کانونی یەکەم 07, 2019

فارس نەورۆڵی

 

سێ جەنگی گەورە ڕودەدەن، لە ئەنجامدا لێكەوتەكانی بۆشایی سیاسی و ئیداری دروست دەبێت، لەم بۆشاییانەدا دەرفەت بۆ كورد دێتە پێش سێ دەسەڵاتی خۆماڵی دروست دەكات، ئەمەش پاش گۆڕینی تەرازوی هێزەكان و جێگرتنەوەی پەیوەندی نێودەوڵەتی نوێ لە بری پەیوەندییە كۆنەكان، دواتر بەشداربوونی دەرەوەی ماڵی كورد لە پانتایی كوردستانی گەورەدا، لە ئەنجامی كەوتنە ژێر پۆستالأ و بۆمبی هەرسێ جەنگەكە، سەرەتای مێژویەكی نوێ و سەركەوتوی لە جوگرافیایەكی هیلاكدا دەستی پێكرد. شەڕی جیهانی یەكەم كۆتای دێت و حكومەتەكەی مەلیك مەحمود دروست دەبێت، بەڵام هێشتا كۆتایی گەمەكە نییەو زلهێزەكان و دەوڵەتانی ناوچەكە خەریكی ڕێكخستنەوەی دوای جەنگن، بۆ لێدانی فیكەی كۆتای، هەرچەندە شێخ محمود هەمووهەوڵێكی دەخاتە گەڕ بۆ مانەوەی حوكومڕانی كوردو نامەش بۆ لینین دەنوسێ، بەڵام نەگەیشتە ئەنجام لەبەرهاوسەنگی ئابوری سیاسی و مەزهەبی فیكەی كۆتایی بە زیانی كورد لێدەدرێ و كورد لەگەمەكەدا بە دۆڕاوی دەردەچێت.
جەنگی دووەمی جیهانی كۆتایی دێت و كۆماری كوردستان لە مهاباد بە ڕابەرایەتی پێشەوا قازی محمد دروست دەبێ،لێرەدا باشور بە ڕابەرایەتی بارزانی ڕۆڵێكی گرنگیان دەبێ لە پاراستنی كۆماردا، بەڵام دواتر لە ئەنجامی گفتوگۆی شاهانشاو ڕوسەكان كۆماری كوردستان دەكرێتە قوربانی نەوت، ئیتر قازی لە سێدارە دەدرێ، بارزانی بۆ بەردەوامی پەیامەكەی كۆماری كوردستان بەرەو سۆڤیەت دەڕوات،بەڵام كورد لە فیكەی كۆتای ئەم گەمەیەدا بە دۆڕاوی دەردەچێ،دوای جەنگی جیهانی دووەم جیهان دەچێتە قۆناغێكی دیكەی جەنگ كەبە شەڕی سارد ناسرابوو لە نێوان ئەمەریكاو سۆڤیەت و هاوپەیمانەكانیان،پاش ململانێی سەختی نێوان بلۆكی سەرمایەداری و بلۆكی سۆشیالیستی دا لە 21 ی سێپیتمبەری 1991 هەموو میدیاكانی ڕوسیا بە هەواڵێكی سەیر دەستیان پێكرد وتیان شەوتان باش هەواڵەكانتان پێشكەش دەكەین(سۆڤیەتسكی سایوزبۆلشی نی سوشیشت خویت) واتە، (یەكێتی سۆڤیەت چیتر بوونی نەما )ئەمەش لە ئەنجامی پڕۆژە چاكسازییەكەی غورباتشوف بەناوی (بیریسترویكا)،لەبەرامبەر ئەمەدا فۆكۆیاما تیۆریای (كۆتای مێژوو) ی دانا كەمەبەستی كۆتایی سۆشیالیستی و سەركەوتنی لیبراڵیەتی سەرمایەداری ئەم سەركەوتنە كەفۆكۆیاما باسی دەكرد كە كۆتای مێژووە،لەوسەرو بەندەدا كە كۆتای جەنگی عێراق ئێران دێت، بەعس پەلاماری كۆیت دەدا،لەبەرامبەردا ئەمەریكاو هاوپەیمانەكانی تەمێی عێراقی سەدام دەكەن، لێرەوە دەرفەتێك بۆ كورد دێتە پێش دوای جەنگی كۆیت بەعس لەكوردستان دەردەكرێ و حوكومڕانی خۆماڵی دروست دەبی، كورد دەبێتە خاوەنی حكومەت و پەرلەمانی خۆی لە چوارچێوەی یاسادا، هەرێمی كوردستان جێگای خۆی دەگرێ،لەوكاتەوە تا ئێستا بەبەردەوامی دوژمنانی كوردستان پیلان دەگێڕن دژی حوكومەتی هەرێم، سەرەڕای ئەو هەموو قۆناغە سەختە حكومەتی هەرێم خۆی ڕاگرتووە، دەكرێ بڵین ئەم مانەوەو خۆڕاگرییە لەبەرامبەر ئەوهەموو دوژمنكاراییەدا موعجیزەیە، دوای ڕووخانی بەعس پاش چەند ساڵێك بەهاری عەرەبی سەر هەڵدەدات .
