تەمموز 18, 2019

تەنها "ئالوودەبوون بە عارەق" نییە كە تاوانە!

عومەری چنگیانی

 

"هەرجارەو ئایەتێك"
ماوەی هەفتەی ڕابردوو تەرخانكرابوو بۆ چالاكی و بەرەنگاربوونەوەی بێهۆشكەرەكان و، باسی ئالوودەبوون پێیانەوە ببووە بابەتی سەرەكی دوانگە و میدیا كان.
ئەوقافی كوردستنایش لە ڕێنماییەكانی خۆیاندا داوایان كردبوو كە مامۆستایانی نێو مزگەوتەكان ئەو بابەتە بكەنە تەوەری سەرەكی وتارەكانیان، هەربۆیە منیش باسكردن لە بێهۆشبەرەكان و ئالوودەبوون پێیانەوەم كردە توێشووی چلوحەوتەمین گوتارم لەسەر دوانگەی "مزگەوتی خەدیجەكوبرا" لە 25ی شەوالی1440 بەرانبەر بە 28ی حوزەیرانی 2019 و بەپێویستیشی دەزانم لێرەدا پوختەیەكی بخەمە سەركاغەز و بیخەمە بەردیدی ئێوەی بەڕێز، وەلێ با لەسەرەتادا لەسەرئەوە پێكبێین كە مەرج نییە ئالوودەبوون تەنها بەو شتانە بێت كە مرۆڤ ناوی ناون بێهۆشكەرەكان!
ئەمڕۆ بەهۆی سۆشیال میدیاوە، ئالوودەبوون و كات كوشتنەكان هێندە زۆر و بۆرن لە هەژمار نایەن و سەیرێكی واقیعی ماڵەكانی خۆمان و بازاڕ و دوكانەكان و شەو ڕۆژكردنەوە بەدیار دراما و فەیس بووك و ئینستگرام و نامە گۆڕینەوەكانمان و سۆزی درۆ بە یەكدان و ناپاكی ژن و مێرد و دەستخستنە نێو ماڵی یەكتری و ماڵ لە یەكتر شێواندنەكانمان و یارییە ئەلەكتروونییەكان و قاوەخانە و نێرگەلەكێشان فێرە تریاك و حەشیشەكردن و شەو ڕۆژكردنەوە بە "گەعددە" و ئالوودە "موعتاد" بوون ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ زیاتر برەو دەسێنن و مەترسییەكانیان زۆر زۆرتر بوون، لێرەدا جێگای خۆیەتی ئەوەمان لە بیر بێت كە گومان لەوە دانییە ئەو كارانە هیچیان لە خۆڕا و خۆڕسك نین، بەتایبەتی زۆربوونی نێرگەلەخانەكان بۆ تێكدانی ڕەوشتی هاوڵاتیان نەخاسمە گەنجەكان، دەستی دەرەكی و ناپەسەند و ناپاك و چاو چنۆكی ناوەوەیان لە پشتە .
ئالوودەبوونی كورسی و دەسەڵات لەلایەن پارتێكی سیاسی، تاكێكی نێو كۆمەڵگا، بە هەر نرخێك بێت – دەڵێم بە هەر نرخێك – بەس پێگە لە دەست نەدەن ئەمەیش جۆرە ئالوودەبوونێكن، كە دەبینین زۆر بەداخەوە لای هەندێك كەس و لایەن لە دەستدانی هەر شت لایان ئاسانە بەس لێیان تێكنەچێ!
هەرئەوەیش بوو و، هەرئەوەیشە كە گەورەترین بەربەستە لەبەر دەم چاكەكان و دڵسۆزانی نەتەوە و خاك و وڵات و مرۆڤەكان بوونەتە كۆسپ ناهێڵن هەنگاوەكان بەرەو پێشتر بڕۆن، خۆ ئێمە لەدوای گشتپرسییەكەی 25ی ئەیلوولی 2017 هێندەمان نەمابوو بۆ ڕزگاربوون لە بندەستەیی و سەربەخۆیی ڕاستەقینە، كە ئالوودەبووانی ناپاكی و بەندایەتی بۆبیانی، نەیانهێشت لە ئان و ساتی خۆیاندا شتەكان بگەنە ئەنجامە پیرۆزەكە.
