حوزەیران 05, 2020

عێراق پێویستی بە مانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانانە؟

لەدوای زیاتر له‌ سه‌د رۆژ بەسەر هەڵبژاردنەکانی عێراقدا، سەرکردەی پارتە سیاسیەکان لەبەغدا بەردەوامن لەکۆبونەوەکانیان بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراقی.

سائیرونی (موقتەدا سەدر) لیستی براوەی هەڵبژاردەکانە و، لەگەڵ پارتە براوەکانی دیکەی عێراق سەرقاڵی پێکەوەبەستنی پارچەکانی حکومەتی نوێی عێراقین.
بنکەی (موقتەدا سەدر) چەقی کۆبونەوەکانی بەغدایە، لەوێ سەرکردە سیاسیەکانی شیعە و کورد و سوننەکان لەهەوڵدان بۆ لێکتێگەیشتنی سیاسی و پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراق.
لەدوای شەڕی داعش، ئەوە یەکەم هەڵبژاردنە لەعێراقدا بەڕێوەدەچێ، وە یەکێکیشە لەو هەڵبژاردنانەی کە لەدوای ساڵی (٢٠٠٣) ەوە بەشێوەیەکی ئاشتی ئەنجامدراوە، بەڵام بەبێ کەموکورتی نا، بەپێی ڕاپۆرتەکە سکاڵا و ڕەتکردنەوەی ئەنجامەکان تۆمارکراون بەهۆی تاوانی ساختەکاریی لە کەرکوک و لە سلێمانی، بۆیە گومانیان لەئەنجامەکانی هەڵبژاردن دروستکردوە.
(سەدر) لەسەرکردەی میلیشیاوە بۆ سەرکردەی نیشتمانی:
(موقتەدا سەدر) کە ساڵانێک لەدژی ئەمەریکا جەنگاوە و، سەرکردەی سەربازی سوپای مەهدی بوە، ئێستا بۆتە کەسێکی بەناوبانگ و سەکردەیەکی نیشتمانی عێراقی، وە ڕایگەیاندوە کە حکومەتی داهاتوی عێراقی دەبێ حکومەتی هاوڵاتی بێت و خزمەتگوازرییەکان پەرەپێبدا و کابینەکەی لەسەر بنچینەی تەکنۆنکراتی و لێهاتویی و پڕۆژەی بەکار دادەمەزرێنێت.
لەو بارەیەوە شێخ سەڵاح عوبەیدی گوتەبێژی سەدر گوتی، عێراقیەکان ماندوون لەسیاسیە کۆنەکان، ئەوان سیستەمێکی نوێیان دەوێت، وە خەڵکی نوێیان گەرەکە کە شێوەیەکی نوێ لەکارکردندا نیشاندەن.
هەروەها گوتیشی، ئێمە بەدوای حکومەتی نوێی لەو شێوەیەداین وە بۆ ئەو مەبەستە خاڵە سەرەکیەکان و پوختەی پڕۆگرامی کارکردنمان ئامادەکردوە و، لەگەڵ پارتە سیاسیەکاندا چۆنیەتی پرۆگرامی تەواوەتی حکومەتی نوێ گفتوگۆ دەکەین.
بەپێی لێدوانەکانی گوتەبێژی (سەدر)، حکومەتەکانی پێشوی عێراقی لەسەر بنچینەی پارتی سیاسی و دڵسۆز بۆ پارتەکانیان کەسەکانیان دەست نیشان کردوە و کابینەکانیان دامەزرنداوە، بەڵام کابینەی نوێ شێوەیەکی جیاواز و نوێ دەبێ و، کاری ئەولەویەتیشی چاکسازی دەبێ.
هەمووان دەتوانن بەمەرج بەشداربن:
(سەدر) پێشتر ڕایگەیاندبوو کە نایەوێ لەگەڵ (مالیکی) سەرۆکوەزیرانی پێشوی عێراقیدا هاوپەیمانی ببەستێ، بەبڕوای (سەدر) و شوێنکەوتوەکانی، حکومەتەکەی مالیکی بەرپرسیارە لەو کارەساتانەی بەسەر عێراقدا هاتن بۆیە قورسە بتوانرێ قبوڵبکرێ.
(مالیکی) لەماوەی دەسەڵاتیدا هێزەکانی سەربازی ناردە سەر میلیشیاکانی (سەدر) لەبەسڕە لەساڵی (٢٠٠٨) دا، وە هەروەها لەسەردەمی (مالیکی) دا کێشە و سێکتەری تایەفی قوڵبونەوە و، سیاسەتی مەزهەبی پەرەیسەند، ئەوەبوو لەدوای ساڵی (٢٠١٠) ەوە بەهۆی ئەو کێشانەوە میلیشا چەکدارییە سوننەکان دروستبون و داعش سەری هەڵدا.
