نیسان 23, 2019

هەڤاڵ هەورامان

 

دەستپێكێكی باشە ئەگەر بڵێم، ئێمەی مرۆڤ كاهینێكی هەبووین، واتە لە حاڵەتی بوونین، وە لەدوای وجودمان هەستمان بەهەبووەكان و نەبووەكانی دەوروپشتمان كردووە، جیاوازی یەكێكە لەو هەبووانەی كە هەم لەدۆخی ماددە هەم لەدۆخی ناماددە، بوونی هەیە، جیاوازیەكان وجودیان لەپێش ئێمەوەن، ئێمەی مرۆڤ لە ناو سروشت و بارودۆخەكانیدا مومارسەی بوون دەكەین ئەو بوونەی كە بۆ ئێمە مانای ژیانە، واتە ئەو بارودۆخانەی كەتێیدا هەین لەبارە بۆ ژیانی ئێمە، نەك لەپێناوی بوونی ئێمە هەبن، ئێمە لە بارودۆخەكانی سروشت و ژیندا دەتوانین هەبین، كە هەبین لەناو بارودۆخەكان كەواتە مەحكومین بە چۆنیەتی و جۆریەتی بارودۆخەكانی هەبوون، بۆ مرۆڤ زانراوە كە بارودۆخەكان جیاوازن لەیەكدی و یەك جۆر و یەك چەشن نین، نەبوونی یەك جۆری و یەك چەشنی دەلالەتە لەسەر جیاوازی، چونكە ئەگەر بارودۆخەكان وەك یەكبن دەكرێت بە كۆ و بەجیاواز ئاماژەیان بۆ نەكەین، بۆیە كە دەڵێین ئێمە لەناو بارودۆخەكانین كەواتە لەناو جیاوازیەكانین، وە لەبەردەم گۆڕانكاریەكانین، لێرەدا جیاوازیەكان گۆڕانكاری دروست دەكەن، جیاوازی و گۆڕانكاری گرێدراوی یەكن، ئێمە ئەگەر لەناو جیاوازیەكان بین كەواتە لەناو هاوكێشەی گۆڕانكاریەكان دەبین، ئێمەی مرۆڤ ئەگەر بۆ ئەم سروشت و بارودۆخانە گونجاو بین كەواتە گونجانمان مامەڵەیە لە گەڵ كۆی هەلومەرج و ڕەهەندەكانی ئەم سروشتە، دەگەمە ئەوەی بڵێم جیاوازی بابەتێكی ئەصڵ و واقیعیە، لەڕوانگەی هەریەك لە (كانت و هایدگەر)ەوە مرۆڤ بەو شتانە دەڵێت واقعی و ئەصڵی كە لەحاڵەتی هەبوونن، لەڕوانگەی ئەوانەوە هەبوون واقیعە، كەوایە هەبوونی جیاوازی سەلمێنراوە بۆ ئێمەی مرۆڤ، ئەگەر ژیانی مرۆڤ لەبابەتی جیاوازی بەنموونەوە ربگرم، مرۆڤ لەماوەی ژینیدا بەكۆمەڵێك گۆڕانكاری و جیاوازیدا تێپەڕدەبێت، هەر لەگەشە و گوزەری تەمەن و گۆرانیش كڵوجەستە و فكر و لۆژیكەوە، جیاوازیەكان دەبینین.
پێموایە دەبێت تعبیری ئەم بابەتە لەدەرەوەی سیستەم یمرۆڤایەتی شیكاری بۆبكرێت، واتە بەدیدێكی فراوانتر وردبینەوە و جیاواز لە بەهاو پێوەرە ئەخلاقیەكانی مرۆڤ بڕوانین، جیاوازیەكان دەكرێت پێداویستی بن وبەشێك بن لەبەردەوامی، ئەگەر جیاوازیەكان نەبن ئێمەی مرۆڤ جیاواز لەیەكدی نابین وجیاواز لەیەكدیناژین وە جیاواز لەیەكدی بیرناكەینەوە، مرۆڤ دەشێت لەكۆنەوە بەهەر چەشنێك بووبێت لەسەرجیاوازی زانیبێتی، هەر لەتێڕامان لەخودی خۆی و سەرنجدان لە دەوروبەری،كەچی مێژوو پێماندەڵێت بەشێكی قوربانیەكانی مرۆڤ لەئاكامی مومارسەكردنی جیاوازیەكانی بووە، وەك جیاوازی لەهێز، لەسامان، لەفكر، لەدین، لەڕەنگ، لەکلتور و زمان و..هتد. دەكرێت بڵێم ئەمە بێخەبەری مرۆڤەكان نەبووە كەجیاوازیەكان كاریگەری خراپ و گیانی لەسەر مرۆڤەكان هەبووبێت، بەڵكودەشێت جێبەجێكردنی جیاوازیەكان پێداویستی ژیانی مرۆڤەكان بووبێت، واتە كرداری مرۆڤ و دەرهاوێشتەكانی بەجۆرێك بوون كە لەخزمەتی جیاوازیەكانی بوون، لەبەرامبەردا لەخزمەتی خودی مرۆڤیش بووە، چونكە مرۆڤیش بەشێكە لەو جیاوازییە، كەواتە دەرهاوێشتەی هەموو جیاوازیەكان دەكرێت پەسەندبن، چونكە دەتوانن ڕووبدەن و هەبن جا دەرهاوێشتەكان لەدیدی مرۆڤ خراپ بن یاخود باش، ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێت ئێمە نەتوانین چاكسازی لەسیستەمی ژیان بكەین و بارودۆخی ژیان بۆخۆمان باشتر بكەین و قوربانیەكان كەمتر بكەینەوە، بەڵام ئەمە بەشێكە لەو بارودۆخ و هەلومەرجەی كە ئێمەی تێدا هەڵدەكەین كە پێویستە ئیدراك و زانینەكان لە وێزەیاندابن، بۆئەوەی بەجۆرێك گونجاندمان لەگەڵ جیاوازیەكان هەبێت كە بتوانین بە ڕێژەیەكی زۆر لەخزمەتی مرۆڤ تەواوبن.

 

© 2017 Hawler