دواتر هێزێكی ترسناكی وەك (داعش) دەردەكەوێت، ئیتر لێرەوە دەكرێت بڵێین تیۆریایەكەی فۆكۆیاما كۆتایی مێژوو شكستی خواردوو سەرەتای مێژوویەكی نوێ دەست پێ دەكات .دونیای تاك جەمسەری دەگۆڕێت بۆ فرە جەمسەری ئابووری و سیاسی و هەواڵگری و سەربازی كە ڕوسیا وچین ڕابەرایەتی دەكەن، ئەگەر چی تا ئێستا ئەمریكا قسەكەری یەكەمی جیهانە، بەڵام وەك پێشتر مەرج نییە هەموو قسەكانی بكاتە كردار، بۆیە ئێستا ناوچەكە هەنگاو بە هەنگا و لە فیكەی كۆتایی نزیك دەبێتەوە و، بە دۆخێكی هەستیاریدا تێدەپەڕێت، زلهێزەكانی جیهان بۆ جارێكی دی داڕشتنەوەی نفوزی خۆیان لە ناوچەكە هەموو كارتێك بەكار دەهێنن، وڵاتانی ناوچەكەش بۆ مانەوەی خۆیان لە نەخشەی ئایندەی ناوچەكە و كۆتایی گەمەكە زۆر هەستیارانە مامەڵە دەكەن بەڵام ترسی دەوڵەتەكانی ناوچەكە ئەوەیە تا ئێستا ناتوانن پێشبینی سیاسەتی سەرۆك (ترامپ) بكەن بۆ ئایندەی ناوچەكە، ئەی كورد چی بكات ؟؟بۆ ئەوەی لە فیكەی كۆتایی وەك گەمەكانی پێشوو بە دۆڕاوی نەكرێتە دەرەوە، بۆ ئەم مەبەستە پێویستە بگەڕێتەوە بۆ ساتە وەختی فیكەی كۆتایی سەردەمی حكومەتی (شێخ محمود و كۆماری كوردستان) چونكە ئەگەر چی هەرسێ دەسەڵاتەكەی كورد لە سێ قۆناغی سیاسی و مێژووی جیاوازدا بوو لە سێ هەلو مەرجی دیاری كراوی پەرەسەندنی كۆمەڵگای كوردیدا سەریهەڵداوە بەڵام زۆر ئاڵۆز نیە، كۆبەندی خاڵە هاوبەشەكانی نێوان هەر سێ دەسەڵاتەكەی بكەین و خاڵە لاوازە لێكچووەكان دەست نیشان بكەین و بە پەلە چارەسەری بۆ بدۆزینەوە، پێش هەموو شتێك لەم دۆخەی عێراق و ناوچەكەدا كورد لە بری قسە كردن بیر كردنەوە و یەكگرتن بكاتە تەوەری سەرەكی كاركردنی، لەو چوار چێوەیەدا بۆ یەك خیتابی كوردی پێویستە ناوەندێك هەبێت ببێتە چەتری كۆ كردنەوە،لە ئێستاشدا سەرۆكایەتی هەرێم گونجاوترینە بۆ ئیدارە دانی ململانێكان لە نێوان كورد و ئەوانی دیكەدا ئەو هەنگاوانەی ئەم دواییەی سەرۆكی هەرێم بۆلای لایەنەكان و ئاسایی كردنەوەی دۆخی سایكۆلۆژیایی لایەنەكان دەست پێكێكی باشە بۆ بەرجەستە كردنی جیهانبینی یەكی هاوبەشی كوردستانا، بۆیە پێویستە ئەم هەنگاوانە خێراتر بكرێت سەرۆكی هەرێم كە لە سروشتی خۆیدا ئەو ئامادەییەی هەیە دەكرێ و دەتوانێ متمانەی سیاسی