(مالیکی) ڕووی کردە سوننەکان و، چەندین کەسی لێگرتن و وەلای نان، هەروەها کێشە و تەنگژەی لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا دروستکرد و موچەی فەرمانبەرانی بڕی، بۆیە لەلای زۆربەی پارتە سیاسیەکانەوە ویستراو نیە.
بەڵام وێڕای ئەوانە، (عوبەیدی) گوتەبێژەکەی (سەدر) ئاماژەی بەوەداوە، کە دەرگایان ئاوەڵایە لەبەردەم پارتەکاندا و ئامادەن بۆ گفتوگۆی پێکهێنانی حکومەت لەگەڵ هەموو پارتەکاندا بەبێ جیاوازی تەنها بەمەرجی پەیڕەوکردنی سیاسەتی نیشتمانی و پڕۆژەی خزمەتکردنی هاوڵاتیان و بەگژداچونەوەی گەندەڵی.
ئەگەرچی پەیوەندی ناڕاستەوخۆ لەنێوان لیستەکەی (سەدر) و، بەرپرسانی ئەمەریکا و، ئێراندا هەبوە بەڵام گفتوگۆێ ڕاستەخۆ نەبوون، وە (سەدر) دژایەتی خۆی بۆ دەستێوەردانی دەرەکی دووپاتکردۆتەوە و، لەگەڵ مانەوەی هێزی جێگیری وڵاتان لەعێراقدا نیە.
(قاسم سولەیمانی) کە لەکاتی هەڵبژاردنەکانەوە لەبەغدایە و هەوڵەکانی چڕکردۆتەوە بۆ دروستکردنی حکومەتێک کە لەبەرژەوەندی ئێراندا بێ (موقتەدا سەدر) هەموو دەستێوەردانێکی ئەمەریکا و ئێران ڕەتدەکاتەوە، بۆیە سەرکەوتنی لیستەکەی و شێوەی حکومەتی نوێ بۆ هەردوو لایان جێی نیگەرانی و نادڵنیایە.
عێراق پێویستی بەمانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانانە
لەساڵی ڕابردوودا عێراق سەرکەوتنی بەسەر داعشدا ڕاگەیاند، بەڵام هێشتا مەترسیەکانی تیرۆر نەڕەویونەتەوە و، بەگشتیش کاری پێویست لەسەر ئاشتەوایی نەکراوە.
شارەزاییانی سەربازی بەریتانیا لەوە باوەڕەدان کە هێشتا زووە بۆ کشانەوەی هێزەکانیان لەعێراق لەقۆناغی ئێستادا، بۆیە تا چەند ساڵێکی دیکەش پێویستی مانەوەی هێزەکانیان لەعێراقدابەگرنگ دەزانن.
بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (تەلگراف) فەرماندەییەکی باڵای بەریتانیا ئاماژەی بەگرنگی مانەوەی هێزەکانیان لەعێراقدا داوە، لەدۆخی ئێستادا هێزەکانی بەریتانیا بۆ چەند ساڵێکی دیکەش دەمێننەوە بۆ دڵنیابوون لەوەی ناسەقامگیری و، بێ ئومێدی نەبنەهۆی تەشەنەکردنەوەی بەتوندڕەویی بوون لەو وڵاتەدا.
(فلیکس جێدنی) ژەنەڕاڵی باڵای سەربازی لەو بارەیەوە گوتی، بەریتانیا پێویستە پابەندی بەڵێنەکانی بێت و دڵنیابێ لەوەی خەڵکی عێراق لەدوای شەڕ دەگەڕێنەوە بۆ کۆمەڵگاکانی خۆیان و ئاشتدەبنەوە.
هەروەها گوتیشی، لەسەر کۆمەڵگای نێودەوڵەتی پێویستە ئەرکەکانی لەوێ تەواوبکات بۆ دڵنیابوون لەوەی ئەو بارودۆخەی کە بوو بەهۆی سەرهەڵدانی توندڕەویی و تیرۆر لابراوە و کۆتایی پێهاتوە.
ئەمەریکا نزیکەی (پێنج هەزار) ڕاهێنەر و سەربازی لە عێراقدا هەیە و، کاردەکەن بۆ ڕاهێنان و مەشقی سەربازی هێزەکانی سوپای عێراقی، وە لەماوەی ڕابردوودا هێزەکانی هاوپەیمانان لەگەڵ هێزەکانی عێراقی و هێزەکانی پێشمەرگە ڕۆڵێکی بەرچاویان هەبوە لەڕزگارکردنەوەی ناوچەکان و، سەرکەوتنی شەڕ بەسەر تیرۆریزمدا.