ئاڕمانجەكانی داڕشتنی شەریعەت:
ئەو شەریعەتی ئیسلامەی كە بۆ محەممەد – دروود و سڵاوی خوای لەسەربێت – هات و ئەو شەریعەتانەی كە بۆ پێغەمبەرانی بەرلەویش هاتبوون، لە بابەتەكانی عەقیدەدا هەرهەموویان بۆ یەك ئارمانج هاتبوون و هاتن، كە تەنها خوا پەرستی و خوا بەتەنها دانان و دوورییە لە تاغوت پەرستی و خوا گیان لە سیوشەشهەمین ئایەتی سورەتی"نەحل"دا دەفەرمێت: "بەڕاستی لەنێو هەرنەتەوەیەكداپەیام گەیێنێكمان ناردووە، بۆ ئەوەی تەنها الله، خوا بپەرستن و بەس، فەرمانیشیان پێدرا كە خۆ لە تاغوت پەرستی بپارێزن و لێی دووربكەونەوە" . كە سەرجەم سەرچاوەكانی كۆن و هاوچەرخ، پێمان دەڵێن: تاغوت هەرشتێكە كە بەدەر لەخوا بپەرسترێت، لە مرۆڤێكەوە تا بە جنۆكە و فریشتە تا بە دارو بەرد و هەر شتێك دەگات.
لەڕووی شەرع و یاسایشەوە لە هەموو ئایینەكاندا شتێك هەیە پێی دەگوترێت ئارمانجەكانی ناردن و داڕشتنی شەرع و یاسا"مقاصد الشریعە"، كە لای هەموو پێغەمبەران بریتی بوون لە دووبەشی سەرەكی:
یەكەم: ئارمانجە گشتییەكان:
كە بریتیین لە بەدەستهێنانی هەموو ئەوشتانەی سوودی بۆ بەندەكان هەیە لە دنیا و لە ڕۆژی سەڵا، ئەویش لە شەریعەتی ئیسلامدا بە جێبەجێبوونی كۆمەڵێك حوكمە.
دووەم: ئارمانجە تایبەتییەكان:
ئەو ئارمانجانەن كە شەریعەت هەوڵی دەستەبەربوونیان دەدات، كە هەموو بوارەكانی ژیان وەك یاسا ئابووری و خێزان و سیاسییەكان و ..هتد ئەویش لە ڕێگای پیادەكردنی هەربوارەی بەودرێژی كە لە دو توێی قورئان و فەرموودە و كتێبە فیقهییەكاندا باسیان لێكراوە.
پلەبەندی بەرژەوندییە مرۆییەكان:
پلەبەندی بەرژەوەندییە مرۆییەكان خۆیان لە سێ پایەی سەرەكیدا دەبییننەوە:
1: زۆر پێویستییە بگرە ناچارییەكان"چروریات" .
واتە ئەوشتانەی كە بەهیچ شێوەەك مرۆڤ ناتوانێ لێیان بێ نیاز ببێت و لە ژوور هەموو یشیانەوە بابەبەتە گرنگەكانی كە بنەمان وە پێیان دەگوترێت پێنج بابەتە گشتگیرەكە"الكلیلات الخمسە".وەك دواتر ڕوونی دەكەینەوە.
2- پێویستییەكان "حاجیات".
واتە ئەوشتانەی كە مرۆڤ ڕۆژانە پێویستییەتی بۆ جێبەجێ بوونی ئامانجە گرنگەكانی كە بە شێوەیەكن دەستەبەر نەبوونیان دەبێتە هۆكاری ناڕەحەتی و ناخۆشی و تێكچوونی یاسای گشتی، بەڵام بن بڕ نابن وەك دەبینین درێژەی ئەو شتانە وەك یاسا و ڕێساكانی پەیوەست بە كڕین و فرۆشتن و یاساكانی باریكەسی و مامەڵەكانی تر ....وهتد.
3- خۆشگوزەرانی و جوانكردنەكانی ژیان"تحسینیات" .
واتە: ئەوشتانەی كە بەهۆیانەوە جوانی ژیان دەردەكەون و هەڵسوكەوتەكانیان شیرین دەكەن، وەك بایەخدان بە كەلوپەل و جلو بەرگ و خواردن و خواردنەوە و ڕەوشتگەل بەشێوەیەكی گشتی، كە نەریتی باشی خەڵك بن .
پێنج بابەتە گشتگیرەكە"الكلیات الخمسە":
.شوێنكەوتەی هەموو ئایینە ئاسمانییەكان و هەر عاقڵ و خیرەدمەندێك لەوەتی مرۆڤ هەیە تا بە ئەمڕۆ لە باوكە ئادەمەوە تا بەئێستا لەسەر ئەوە كۆكن كە گرنگترین شت كە ژیان و گوزەران و بارودۆخی مرۆڤیان پێ باش دەبێت و دەبێ پارێزگارییان لێبكرێت، بریتین لە پێنج شت"1- ئایین . 2- گیان . 3- عەقڵ . 4- ڕچەڵەك . 5- سامان".
بە حەرامكردنی عارەق، ئیسلام ڕێزی لە عەقڵگرت:
وەك هەر شەریعەتێكی پێش خۆی ئیسلامیش كە هات ڕێزی لەوپێنجە گرت و لەمیانەی ڕێزگرتنیشی لە عەقڵی مرۆڤ حەرامكردنییەتی بۆ "عارەق".
عارەق بە سێ قۆناغ حەرامكرا:
ئیسلام بە سێ قۆناغ "خەمر"، عارەقی حەرامكرد و لێرەوە وێڕای ڕوونكردنەوەكە بەرپەرچی ئەوانە دەدەینەوە كە لێرە و لەوێ لە بێ ئاگاییان لە زمانی عەرەبی و زمانەكەی قورئان، دەڵێن: چونكە وشەی حرامكردن"تحریم"ی بۆبەكارنەهێنراوە، كەوابوو حەرام نییە!
پێناسەی وشەی خەمر:
لە زمانی عەرەبیدا "خەمر" واتە هەرشتێك كە عەقڵ ببات و دای بپۆشێت، لە شەریعەتیشدا هەر شتێك بێهۆشكەر، سەرناخۆشكەر بێت، بەری درەخت بێت، وەك خورما و سێو و ترێ یان بێهۆشكەرەكانی تر، بەكارهێنانیان حەرامە.
حوكمی خواردنەوەی عارەق خەمر:
شەریعەتی ئیسلامی وەك گوتمان بە سێ قۆناغ عارەقی حەرامكرد:
قۆناغی یەكەم: وەك لە بەشێكی دووسەد و نۆزدەهەمین ئایەتی سورەتی"بەقەرە"دا دەفەرمێت:
"لەبارەی خەمر و قومارەوە پرسیارت لێدەكەن، لە وەڵامیاندا بڵێ: لەودوانەدا تاوانی گەورە هەیە و هەندێ سوودیان بۆ مرۆڤەكان تێدایە، وەلێ تاوانەكانیان گەورەترە لە قازانج و سوودەكانیان".
لێرەدا وەك ئامادە باشیدانێك بوو بە مسوڵمانان بۆ وەرگرتنی حوكمی شتێك كە لە ناویاندا زۆ بەربڵاوبوو .
قۆناغی دووەم: لە بەشێكی چلو سێ هەمین ئایەتی سورەتی "نیسا"دا فەرمووی:
"ئەی ئەوكەسانەی كە بڕواتان هێناوە لەكاتێكدا كە ئێوە بێ هۆشن نزیكی نوێژەكان مەبنەوە تا بزانن چی دەڵێن".
ئەمەیش دووبارە ئامادەكردنێك بوو بۆ وەرگرتنی حوكمی كۆتایی چونكە بایەخدانی مسوڵمان بە نوێژ و بە تێگەیشتن لەوەی كە لە نوێژەكاندا دەیانڵێن شتێكی بە ڵگە نەویستە و ئەوەی كەمێك لە ئیسلام شارەزا بێت، دەزانێ نوێژ چ پلە و پایەیەكی هەیە لای ئیسلام و چەند بەهەند وەرگیراوە.