نێوان لایەنەكان دروست بكات و هەموو لایەك هەست بكەن كە پشكیان لە مەسەلەكەدا هەیە،چونكە یەكێك لە كێشەكانی ناو ماڵی كورد خۆ بە خاوەن نەزانینە، یاخوود دان پێدانەنانە بە یەكتریدا، ئەمەش هۆكارە بۆ كاردانەوەی قێزەون لە مێژووی كوردا، لە لایەكی دیكەوە لە حكومەتی (شێخ محمود و كۆماری) دا بە ئێستاشەوە هاوئاهەنگی و لێكگەیشتن لە نێوان ڕۆشنبیران و سیاسیەكاندا نییە، ئەمەش كاریگەری سلبی هەبووە لەسەر فەزای گشتی، بۆیە دەكرێت سەرۆكایەتی هەرێم ناوە ناوە بە كۆ یاخوود جیاجیا پرس و ڕا بە ڕۆشنبیران بكات سەبارەت بە كاری سیاسی چۆنیەتی بەڕەنگاری لێرەوە دەتوانین بە جۆرێكی دیكە ئاڕاستەی شەقام بكەین نەك بەم دۆخە شێواوەی ئێستا بەردەوام بێت كە بۆتە لاوازی ئینتیما و نەمانی متمانە لە نێوان خەڵك و سیاسیەكاندا، دەبێ ڕۆشنبیرانی كوردیش هەست بە بەرپرسیاری مێژووی و ئەركی خۆیان بكەن سەیری دۆخی ڕۆشنبیرانی گەلانی تر بكەن سەبارەت بە نەتەوەكانیان،لە لایەكی دیكەوە دەبێت هەموو هەوڵێك بدرێت بۆ یەك خستنەوەی هێزی پێشمەرگە چونكە ئەمە كارتێكی بەهێزە بە دەست دوژمنانمان كە ترازان دروست بكەن،بۆیە هەرچی زووە دەبێت یەكبگرنەوەو لەسەر ئاستی كوردستانی گەورەش پێویستە لێك گەیشتنێ هەبێت بە تایبەتی لە ئاستی میدیا و ڕەوەندی كوردی و كاری جەماوەریدا، لە نێوان باشور و ڕۆژئاواشدا هاوكاری ئیداری جدی تر بكرێت، بەڵام دەبێت هەموانیش بە چاوی ڕێز و شانازیەوە سەیری ئەوە بكەن كە باشوور (هەولێر) ئێستا قەڵاو پێگەی كوردە لە ئاستی جیهاندا .
دواجار دەبێت كورد بزانێت لە ئێستاوە تا هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی ئەمریكا گۆڕلنكاری جدی ڕوو دەدات، بۆیە دەبێت سەرۆكایەتی هەرێم بە هاوكاری هەموو لایەك و دابەش كردنی ڕۆڵ زۆر بە دیقەت مامەڵە لەگەڵ دۆخەكەدا بكەن، بە تێگەیشتنی هاوبەش و دروست هەنگاو هەڵگرن،ئەگەر توانیمان ئەو نەخشە ڕێگایە بگرینە بەر سەدەی بیست و یەك سەدەی كوردە،دەبێت فیكەی كۆتایی پشكی كوردیشی تێدا دەبێت، بەڵام ئەگەر هەڵەكانی دوێنێ دووبارە بكەینەوە وكەس كەس نەخوێنێتەوە و نەزانین چۆن یاری بكەین، ئەوا یارییەكەمان دەبێتە یاری سەر سەهۆڵ و وەك یارییەكانی دیكە دەكرێینە دەرەوە.

© 2017 Hawler