کانونی یەکەم 13, 2019

كورد دەبێت یەكهەڵوێست بێت و مافەڕەواکان ئەولەویەت بێ‌

رێبوار حەمەلاو شوانی

 

 

ئەو دۆخەی كە ئێستا لە عێراق دەگوزەرێت، زۆر روون نیە و ئاڵۆزە بە ئاڕاستەی هەڵوەشاندنەوەی سیستەمی حوكمڕانی عێراق دەڕوات، ئەو دەستەی كە لە پشت خۆپیشاندانەكانەوە هەیە تا ئێستا زۆر روون و ئاشكرا نیە، چ دەستێكە و چ ئامانجێكە، ئەو دەستەی كە لە پشت خۆپیشاندانەكانەوە بڕیار دەدات كە پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر و بەغدا چۆن دەبێت، هەر چەندە گفتوگۆ بەردەوامە، بەڵام رێگری لەبەردەم ئەو پەیوەندیانە هەیە، كێشەكانی هەرێمی كوردستان و كێشەكانی حكوومەتی عێراقی كێشەی كەلەكەبوونە، چارەسەریان بەبێ رێككەوتنی سیاسی ئەستەمە، رێككەوتنی سیاسی چۆن دەكرێت، دابەشبوونی دانیشتیوانی عێراق بەسەر وڵاتانی هەرێمی دا بێگومان بەبێ رێككەوتن، یان بەبێ لێك تێگەیشتن، لەگەڵ وڵاتانی هەرێمی ناگاتە ئەنجام، یان ئەو وڵاتانەی هەژموونیان هەیە بەسەر عێراقدا ئەوە ئەمریكایە، ئێرانە، كاریگەری و رەنگدانەوەی دەبێت بە سلبی و بە ئیجابی، بەڵام باشترین رێگا بۆ هەرێمی كوردستان ئەوەیە نەفەسی درێژ بێت، ئەگەر لەگەڵ ئەو حكوومەتەی ئێستاش نەگەینە ئەنجام، دەبێت لەگەڵ حكوومەتی دوای ئەو بگەین بە دەرەنجامێک، چونكە هیچ رێگەیەك چارەسەر نیە لە نێوان ئێمە و عێراق جگە لە رێككەوتن و لێك تێگەیشتن نەبێت، نە ئێمە دەتوانین خاكی خۆمان بگوازینەوە، ببینە جیرانی وڵاتێكی دیكە، نە ئەوان دەتوانن ئەو کارە بکەن، لە رابردوودا تەجروبەمان زۆرە، رێگەی ریفراندۆمان گرتەبەر واقعی نێودەوڵەتی رێگەی بە ئێمە نەدا بتوانین خاوەنی كیانێكی سەربەخۆ بین، خاوەن ئابوورییەكی سەربەخۆ بین، بۆ ئەوەی گەلی عێراق بەشێوەیەكی گشتی، بە ئاسوودەی بژیت و ئیستقرار لەناوچەكە پەیدا بێت، پێویستمان بە رێككەوتنێكی كۆنكرێتی هەیە. بێگومان ئەو خۆپیشاندانانە دوو شتی لە پشتە، یەك نەبوونی پڕۆژەی خزمەتگوزاری و ئەو ناعەدالەتیە و گەندەڵیەی كە لە عێراق هەیە، هەموو جومگەكانی بۆتە گەندەڵی و موئەسەساتی دەوڵەت لە بارچووە، لە دوای 2003 گەندەڵی زیاتر بووە، لەلایەكی دیكەوە هەر زروفێكی ناهەموار دێت، دەستێوەردان هەیە، عێراق وەكو باغێكی بێ پەرژین وایە، هەموو وڵاتان بوونیان هەیە، كە بوونیان هەیە بە پێی بەرژەوەندییەكانی خۆیان دێن ئەو رووداوانە دەجووڵێنن، یەكێك لەو رووداوانە رووداوی خۆپیشاندانە، بێگومان لەلایەن وڵاتانی هەرێمی، هەتا