تشرینی یەکەم 17, 2019

عێراقێکی بە زۆر دروستكراو

رێبوار حەمەلاو شوانی

 

كوژرانی دەیان كەس لە ماوەی تەنها سێ‌ روژ بە دەستی هێزە ئەمنییەكان و نادیارەكان، چ هەست و سۆزێكە كە ئەگەر دەوڵەتێك هاووڵاتیانی خۆش بوێت كە لە سەرەتایی ترین مافەكانیان بێ‌ بەشن چ واتایەك دەگەێنێت و هەروەها بۆ گەلی كورد كە سەد ساڵە لە ژێر زوڵم و چەوسانەوە دایە و لە گشت مافەڕەواكانی بێ‌ بەشكراوە چ واتایەك دەگەێنێت. بە درێژایی سەدەی رابردوویی دروستكردن و بە زۆرلكاندنی وڵاتێك كە پێی دەڵێن عێراق، سەقامگیری بەخۆیەوە نەدیوە. ئەگەر ساتێك سەقامگیربووبێت ئەوا لە ژێر سایەی جەبر و ستەمدابووە. دروستكردنی عێراق، هیچ پەیوەندی بە گەلانی نێو عێراقەوە نیە. عێراق بۆیە دروستكراوە لە پێناو هاوسەنگی هێز، بۆ دابینكردنی وزە، بۆ ڕێگری لە باڵادەستی هێزێك بە سەر ناوچەكەدا. ئەمە لە ئاستی جیوپۆلەتێكی جیهانی. لە ئاستی ناوخۆدا، بە هەمانشێوە عێراق جگە لە ناوێكی بەتاڵ، بۆ نەبویەك، هیچ بونێكی نیە. هیچ حیزب و لایەنی سیاسی و بیرمەندێك نیە لە سەرتاپا مێژوی عێراقدا عێراقیانە بیری كردبێتەوە، هەمیشە عێراق گۆڕەپان و جێگایەك بوە بۆ بەدیهێنانی خەونی بەدەر لە عێراق، خەونی یەكێتی نیشتمانی عەرەبی، خەونی داكۆكیكردن لە دەروازەی ڕۆژهەڵات، خەونی باڵایی شیعە، پاراستن یان ڕێگری لە ئێران. ئەمە وەهایكردوە كە عێراق وەك ئامرازێك ببینرێت بۆ ئامانجێك، كە هەمیشەی لای لەیەك مەترسیە. بۆیە هەمو هێزەكانی تر لە هەوڵی ئەوەدان كە عێراق بەو شێوەیە بێت كە نابێتە مەترسی و لە خزمەتی بەرژەوەندی ئەویتردایە. بیری بوونی عێراق لە ناو زۆرێك لە خەڵكانی بیانیدا باوە كە دیدیان بۆ خەڵكی عێراق زۆر سوك و خراپە. ئەوان خەڵكی عێراق وەها دەبینن كە وابەستەی كۆمەڵێك كەلتورن: تایفی، ئاینی، ئیتنی، كە دەبێت دەستبەرداری ببن. نەبوونی دەوڵەت. لە عێراقدا ڕژێم هەبووە، بەڵام دەوڵەت نەبوە. ئەم جێگرتنەوەی ڕژێم بۆ دەوڵەت وەهایكردوە كە عێراق لە هەر قۆناغێكدا عێراقی هەندێك بووە و ئەوانیتر تیایدا پەراوێز بوون. نەبونی دەوڵەت مانای نەبونی بیروكراتیەت، نەبونی بونیادە ناوەكیەكان، نەبونی ژێرخان، چونكە پێكهاتەكانی ناتوانن هاوبەشی پێكەوە دروست بكەن، لە بەر بونی یادەوری خراپ و لاوازی ئاگایی و نوخبەی پەیوەست بە دەرەوە و بەرژەوەندی دەرەكی و زۆر هۆكاری تر.نەبونی نوخبەی ڕۆشنبیری عێراقی. باڵاترین ڕۆشنبیر ببینە لە عێراقدا، دوای دوو پەرەگرافی بێمانا، هەرزو دەبێتە تایفی، یان سیخناخ لە تیورەی پیلانگێڕی و خۆ بە قوربانی زان و دوور لە هەموو خوێندنەوەیەكی قوڵ و بەرپرسانە. بوونی عێراق بە دەوڵەت، پەیوەستە بە فاكتەری ناوەكی و دەرەكیەوە. لە سەردەی جیهانگیریدا دەوڵەت خاوەن سەروەری نیە لاوازە و داهاتودا عێراق دەبێتە وڵاتێك كە ناتوانێت دەرەقەتی قەیرانەكانی بێت، چونكە كۆمەڵگا ژمارەی زۆر دەبێت،. هیچ ئاماژەیەك نیە كە نەوت داهاتوی هەیە. لە بەردەوامی