نیسان 24, 2018

چی بۆ عێراق لەقۆناغی دادێ پێویستە؟

چی ڕوودەدات لەعێراق لەدوای شەڕێک کە گرنگی بەقەدەر خودی شەڕەکە خۆی هەیە، چی بۆ دواڕۆژی عێراق پێویستە لەنێو عێراقیەکان خۆیان و هەروەها لەسەر وڵاتانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش وەکو هەوڵێک بۆ بەئاڕاستەکردنی سەقامگیری و ئاشتەوایی لەعێراقدا، ئەوانە پرسیارگەلێکن بۆ ڕەوشی ئێستا و دوای هەڵبژاردنەکانی عێراق.

بۆ ئەو مەبەستە لەڕاپۆرتێکدا کە لە (چارلۆت‌وێڵد‌ئەفێیەر)دا بڵاوبۆتەوە گرنگی دۆخی عێراقی لەدوای جەنگی داعش و هەروەها لەدوای هەڵبژاردنەکانیتێدا باسکردوە.
(نانسی لیندبۆرگ) سەرۆکی ئەنستیتیۆی ئاشتی لەئەمەریکا کە نوسەری ڕاپۆرتەکەیە، هەروەها بەنیازیشە بۆ ئەو بابەتە لەکۆتایی ئەو حەفتەیەدا قسە بۆ ئەنجومەنی کاروباری جیهانی لەسەر گرنگی دوای هەڵبژاردنەکان و ڕووداوەکانی دواتری عێراق بکات.
لەڕاپۆرتەکەدا نوسەر نوسیویەتی، لەو گەشتە تازەیەمدا بۆ عێراق پرسیارێک کە هەموو ڕۆژێک لەمێشکمدا دووبارەدەبۆوە، ئەویش ئەوەبوو دواتر لێرە چی ڕوودەدات؟
ئێستا کە جەنگی دژی داعش لەڕووی جەنگی مەیدانی و سەربازیەوە کۆتایی هاتوە، جەنگە گرنگەکە کە شەڕی دژی توندڕەوی و ئایدۆلۆژییە پێویستە بچێتە چەقی ستەیجەکە و کاری لەسەربکرێ، هەروەکو گوێم لێدەبوو بەبەردەوامی داعش لەئاسمانەوە نەهاتۆتەخوارەوە بەڵکو تۆوەکەی هێشتا لەعێراقدا بوونی ماوە.
عێراق هەڵبژردنەکانی نزیکبون، بەئەنجامدانی هەڵبژاردنەکان لە (١٢ی ئایار) دا سەرکردەکانی عێراقی و هەروەها هاوڵاتیانیشی دەرفەتێکی گرنگیان لەپێشە بۆ ڕووبەڕووبونەوە و هەستان لەدژی (١٥ ساڵ) ەی شەڕ و، وە دروستکردنی حکومەتێکی هاوبەش کە هەمووان تیایدا شوێنیان هەبێ و ئەو حکومەتە ڕەنگدانەوەی ئاینە جیاوازەکان و نەتەوەجیاوازەکان بێ. یان لەجیاتی ئەوە دروستکردنەوەی سێکتەرە جیاوازەکان و بەلاوەنان و سڕینەوەی یەکتری و سەرەنجام گەڕانەوە بۆ ساڵی (٢٠١٢) ەوە سەرەتاکانی سەرهەڵدانی داعش، دەبێ ئەوەمان لەبەرچاوبێ کە وڵاتەکە لەدۆخێکی هەستیاردایە و بەئاسانی دەتوانێ بگەڕێتەوە بۆ ساتەکانی توندوتیژی و تیرۆر ئەگەر گرنگی بەئاشتەوایی نەدرێ.
لەڕاپۆرتەکەدا هاتوە، (دکتۆر سەلیم ئەلجبوری) سەرۆکی پەرلەمانی عێراق جارێک ئاماژەی بەوەداوە (ئێمە پێویستمان بەچەک و مەشقی سەربازی زیاتر نیە بەقەدەر ئەوەندەی پێویستمان بەکرانەوەی فکری و ئامادەیی بۆ پێکەوەژیانی ئاشتیانە و ڕێزگرتنی فرەیی هەیە. وە لەسەر گرنگی ئاشتی لەڕووی سەقامگیری و، خوێنڕشتن و خەرجیە داراییەکانەوە نوسەر نوسیویەتی، ئەگەر سەرنج بدەین لەو ناوچانەی عێراق کاتێ سەربازە ئەمەریکاییەکان بە(سێ گۆشەی مەرگ) ناویان دەبرد، لەوێ سەربازە ئەمەریکاییەکان توشی دۆخێکی سەخت ببون بۆ ڕووبەڕووبونەوەی شەڕی هۆزەکان لەباشوری بەغداد لەساڵی (٢٠٠٧) دا، فەرماندەکانیان داوایان لەئەنستیتۆی ئاشتی ئەمەریکا کرد کاریان لەگەڵ بکات بۆ داڕشتنی ڕێکەوتنێک بۆ نێوەندگیری ئاشتی لەنێوان (٣١ هۆز) ی ناوچەکەدا. بۆ ئەو مەبەستە ئەو کاتە ئەنستیتۆی ئاشتی لەگەڵ هاوبەشەکانی ناوچەکەدا و سەرۆک هۆزەکان دەستی بەکارکردن کرد، سەرەنجام ئەنستیتۆ توانی نێوەندگیری ڕێکەوتنی ئاشتی پێکبهێنێ و ناوچەکە بۆ ماوەیەی نزیکەی دەیەیەک بەهێمنی بهڵێتەوە.
کوشتار و قوربانیەکانی هێزەکانی ئەمەریکا بەڕێژەیەکی بەرچاو دابەزی لەنزیکەی (٥٠) سەربازەوە پێش ڕێکەوتنەکە بۆ نزیکەی (یەک) سەرباز لەساڵیک دوای ڕێکەوتنەکە. هەروەها لەدوای بەڕێوەچونی ڕێکەوتنەکە سوپا توانی هێزەکانی لەو ناوچانە لە (٣٥٠٠) سەربازەوە کەمبکاتەوە بۆ نزیکەی (٦٥٠) سەرباز، وە توانی نزیکەی (١٥٠ ملیۆن) دۆلار لەهەر مانگێکدا پاشەکەوت بکات، هەموو ئەوانە بەهۆی ئاشتیەوە دروستبون کە تێچوی قۆناغەکانی ئاشتی ئەو کاتە نزیکەی (ملیۆن و نیوێک دۆلار) بوو کە بەقەدەر خەرجی تەنها (تۆمهاوک) ێکە.
نوسەر لەکۆتاییدا نوسیویەتی، لەکۆبونەوەم لەگەڵ سەرکردەکانی سوننە و، شیعە و، کورد و، کریستیان و، شەبەک و، یەزیدی و گروپ و پێکهاتەکانی دیکە گوێ بیستی ئەوەبووم کە هەموویان پڕ بەگەروویان داوای ئاشتبونەوە و پێکەوەژیانیان دەکرد، خەڵکی لەوێ ماندوون، وە گرنگتر لەوەش ئەوان لەوە تێدەگەن کە سەقامگیری لەعێراقدا پێویستی بەزیاتر لەخۆگرتنی هەموان هەیە لەشێوەی سیاسی و ئابوری و ئاسایش دا، وە بەپێچەوانەوە بەلاخستنی هەر لایەک و گروپێک لەناو ئەو وڵاتەدا سەردەکێشێت بۆ دووبارە توندوتیژییەکان.
بۆ ڕێگرتن لەتوندوتیژی و بەردەوامی شەڕێکی دیكەی خەرجی هەڵگرتوو لەعێراقدا، لەسەر ئەمەریکا و هاوبەشە نێودەوڵەتیەکان پێویستە لەسەر خەت بمێنن لەگەڵیاندا بۆ ئەوەی یارمەتی عێراقیەکان بدەن لەئاوەدانکردنەوەی ناوچە وێرانبوەکانیان، لەدروستکردنی ڕێگاوبان و، قوتابخانە و نەخۆشخانە، وە پێویستە بەو نەفەسە گرنگیەش لەدوای نزیکەی دەیەیە و نیوێک لەشەڕکردن کۆمەڵگاکانی ئەو وڵاتە بینا و دروستبکرێنەوە.
نوسەر ئاماژەی بەوەداوە کە کارێکی ئاسانە ئەگەر ئەمەریکا بیەوێ هێزەکانی لەعێراقدا کەمبکاتەوە لەکاتێکدا کە ئێستا شەڕی داعش لەلێواری کۆتایددایە، بەڵام هەڵەیە کە هێزەکانی کەمبکاتەوە. پێویستە هێشتا ئەمەریکا سەرنجی ئەوەبدات کە کاریگەری لەسەر پێکهاتە جیاوازەکان هەبێ و گرنگیان پێبدات.
هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقی کە بڕیارە لەو نزیکانەدا ئەنجامبدرێ، دەرفەتێکی باش دەبێ کە کاری لەسەربکرێ بۆ ئەوەی عێراق بەرەو ڕێگای سەقامگیری و ئاشتی تاوبدات، وە پشتگیریکردنی حکومەت بۆ فەراهەمکردنی قۆناغەکانی هەڵبژاردنێکی یەکسان و بەشداریکردنی هەموان تیایدادەبێتە کلیلێکی سەرەکی لەبەدەستهێنانی ئامانجەکان.
ئەو ڕێگایەی لەپێشە ڕێگایەکی سەختە، ئەگەرچی ئێمە قوربانیەکی زۆرمان لەعێراقداداوە بەڵام نابێ بهێڵین دەرفەتی ئاشتی بترازێ.

خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler

Please publish modules in offcanvas position.