وڵاتانی زلهێزەوە دەجووڵێنێت، بۆ گەیشتن بە ئامانجی خۆیان، یاخود پاراستنی بەرژەوەندیەكانی خۆیان لە عێراقدا، عێراق پاروویەكی چەورە، وڵاتانی هەرێمی و زڵهێز چاویان لێ بڕیوە، بۆ ئەوەی پشكی خۆیان هەبێت، بێگومان دەستیشی لە پشتەوە دەبێت. هه‌رێمی كوردستان و هه‌ولێر كه‌ مامەڵه‌یه‌كی دروست و ژیرانه‌ له‌گه‌ڵ واقیعی ئێستای به‌غدا ده‌كات و پێشوه‌خته‌ له‌و نییه‌ت و مه‌به‌ستانه‌ تێگه‌یشتووه‌، كه ‌له ‌باگڕاوه‌نده‌وه‌ رووداوه‌كان ئاراسته‌ ده‌كه‌ن. لەلایەكی ترەوە ئەوەی ئێستا لە عێراق دەگوزەرێ دۆخێکی نائاساییە، بەمەش هەرێمی کوردستان لە نێوان دوو بەرداشدا دەبێت، یا ئەوەتا ڕەتی بکاتەوە، یا ئەوەتا قەبوڵی بکات، لە هەردوو حاڵەتیشدا، کارەکە ئەستەمە، قەبوڵکردنی هەموارکردنەوەی دەستور بە واتای بچوککردنەوەی پێگەی هەرێمی کوردستان، چونکە وەک ئەوەی باس دەکرێت ئەو پێشنیارانەی هەیە بۆ هەموارکردن ناوەڕۆکی دەستورەکە دەگۆڕێت، باس لە گۆڕینی سیستەمی پەرلەمانی بۆ سەرۆکایەتی دەکرێت، ئەوە تەنها گۆڕینی ماددەیەک نیە و بەس، بەڵکو دەستکاریکردنی تەواوی ئەو ماددانەیە کە پەیوەندارن بە هاوسەنگی نێوان دەسەڵاتی یاسادان و جێبەجێکردن، بە واتایەکی تر، دەسەڵاتێکی ئیتحادی بەهێزت هەبێت لە مەرکەز، کە هەیمەنەی بسەپێنێ بە سەر تەواوی عێراق، بەمەش دەسەڵاتی هەرێمەکان لاواز دەبێت و تەنانەت جۆری سیستەمەکەش وەک سیستەمێکی فیدرالی ڕەنگە ڕووبەڕووی سڕینەوەی تەواو بێت. هەموو هێز و لایەنە سیسیەکانی عێراق سەرباری جیاوازیەکانیان بەڵام کۆکن لە بارەی هەموارکردنەوەی دەستور، کورد دەبێت لە ئێستادا بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ دۆخەکە بکات، بەشێوەیەک دەبێت سازانێک بکرێت ئەگینا ئەو هەمووارکردنە زۆر مەترسیدار دەبێت لەسەر پێگەو دەسەڵاتەکانی هەرێم. هه‌رێمی كوردستان و هه‌ولێر كه‌ خاوه‌نی چه‌ندین ئه‌زموونه‌ له‌گه‌ڵ به‌غدا و خه‌ڵكه‌كه‌شی مارانگه‌سته‌ی حوكمدارانی پێشووی به‌غدان و ئه‌وانیش خوێندنه‌وه‌ی دروستیان بۆ رووداوه‌كانی به‌غدا هه‌یه‌، عێراق ئێستا كێشەی شیعە بە شیعەی هەیە، كێشەی سوننە بە سوننەی هەیە، كێشەی مەزهەبی هەیە، هەموو ئەوانە كێشەن لە عێراقدا، جگە لە كێشەی ئیداری و كارگێڕی و كێشەی گەندەڵی و نەبوونی عەدالەتی كۆمەڵایەتی. لە قۆناغی ئێستادا، پاراستنی یەكریزی نێوماڵی كورد و پاراستنی دەستكەوتەكانی هەرێمی كوردستان و مافە دەستوورییەكان ئەولەویەت بێ‌.

© 2017 Hawler