بەریتانیا نزیکەی (١٤٠٠) کارمەندی سەربازی لە عێراق و لەسووریادا هەیە و وەکو بەشێک لەو (٧١) وڵاتەی کە لەچوارچێوەی هاوپەیمانیەتی شەڕی داعشدان ڕۆڵیان پێ سپێردراوە، بەشێکی زۆری هێزەکانی بەریتانیا یارمەتی هێزەکانی ناوچەکانیان داوە بەبەکارهێنانی هێرشی هەوایی و، دەستەبەرکردنی هەواڵگری و چاودێری لەچالاکیەکانی ئۆپەراسیۆنی شەڕی داعشدا، وە (٥٥٠) ڕاهێنەری بەریتانیا لە عێراق ئەرکی ڕاهێنان بەهێزەکانی ئاسایشی عێراقی بەجێدێنن.
وەزارەتی بەرگری بەریتانیا لەبارەی مانەوەی هێزەکانیان ڕایگەیاندوە کە تاوەکو گەرەنیتیەک لەتێکشکانی تەواوەتی داعش بەدەستنەهێنن هیچ گۆڕانکارییەک (کشانەوە) یەک لە ئۆپەراسیۆنەکانی بەریتانیادا ئەنجامنادەن.
هەروەها لەمانگی شوباتی ڕابردووشدا (کێڤن ولیەمسن) وەزیری بەرگری بەریتانیا گوتی، پێویتسمان بەمانەوە و پابەندی ئەو بەڵێنانەیە کەداومانە، پێموایە لەڕابردوودا هەڵەمان کردوەکاتێک پێمانوابوە هەڕەشەکانمان چارەسەرکردوە و، وە بەخێرایی کشاوینەوە.
لەماوەی ڕابردوودا شارەزاییانی سیاسی و سەربازی لەسەر ئاستی دەرەوە و هەروەها لەسەر ئاستی ناوخۆی عێراقیش هۆشداریانداوە کە تەنها شەڕی سەربازی و تێكشکانی داعش لەمەیدانی جەنگدا بەس نیە، بەڵکو پێویستە کار لەسەر هۆکارەکانی سەرهەڵدانی داعش و، بیری توندڕەویی و ئاشتەوایی کۆمەڵایەتی و سیاسی بکرێ لەچوارچێوەی عێراقدا، ئەگەر نا داعش لەفۆرمی جیاوازدا سەرهەڵدەداتەوە.
(جێدنی) ئەو فەرماندە باڵایەی بەریتانیا کە جێگری فەرماندەیی ستراتیژی و پاڵپشتیە لەهاوپەیمانان گوتی، ڕزگارکردنەوەی زەمینی بەتەنها ئاماژەی کۆتایی پێهێنان و تێکشکانی داعش نیە، پێویستە ئەو ناوچانە ئاسایشیان بۆ بگێڕێدرێتەوە و، دواتر چالاکیەکانی سەقامگیری بەدوادابێن تاوەکو دەرفەت بۆ گێرانەوەی خەڵکەکە بێتەدی، وەکو کارەبا و، ئاو و، پەروەردە.
شیاوی باسکردنە، لەکانونی یەکەمی ساڵی (٢٠١٧) ەدا سەرۆکوەزیرانی عێراقی ڕزگارکردنەوەی ناوچەکانی ژێر دەستی داعشی ڕاگەیاند، نزیکەی شەش مانگ دوای ئەوە لەڕووی چالاکی چەکداریەوە هێشتا مەترسیەکانی جموجۆڵی داعش لەهەندێک ناوچەدا هەیە و چالاکی تیرۆری ئەنجامدەدەن.
عێراق ماوەیەکی درێژی پێویستە بۆ زاڵبون بەسەر ئاریشە و کارەساتەکانی داعشدا، تەنها سەرکەوتنی زەمینی برینەکانی عێراقیەکان چارەسەر ناکات، بەڵکو گرنگترین ئەجێندا دەستەبەری ئاشتەوایی کۆمەڵایەتی و سیاسی و بنەماکانی پێکەوەژیانەوە، هەروەها لەپاڵ ئەوانەشدا ئاوەدانکردنەوەی ناوچەکان و گێرانەوەی خزمەتگوازرییەکان بۆ خەڵکی ئەو ناوچانە گرنگە.
بەرپرسانی سەربازی لە ئەمەریکا و بەریتانیا و وڵاتانی دیکەی بەشدار لەهاوپەیمانیەتی نێودەوڵەتی بۆ شەڕی داعش سورن لەسەر پابەندبون بەمانەوەیان لەعێراقدا بۆ باشترکردنی ئاستی ئاسایش و سەقامگیری، چونکە تیرۆر و هەڕەشەکانی بەتەنیا سنوردارنیە بەعێراق بەڵکو هەڕەشەیەکی جیهانیە و مەترسیەکانی لەوڵاتانی جیهاندا بەباشی هەستی پێدەکرێ.
عێراق پێویستی بە حکومەتێکی نیشتمانی بەهێز و ڕێکوپێک هەیە کەتیایدا مافی هەموو پێکهاتەکان لەچوارچێوەی دەستوردا پارێزراوبێت، هەمووان بەشداری کارایان هەبێ، ئەوە زامنی ئاشتەوایی سیاسی و دەرچون لەچوارگۆشەی ئازار و مەینەتیەکان و شەڕ و تیرۆر لەو وڵاتەدا دەکات.

 

خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler