نیسان 02, 2020

عێراق لە ناسەقامگیری بەردەوامدایە

لەمانگی تەمموزەوە خۆپیشاندانەکان لەناوچەکانی باشوری عێراق دەستیان پێکردوە، ئەگەرچی حکومەتی عێراقی بەڵێنی باشترکردنی دۆخی گوزەرانی خەڵک و خزمەتگوزارییەکانی پێدابوون بەڵام بەڵێنەکان لەئاستی پێداویستیەکانی خەڵکی ناوچەکدا نەبوە.

لەبەسڕە لەحەفتەی ڕابردوەوە خۆپیشاندانەکان دەستیان پێکردۆتەوە و، خۆپێشاندانەکانی ئەو جارە گوڕوتینیان زیاترە.
بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (ڕۆیتەرز) گەورە مەرجەعی شیعەکان داوای ڕاگرتنی توندوتیژیەکانی لەسەر خۆپیشاندەران کردوە و، لەو بارەیەوە (ئایەتوڵڵا عەلی سیستانی) گەورە مەرجەعی شیعەکان لەوتاری لەڕۆژی هەینیدا هۆکاری خۆپیشاندانەکان و ناسەقامگیری ناوچەکەی گێڕاوەتەوە بۆ سەرکردە سیاسیەکان کە نەیانتوانیوە لەساڵانی ڕابردوودا ژیانی خەڵکی و خزمەتگوزارییەکانیان باشتربکەن، هەروەها داوای پێکهێنانی حکومەتێکی جیاوازتری لەو حکومەتەی ئێستا کردوە.
سیستانی تەمەن (٨٨ ساڵ) کە باڵاترین مەرجەعی شیعەکانە و لەبارودۆخە تایبەتەکان و پێویستیەکاندا دەردەکەوێ، لەپەیامەکەی نوێژی هەینیدا گوتی، سەرکردە سیاسیەکان لەو ساڵانەی تازەدا شکستخواردوبون و بونەتەهۆی توڕەکردنی خەڵکی بەسڕە. هەروەها ئاماژەی بەوەشداوە کە ڕاستی ناگۆڕێت ئەگەر حکومەتی داهاتووش بەهەمان ڕێچکەدا بڕوات و هاوشێوە بێت، بۆیە فشارەکان پێویستە بۆ دروستکردنی حکومەتێکی جیاوازبن.
لەڕۆژی دووشەممەوە خۆپیشاندانەکان لەبەسڕەوە دەستیان پێکردۆتەوە و بەو هۆیەوە زیاتر لە (١٠) کەس کوژراون، وە بەدەیانی دیکەش برینداربوون، خۆپیشاندەران باڵەخانەکانی حکومەت و، پارتە سیاسیەکانیان سوتاندوە، هەروەها لە ڕۆژی پێنجشەممەی ڕابردوودا بەندەری ئوم قەسڕ کە کەلوپەلی هاوردەی ئێرانی لێوە دێتە عێراق داخستوە، ئەو بەندەرە گرنگی و بایەخی گەورەی هەیە بۆ پڕکردنەوەی پێداویستیەکانی عێراق کە بەشێکی زۆری خۆراکی پێویستی لەئێران و دەرەوەڕا لێ هاوردەدەکرێ. وە ڕۆژی هەینی بۆ پێنجەم ڕۆژ خۆپیشاندانەکان بەردەوام بوون و، کونسوڵخانەی ئێرانیشیان سووتاند، ئێران کە ڕۆڵی بەرچاوی هەیە لەشێوەی سیاسی عێراقدا ئەویش کەوتە بەر تەوژمی خۆپیشاندەران، وە خەڵکی ناوچەک لەئێرانیش توڕەن و لەو باوەڕەدان کە کاریگەری هەبوە لەسەر ئەو دۆخەی ئێستای عێراق.

