نیسان 02, 2020

کۆمەڵیک کێشەی کەڵەکەبوو لەبەردەم حکومەتی ئایندەی عێراقدا دەبن

کۆمەڵیک کێشەی کەڵەکەبوو لەبەردەم حکومەتی ئایندەی عێراقدا دەبن، لەگرنگترینیان ڕووبەڕووبونەوەی گەندەڵی و، گرنگیدان بەشێوە و چالاککردنی دامەزراوەکان و باشترکردنی ژیانی خەڵکی و، هەروەها گەیشتنە چارەسەری کێشەکان لەنێوان بەغدا و هەولێردا.

لەڕاپۆرتێکی (شەرقولئەوسەت) دا کە لەسەرەتای ئەو ساڵدا بڵاوکراوەتەوە باس لەچەند تەحەددییەکدا دەکات کە دێنە بەردەم حکومەتی ئایندەی عێراقی، پرسی چاکسازی و ڕووبەڕووبونەوەی گەندەڵی کە (حەیدەر عەبادی) سەرۆکوەزیرانی عێراقی ماوەیەکە باسی لێوەدەکات یەکێکە لەو پرسە گرنگانە، بەپێی ڕاپۆرتەکە تاوەکو چاکسازی بەماوەیەکی کەم ئەنجامنادرێ و ئەو هەڵمەتە تائێستا قۆناغی گرنگی نەبڕیون بۆیە ئەو پرسە لەدوای دروستبونی حکومەتی ئایندە یەکێکە دەبێ لەگرنگترین ئەرکەکان کە شەقامی عێراقی داوای جێبەجێکردنی دەکات.
بەپێی ڕاپۆرتەکە ڕووبەڕووبونەوەی گەندەڵی تەنها بەدەستگیرکردنی چەند بەرپرسێک تەواونابێ بەڵکو دەبێ شۆڕببێتەوە بۆنێو دامەزراوەکان و بەپلان و ستراتیژی ڕێکوپێک پێویستە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت.
خاڵیکی دیکە کە ڕاپۆرتەکە وەکو بنچینە و گرنگ باسی لێوەکردوە و وەکو ئەرک بۆ حکومەتی داهاتووی عێراقی داناوە پرسی چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان حکومەتی عێراق و حکومەتی هەرێمە، ئەو کێشانە کە چەند ساڵێکە و بەدرێژایی حکومەتەکانی ڕابردوو دەستاودەست دەکەن و وەکو خۆیان ماونەوە، پێویستە چارەسەربکرێن. کورد دەیەوێت پیادەی مافە دەستورییەکانی خۆی لەچوارچێوەی عێراقدا بکات و ویستی بۆ چارەسەری کێشەکان هەیە بۆیە حکومەتی داهاتووی عێراق پێویستە میکانیزمی گونجاو بۆ چارەسەری ئەو کێشانە بەشێوەیەکی بنەڕەتی دەستنشانبکات و لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستاندا پێکەوە چارەسەری کێشەکان بەشێوەی بنەڕەتی بکەن، دواجار چارەسەری کێشەکان گرنگی گەورەی دەبێ لەڕەنگدانەوەی سەقامگیری و ئاسایش و ئابوری عێراقدا.
هەر لەبارەی ئایندەی عێراق و کێشەکانی و بەرهەڵستیەکان بۆ دواڕۆژی عێراق، (بۆرج‌ماگەزن) ڕاپۆرتێکی لەسەر ئاستی هەژاری خەڵکی عێراق بڵاوکردۆتەوە و تیایدا بەپرسیارێک دەستی پێکردوە کە، بۆچی عێراق هەژارە؟
عێراق ڕێژەی دانیشتوانەکەی نزیکەی (٣٨ ملیۆن) کەسە و یەکێکە لەو وڵاتانەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە ساڵانێکە بەهۆی ناسەقامگیری سیاسی و شەڕ و گەندەڵیەوە ئاستی بژێوەی ژیانی خەڵکەکەی بەرەو ئاستێکی نزم دابەزیوە.
لەماوەی ڕابردوودا و هەتا ئێستاش عێراق ڕووبەڕووی شەڕ و توندوتیژی ناوخۆیی و هەروەها شەڕ لەدژی گروپە تیرۆریستەکان بۆتەوە، وە لەلایەکی دیکەشەوە حکومەتی عێراق بەپێی داتا و هەڵسەنگاندنەکانی دەستەی شەفافی نێودەوڵەتی یەکێکە لە هەرە وڵاتە گەندەڵەکانی جیهان، هەموو ئەوانە کاریگەری گەورەیان هەیە لەسەر ڕۆیشتن بەرەو ئاستی هەژاری لەعێراقدا هەبوە.
بەپێی ڕاپۆرتەکە لەنێوان ساڵانی نێوان (٢٠١٤ بۆ ٢٠١٦) ەدا ئاستی هەژاری خەڵکی عێراق لە (١٦%) ەوە زیادیکردوە بۆ (٢٢%)، وەزارەتی پلاندانانی عێراقی بڵاویکردۆتەوە کە هەژاری لەهەموو ناوچەکانی عێراقدا بوونی هەیە بەڵام لەپارێزگای سوننەکان ئەوانەی کە بەهۆی داعشەوە گیریان خواردبوو ئاستی هەژاری تێیاندا بەرزترە، وە لەوێ ڕێژەی هەژاری بەئەندازەی (٤٠%) بەزرە، وە لەبەغدای پایتەختیش ئاستی هەژاری بەڕێژەی (١٣%) یە و لەبەرزبونەوەشدایە.
