران شكاندییەوە .
ناكۆكییەكی زۆر لە نێوان ئێران و توركیا هەیە، هەر یەكە و ئامانجی تایبەتی خۆی هەیە لە سوریا، بەڵام هەماهەنگیەكەی نێوان روسیا و توركیا هەماهەنگیەكی تەواوە، روسیا ئامانجیەتی درز بخاتە ناو ناتۆوە و توركیاش دەیەوێ بە سوود وەرگرتن لە روسیا كۆتایی بە هێزەكانی سوریای دیموكرات بێنێ كە یەپەگە بربرەی پشتێتی .
* بە پێی زانیاری دیمەشق بڕیاری داوە عەفرین و تەواوی باكوری سوریا رادەستی توركیا بكات.
پێشتر لێكتێگەیشتنێك نێوان یەپەگە و رژێمی سوریا هەبوو كە بە دوان بەرگری لە عەفرین بكەن و ئەو ناوچانەش رزگار بكەن كە توركیا داگیری كردون.
بەڵام روسیا ئەمەی قبوڵ نەكرد، چونكە پێی وابوو لێكتێگەیشتنی توركیا و روسیا لە عەفرین زۆر گەورەترە، بۆیە ئاگاداری رژێمی كرد مۆسكۆ لاگیری ئەو رێككەوتنە ناكات و بە هەنگاوێكی ترسناكی دادەنێ .
چەند رۆژ بەر لە ئێستا بەرپرسێكی گەورەی روسیا گەیشتە دیمەشق و نەخشەیەكی رادەستی دیمەشق كرد سەبارەت بە بڵاوەكردنی چەند خاڵێكی چاودێریی بۆ هێزەكانی حكومەتی سوریا لە باكوری وڵات كە ژمارەیان دەگاتە10خاڵ، ئەویش نزیك ئەعزاز و تەل رەفعەت و نبل و زەهرا بە مەرجێ ئەو خاڵانە لە عەفرین نزیك نەبنەوە و ئەو ناوچەیەش رادەستی سوپای توركیا و چەتەكانی بكرێ .
لە بەرامبەر ئەم خاڵانەدا سوپای توركیا 12-13 خاڵی چاودێری لە ناوچەكانی ئیدلب و حەمات و حەلەب دابنێ، ئەمە سەرەرای بەردەوامی لە سەر كردەی چلەی زەیتون بۆ بە یەك گەیاندنی ناوچەكانی قەڵغانی فورات لە نێوان حەلەب و جەرابولس و ناوچەكانی ئیدلب .
ئێستا عەفرین بوەتە بەشێك لە رێككەوتنەكانی كەمكردنەوەی توندوتیژی و هێزەكانی توركیاش لە سێ لاوە گەمارۆیان داوە . بە پێی لێكتێگەیشتنەكان لەگەڵ رووسیادا، توركیا ناوچەكانی قەڵغانی فورات كە رووبەرەكەی زیاتر لە 2100كم2 لەگەڵ ناوچەكانی عەفرین بە یەك دەگەیەنێ كە تا ئێستا كۆنترۆڵی زیاتر لە 1000كم2 كردووە، بەمەش دەیەوێ ناوچەی دەسەڵاتی خۆی بگەیەنێتە پلە سێ پاش ناوچەی دەسەڵاتی ئەمریكا كە1/3ی رووبەری سوریا پێك دێنێ (185هەزاركم2) و ناوچەی دەسەڵاتی رژێم و روسیا و ئێران كە كۆنترۆڵی نیوەی رووبەری وڵات دەكەن .
تا ئێستا ئەنقەرە سوورە لە سەر فراوانكردنی ئۆپراسیۆنەكانی تا شاری منبج و هیواداریشە بگاتە لێكتێگەیشتنێك لەگەڵ واشنتۆن سەبارەت بەو مەسەلەیە .
راستە ئەمریكییەكان بە كوردی سوریایان گوت كە هیچ پەیوەندییەكیان بە عەفرینەوە نییە، بەڵام بەڵێنیان پێداون كە بەرگرییان لێ بكەن لە رۆژهەڵاتی رووباری فورات .
توركیا دەیەوێ لە منبج هاوبەش بێ، ئەویش لە بەرامبەر دەرچونی یەپەگە بۆ رۆژهەڵاتی رووباری فورات، ئەمە سەرەرای دوورخستنەوی یەپەگە لە سنووری توركیا .