قۆناغی سێیەم: ئایەتەكانی نەوەد و نەوەد و یەك و نەوەد و دووی سورەتی" مائیدە" هیچ دەرفەتێكی نەهێشتەوە بۆ كەسێك كە فێڵ لەخۆی نەكا و درۆ نەكات كە بەڵگەن لەسەر حەرامێتی "خەمر" و فەرمووی:
"ئەی ئەوكەسانەی كە بڕواتان هێناوە بزانن بەڕاستی خەمر و قومار و بتپەرستی و پەیكەر پەرستی و بەختگرتنەوە، پیسە لە كردەوەی شەیتانە خۆتانی لێ دووربخەنەوە بەوهیوای لە بەختەوەران بگەڕێن . بەڕاستی شەیتان دەیەوێت لەنێوانتادا دوژمنایەتی و كین بڵاو بكاتەوە و ناوەنگیریی خراپتان بكات بەهۆی خەمر و قومار و لە یادی خوا دوورتان بخاتەوە لە نوێژ دوورتان بخاتەوە، ئەرێ ئیتر واز دەهێنن؟ . ملكەچی فەرمانەكانی خوا و ملكەچی فەرمانەكانی پێغەمبەر ببن گەر بێت و پشتیان تێبكەن باش بزانن ئەوەی لەسەر پەیامبەرەكەمانە گەیاندەكەیە بە باشی و ڕوونی".
ئیمامی موسلیم بۆی گێڕاوینەتەوە كە پێغەمبەر – دروود وسلاوی خوای لەسەربێت – فەرموویەتی : "هەموو سەرخۆشكەر، بێهۆشكەرێك خەمرە و هەموو خەمرێكیش حەرامە".
لە عەلی كوڕی ئەبی تالیبەوە ڕەزای خوای لێبێت بۆمان گێڕراوەنەوە كە پێغەمبەر – دروود سڵاوی خوای لەسەربێت -، و هەروەها ئەبوبەكریش – ڕەزای خوای لێبێت - چل داریان لەوانە دا كە خەمریان خواردبوەوە" . وەلێ عومەر – ڕەزای خوای لێبێت - گەیاندیە هەشتا دار.
ئیمامی شافیعی كار بە چل دارەكە دەكات و، ئیمامی مالیك كار بەهەشتاكە دەكات.
وەڵامێكی پڕ بەڵگە:
یەكێك لەوگومانە دروستكراوە داتاشراوانە، گوایە وشەكە ناڵێ حەرامكردن یان حەرامكراو! دەڵێ: لێی دووربكەونەوە، كەوابو حەرام نییە!
ئەمانە نازانن ئەمە خۆی لەخۆیدا شێوازێكە لەشێوازەكانی حەرام كردن، و دەكرێ ئێوەی بەڕێز سەیرێكی ئایەتەكەی سورەتی نەحل بكەن كە خوا فەرمان دەدات بۆ دوركەوتنەوە لە بتپەرستی و هەمان وشەی لێدووركەوتنەوە بەكاردێنێت و سیهەمین ئایەتی سورەتی"حەج"یش تەماشا بكەن دەفەرمێت: "خۆتان بەدوور بگرن لە پیسی لە بتپەرستیی" و لە سیو یەكهەمین ئایەتی سورەتی "نیسا"شدا دەفەرمێت: "ئەگەر ئێوە خۆتان لە گوناهە گەورەكان لەوانەی ڕێگریمان لێكردوون بپاریزن، لە گوناهەكانی ترتان خۆش دەبین".
هیوادارم نەكەس بەوانە تەفرە بخوات كە بە نێوی پسپۆڕی و شارەزاییەوە لە ئایین قسە دەكەن حەرا حەڵاڵدەكەن، و نە خۆیشیان تەفرەخواردووی حەز و داخوازییەكانی شەیتان و ئارەزووەكانیان بكەن.
پەراوێزەكان:
سەیری وێبسایتی "الالوكە الشرعیە/ آ‌فاق الشریعە/ بكە نوسینێك بەنای مقاصد الشریعە الإسلامیە/ الشیخ الدكتور عبدالرحمن بن معلا اللویحق".

© 2017 Hawler