قەیراندا ئاین و چەك و توندوتیژی و نائومێدی و موخەدەرات دەبنە سیمای سەرەكی سیاسەت. ئەگەر بە پاشخانی مێژوویی عێراقی دروستكرایشدا بگەڕێنەوە، هەموو جۆرە تاوان و چەكی كۆمەڵكوژیان بەرامبەر بە گەلی كورد ئەنجامدا تەنها بەرامبەر ئەوەی داوای مافەرەواكانی بكاتەوە و دوایین تاوانی دەسەڵاتدارانی عێراق گەمارۆیی ئابووری و هێرش وپیلانگێریی بوو بۆ سڕینەوەی كورد ودەستكەوتەكانی. لە ئێستاشدا روون و ئاشكرایە، 16ساڵەی حوكمرانی شیعە دوای رووخانی رژێمی سەدام جگە لە وڵاتێكی وێران، ئابوورییەكی رووخاو و ناكۆكیی نانەوە و چوون بەرەو ئاقارێكی نادیار هیچ سیمایەكی دەوڵەتبوونی پێوە نابینرێت و تەنها چارەسەر دابەشبوونە و گەڕانەوەیە بۆ رێچكە پێش بە زۆرلكاندن خاكی كوردستان و بەشەكانی ترە. بۆیە، روون و ئاشكرایە بە كردەوە سەڵمێنراوە، ئەگەر عێراقی دروستكراو دەولەتیش بێت هەر بۆ کوشتن و لە ناوبردنی مرۆڤەکان دروست بووە سەدەیەكە کوشتن و لە ناوو بردن بەردەوامە دلنیابە هەرگێز عێراق نابیتە وولاتێکی سەقامگیر و تا كەس ئینتمایی بۆ هەبێ‌.لەلایەكی ترەوە 16ساڵەـ حوكمرانی عێراق، جگە لە ناكۆكیی نانەوە، شەڕ، نا سەقامگیری، ئاڵۆزی و خراپتربوونی رەوشی تەناهی هیچ جۆرە پێشكەوتنێكی بە خۆوە نەبینیووە بە شێوەیەكی لە سەر ئاستی خزمەتگوزاری، پەروەردە لە خراپترین دۆخدایە.جگەلەوەش دەستێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و كێشەی تائیفی و مەزهەبییەكان وایانكردووە هیچ متمانەیەك لە نێوان پێكهاتەكان نەمێنێتەوە هەروەها بەنسبەت گەلی كوردیش كە بەردەوام مافە دەستوورییەكانیی پاشكوێ‌ خراوە و هەوڵی پەراوێز خستن و سڕینەوەی دراوە و پاش رووداوەكانی16ی ئۆكتۆبەر، گۆڕانكاری گەورە بەسەر دەسەڵاتەكانی هەرێمی كوردستاندا هات و زۆربەی ناوچەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم كە ماددەی140ی دەستوور دەیانگرێتەوە كەوتنە ژێر دەستی هێزەكانی حەشدی شعبی وسوپای عێراقی وبارودۆخێكی ناهەموار وناجێگیر هەموو ئەو ناوچانەی گرتەوە . گومان لەوەدا نییە ئەو هێزو دەسەڵاتەی كە ئێستا فەرمانڕەوایی لەو ناوچانە دەكات هێزو دەسەڵاتێكی نامۆیە بەو خەڵكە،ئەو خەڵكەش رانەهاتووە ئەو جۆرە ژیانە لە دوای رووخانی رژێمی بەعس بەسەر بەرێت، هەربۆیەش حكوومەتی بەغدا ناتوانێت تاسەر بەردەوامی بەو شێوازەی كاركردنە لەو سنوورانە بدات لە كاتێكدا كە باس لە جێبەجێكردنی دەستوور دەكات و خۆیشی باش دەزانێت كە ئەو ناوچانە ئاسایشی تێدا بەرقەرار نابێت ئەگەر بێتو خەڵكەكەی نەگەڕێنەوه سەر ماڵ و ژیانی خۆیان و ماددەی 140 جێبەجێ نەكرێت، بۆیە حكومەتی بەغدا ناچارە ئەو بارو دۆخە ئاسایی بكاتەوە و بە درێژایی مێژووش، عێراق وەكوو دەوڵەتێك لە رۆژی دامەزراندنیەوە، هەرگیز سەقامگیر نەبووە لە سایەی نكۆڵی كردن لە مافە رەواكانی گەلی كوردستان و هەمیشە كەركووك چەقی ململانێ بووە و هەر دەمینێت تا یەكلایی دەكرێتەوە.

© 2017 Hawler