ئەمریكا لە بەرامبەر ئەم داوایەی توركیا دەڵێ : فراوانكردنی ئەنجومەنی سەربازیی منبج كە عەرەبن و گۆڕینی رۆڵی یەپەگە لە شارەكەدا، لەگەڵ بوونی چەند خاڵێكی پشكنینی توركی لە شارەكەدا كە بنكەیەكی سەربازی ئەمریكی لە ناو جەرگەیدا هەیە و بنكەیەكی سەربازی روسی لە دەوروبەریدا .
شارەزا ئەمریكییەكان و توركەكان چەند سیناریۆیەكیان ئامادەكردووە بۆ ئەوەی لە كۆبوونەوەی داهاتووی وەزیرانی دەرەوەی هەر دوو وڵاتەكە بڕیاریان لە سەر بدرێ.
* بەپەلە . بەپەلە . بەپەلە، عەبادی بڕیاری دا سزاكانی سەر هەر دوو فرۆكەخانەی هەولێر و سلێمانی هەڵبگرێ .
ئەم هەواڵە بۆ من ئاسایی بوو، دەبوایە هەروا بێ، بەڵام بۆ حكومەت وا نەبوو، هەر زوو كۆنگرەیەكی رۆژنامەڤانیان بەست و سوپاسی عەبادیان كردو خۆشحاڵی خۆیشیان دەربڕی بۆ ئەو نیعمەتەی كە پێی بەخشیون.
زۆر نەمابوو دوڵ و زورناش بێنن و رۆژی چوارشەممەش بكەن بە پشوو، بەڵام بە خۆی پشوو بوو .
سەرەتا كە بەپەلە-كەم خوێندەوە وام زانی كەركوكمان رزگاركردووە، بەڵام پاش خوێندنەوەی شریتی هەواڵ بۆم دەركەوت هەواڵەكە تایبەتە بە فرۆكەخانەكانی هەرێم.
هەوڵەكانی حكومەت جێی دەستخۆشین، بەڵام پرسیاری من ئەوەیە : ئایا ئەم هەواڵە ئەوەندەی دەهێنا ئەو هەموو هەڵایەی بۆ بكرێ؟
عەبادی كارێكی باشی كرد، بەڵام دەبوایە حكومەت وەكو من ئەو هەواڵە زۆر بە ئاسایی وەرگرێ، نەك بەو شێوەیەی كە دیتمان ..!!
كاتی خۆی سەدام هەر شتێكی بدابایە یەكێك (مەكرەمە) یان پێ دەگوت . عەبادیش هەر وەكو سەدام كردنەوەی فرۆكەخانەكان وە پێدانی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی بە (هەدییە) وەسفكرد، كاتێ گوتی : بە بۆنەی جەژنی نەورۆزەوە هەدییەمان بۆ گەلی كورد، سەرەرای كردنەوی فرۆكەخانەكان، خەرجكردنی مووچەكانە ..!!
یەكێك لە خانەنشینیانی هەرێم كە تازە بە تازە مووچەی مانگی سێی ساڵی پاری وەرگرتبوو گوتی : ئەو مووچەیەی كە عەبادی دەینێرێ هەر وەكو ژەهر وایە، بەڵام چی دەكەی بەرامبەر . كە وایان كرد چاوشۆری عەبادی بین ..!!
من هەمیشە ئەوەم گوتوە كە عەیب لە میللەت نییە، بەڵكو لە بەرپرسان و حزب و حكومەتەكانی ئێمەیە، بەڵام بە كێ دەڵێی ..!!
* هەڵكشانی ئیران وەستا، ئەمەش دوورترین رادە یان سنوورە كە بتوانێ لە سەر ئاستی جیهان یاری بكات .
هەڵكشانەكە ترسناكترین هەڵكشان بوو لە مێژووی ناوچەكە و جیهاندا .
بەڵێ داكشانەكە دەستی پێكردو هەڵكشانەكە كۆتایی هات .
ئەوەی لە ئێران روودەدات بەیەك كەوتنی شەپۆڵەكانە و ئەوەی رێشی بەو هەڵكشانەدا لە ناوچەكە خەریكە پڕی دەكاتەوە .
گوترا ژمارەی رێكخراوی داعش بە هەزارانە و خاوەن دەبابە و فرۆكە و چەكی پێشكەوتووە، بەڵام لە ناكاو وەك خوێی لێهات و تواوە.
ئەوەی روو دەدات پێمان دەڵێ گەمەكە كۆتایی هات و بە دیاریش كەوت ئەوی ئێران دەیگوت هەر هەمووی لەسەر شەقامەكانی تاران بوون بە هەڵم..!!

© 2017 Hawler