هەر لەعێراقدا بەگوێرەی ڕاپۆرتەکە لەو (٣٨ ملیۆن) کەسە نزیکەی (١٠ملیۆن) کەسیان لەخوار هێڵی هەژاریدا دەژین، وە شارەزاییان ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە ڕێژەی هەژاری لەوانەیە بەرزتربێ چونکە ئەو داتایانە لەناوەندەکانی حکومەت وەرگیراون و ئەگەر بێتو دەستگایەکی سەربەخۆ بەدواداچون بۆ ئەو دۆخەبکات ڕێژەکە لەوانەیە جیاوازتربێ.
خزمەتگوزارییەکانی چاودێری کۆمەڵایەتی لاوازن:
عێراق پێویستی بەوە هەیە خزمەتگوزارییەکانی چاودێری کۆمەڵایەتی بەرفراونتربکات و لەچەند شتێکی سنورداردا نەیانهێڵێتەوە، وەکو چەند ماددەیەکی خواردەمەنی و بەس.
پێویستە خزمەتگوازری چاودێری گرنگی بەشێوەیەکی باشتری ژیانی خەڵکی بدات، لەبەرئەوەی خزمەتگوزارییەکانی چاودێری لەعێراقدا لەئاستێکی لاوازدابوون بۆیە ئەرکی حکومەتی نوێی عێراق دەبێ بۆ کەمکردنەوەی ئاستی هەژاری گرنگی پێبدات.
خەڵکی عێراق ماوەیەکی درێژە بەدەستی شەڕ و ئاڵۆزییەکان و گەندەڵی خراپی بەڕێوەبردنەوە دەناڵێنن، وە لەماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا بەهۆی دابەزینی نرخی نەوتیشەوە کاریگەری گەورەتر دروستببو لەسەر ئاستی هەژاری و کەمدەرامەتی خەڵکی لەو وڵاتەدا، باشترکردنی دۆخی عێراق ئەگەر بێتو سەقامگیری بەردەوامی هەبێ هێشتا ساڵانێکی درێژی دەوێ.
گرنگیدان بەئاوی خاوێن بۆ خواردنەوە:
لەڕاپۆرتەکەدا هاتوە، ڕووبەڕووبونەوەی هەژاری و کارنامەی باشترکردنی ژیانی خەڵکی لەلیستی سەرەوەدایە بەلای خەڵکی عێراقەوە، لەو بارەیەوە نزیکەی (٧٥%) ی عێراقیەکان دەڵێن پێویستە هەژاری کەمبکرێتەوە و گرنگی بەژیانی خەڵکی بدرێ لەسەرووی هەموو شتەکانی دیکەوە.
هاواری خەڵکی عێراق بۆ فریاگوزارییەکان لەکاتێکدایە کە تەنها نزیکەی (٣٠%) ی ماڵەکان لەعێراقدا دەستیان بەتۆڕی پاکوخاوێنی و لەنێویشیاندا ئاوی خاوێن ڕادەگات، وە زیاتر لە (٢٠%) ماڵەکان لەعێراقدا ئاوی سەلامەتیان بۆ خواردنەوە دەستناکەوێ، بۆیە سەرچاوەکانی ئاو و تۆڕەکانی پاککردنەوە و دابینکردنی ئەو خزمەتگوزارییەش بۆ خەڵکی عێراق وەکو یەکێک لەبەرهەڵستیەکانی باشترکردنی دواڕۆژی عێراق باسی لێوەکراوە.
بەکورتی بۆچی عێراق هەژارە؟
بەبێ چاککردنی دۆخی ئابوری و، نەهێشتنی شەڕ و ئاڵۆزییەکان و فۆرمێک لەڕێکخستنی شێوەی سیاسی عێراق، ئەوا لەعێراقدا هەژاری بەردەوامی دەبێ و لەئاستێکی سەخت و دژواردا دەمێنێتەوە، وە بەرەو خراپبونی زیاتریش دەڕوات.
خەڵکی عێراق پشتیان بەدامودەستگاکانی وڵات بەستوە کە بەشێوەیەکی ژیرانە و بەکارنامەی ڕێکوپێک سەرچاوەکانیان ڕێکبخەنەوە، وە هەرشتێک بکەن کەپێویستە بۆ ئەوەی پێداویستیە بنچینەییەکانیان سەقامگیربکرێن و بۆیان دابینبکرێن، وە گرنگی بەخزمەتگوزارییە گشتیەکان بدرێ و چالاکبکرێن، هەموو ئەوانە لەعێراقێکی سەقامگیردا و بەپێکەوەژیانی ئاشتیانە و، بەجێبەجێکردنی دەستور بەشێوەیەکی دادوەرانە لەهەموو ناوچەکانی عێراقدا دەستەبەردەبن، ئەو کاتە ئاستی هەژاریش لەعێراقدا بەرەو قۆناغی دەربازبوون دەڕوات.

 

خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

دواترین دەستکاریکردن لەسەر پێنج شەممە, 27 ئەیلول 2018 06:00
© 2017 Hawler