سەرکردەکان شکستیان خواردوە:
سەرکردە سیاسیەکانی عێراق لەماوەی پانزە ساڵی ڕابردوودا نەیانتوانیوە بەڕێوەبەردنێکی شیاوی وڵات ئەنجامبدەن، بەگوێرەی راپۆرتە نێودەوڵەتیەکان لەو ماوەیەدا عێراقیەکان بەردەوام لەناکۆکی ناوخۆیی و سێکتەری دابوون و تەنها شەڕی داعش کۆیکردبونەوە و یەکیخستبوون.
لەدوای تەواوبونی شەڕی داعش دابەشبونە سیاسی و سێکتەریەکانی عێراق دەستیانپێکردۆتەوە، وە لەهەڵبژاردنی مانگی ئایاری ڕابردوشدا بەهۆی دابەشبونی دەنگەکانەوە پارتێک یان چەند پارتێک لەهاوپەیمانیەتێکدا نەیانتوانی زۆرینە بەدەستبهێنن و ئەنجامەکان کێشەکانی کەڵەکەبوی عێراقی قوڵترکردۆتەوە، وە لەئێستاشدا دواکەوتنی پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراقی کاریگەری گەورەی هەبوە و دەبێ لەسەر بەردەوامی خۆپیشاندانەکان و ناسەقامگیریزیاتر لەعێراقدا.
سیاسیەکانی لەعێراقدا تاوەکو ئێستا نەگەیشتونەتە ڕێکەوتن بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراقی، سیستانی لەپەیامی نوێژی هەینیدا داوایکردوە با فشارەکان بۆ حکومەتێکی جیاوازبن لەو حکومەتەی ئێستا، ئەوەش ئەوە دەگەیەنێ کە دەسەڵاتدارێتی ئێستای عێراق سەرکەوتوو نەبوە.
شیاوی باسکردنە، خۆپیشاندانەکانی بەسڕە و ناوچەکانی باشوری عێراق بەهۆی خراپی خزمەتگوزارییە بنەڕەتیەکانی هاوڵاتیانەوەیە، لەوێ کارەبای پێویست نیە و، بێکاری لەئاستێکی بەرزدایە و، ئاوی خواردنەوەکەشیان پاک نیە.
خەڵکی خۆپیشاندەر هۆکاری نەبونی خزمەتگوزارییەکان بۆ گەندەڵی و شێوەی خراپی بەڕێوەبردن لەپانزە ساڵی ڕابردوودا دەگێڕنەوە، بەگوێرەی ڕاپۆرتە نێودەوڵەتیەکان عێراق کە دووەم گەورەترین بەرهەمهێنەری نەوتە لەڕێکخراوی (ئوپێک) دا، وە نەوتی یەدەگی نزیکەی (١٥٣ ملیار) بەرمیل هەیە بەڵام هێشتا نەیتوانیوە گەشەپێدان لەبواری دابینکردنی خزمەگوزارییە بنەڕەتیەکاندا بۆ هاوڵاتیەکانی لەئاستی پێویستدا ئەنجامبدات.
خەڵکی بەسڕە نیگەرانن کە ناوچەکەیان نەوتێکی زۆری تێداهەیە کەچی خزمەگوزارییە سەرەتاییەکانیان بۆ دابین نەکراوە، عێراق لەبەرهەمی کێڵگە نەوتیەکانی بەسڕە ڕۆژانە زیاتر لە (٢،٥ ملیۆن) بەرمیل نەوت بەرهەمدەهێنێت، بەڵام ئەو شارە هێشتا ئاستی گەشەپێدانی زۆر نزمە و، کارەبای پێویستی نیە و، بەهۆی ئاوی پیسەوە زۆربەی خەڵکی توشی نەخۆشی کۆلێرا بوون.
عێراقیەکان لەو باوەڕەدان لەوڵاتێکدا دەژین کە گەندەڵی ڕیشەدار و قوڵی تێداهەیە و یەکێکە لەهەرە وڵاتە گەندەڵەکانی جیهان، ئەوان خۆیان بەقوربانی ئەو دەوڵەتە نەخۆشە دەزانن کەوا بەسەدان ملیار دۆلاری تێدا دیارنەماوە. لەکاتێکدا زۆربەی خەڵکی عێراق لەژیانێکی خراپ و بێکاری و کەموکورتیدا دەژین کەچی سەروەت و سامانی ئەو وڵاتە لەماوەی پانزە ساڵی ڕابردوودا کەوتۆتە نێو گیرفانی دەستەبژێری وڵاتەکە لەبەرپرسە باڵا و خاوەن دەسەڵاتەکانەوە.
عێراق یەکێکە لەوڵاتە هەرە گەندەڵەکانی جیهان کە لە (١٥٠) وڵاتی جیهاندا پلەی (١٤٣) هەمینی وەرگرتوە، وە بەشێکی زۆری گەندەڵیەکانیش لەعێراقدا بەهۆی گرێبەستی ناڕاستەوە ئەنجامدراون.
شارەزاییانی سیاسی لەناوچەکە و، لەوڵاتانی نێودەوڵەتی هۆشداری لەخراپبوونی ڕەوشی عێراق دەدەن، ئەو ڕەوشەی ئێستا دەبێتەهۆی ئەگەری قوڵبونەوەی زیاتری کێشەکان و ڕوودانی شەڕی ناوخۆ، وە هۆکاری ئەو دۆخەش دابەشبونی سیاسیە بەتایبەتی لەنێوان پارتە شیعیەکاندا. عێراق ئەوەندەی پێویستی بەیەکڕیزی و هاوهەڵوێستی نیشتمانی و، یەکتری قبوڵکردن و، هەوڵدان بۆ باشترکردنی شێوەی حوکمڕانی هەیە، ئەوەندە پێویستی بۆ چڕکردنەوەی هەوڵەکان بۆ گەورەترین کوتلەی هاوپەیمانی نیە.

 

خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler