ئاب 04, 2020

بۆچی سەقامگیری عێراق بۆ ئەمەریکا گرنگە؟

ئەو خۆپیشاندانانەی ئێستای عێراق تەحەددایەکی گەورەی سەرسوڕهێنەرن لەسەر سەرکردایەتی سیاسی ئێستا لەبەغدا، کەوا لەسەریان پێویست دەکات وڵات لەو قۆناغەی ئێستا دەرباز و بەرەوپێشەوەببەن، ئەگەرنا لایدەن.

بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (فۆکس‌نیوز) سەقامگیری عێراق بۆ ئەمەریکاش بایەخ و گرنگی خۆی هەیە، وە لەسەر ئەمەریکا و وڵاتانی ڕۆژئاوا پێویستە پاڵپشتی عێراق بکەن بەرەو گەشەکردنی دیموکراتی و لێپرسراویەتی و، سەرکەوتن بەسەر دۆخی خراپی حکومڕانی ڕابردوودا.
خۆپیشاندانەکانی ئەو جارە جیاوازن لەخۆپیشاندانەکانی ساڵانی ڕابردوو، وە زۆربەی خۆپیشاندەران گەنجن و لەسیاسەت و پرۆگرامی ڕابردووی سیاسیەکان ماندووبوون، ئەوان نزیکەی (١٦ ساڵە) لەو دۆخەدا ئەزموندەکەن.
سەرەکیترین داواکاریەکانی خۆپیشاندەران کۆتایی هێنانە بەو شێوەیەی ئێستای حوکمڕای کە سیستەمی بەشداری سێکتەریە لەحوکمڕانیدا، پارتە سیاسیەکان، یان بلۆکەکان پۆستە دەوڵەتیەکان بەسەر خۆیاندا دابەشدەکەن، ئەو شێوەیە زۆرترین گەندەڵی لێ بەرهەمهاتوە.
بلۆکە سیاسیەکان لەبەغدا بەهۆی ئەو بەشداریە سێکتەریەیە توانیویانە گەشەبکەن بەڵام نەیانتوانیوە نوێنەرایەتی ڕاستەوخۆ و، لێپرسراویەتی و، چاکسازی پێویست ئەنجامبدەن بۆ فراوانبونی دەرفەتەکان و، تواندنەوەی گەندەڵی لەو وڵاتەدا.
جیاواز لەهەر وڵاتێکی دیکە، عێراق سەرچاوەکان و، پەروەردەی بەرەوپێشەوە هەنگاودەنێن بەڵام ڕۆشنبیری سیاسی دوای دیکتاتۆریەتیش پێویستە بەهەمان شێوە گەشەبکات و ئەو وێنەیەی ئێستای دەربازکات، وە هەتاوەکو ڕێگایەک بەرەو باشبوون و سازان نەدۆزنەوە ئەوا ئەو کڵاسەی ئێستا وڵات بەڕێوەدەبات لەوانەیە دواجار وڵاتەکە بەرەو شەڕێکی ناوخۆ پاڵنێن کە ئاسۆی دواڕۆژی دیارنەبێت.

عەبدولمەهدی ئەو پیاوەی زۆربەی بلۆکە سیاسیەکان بەدڵیان بوو:
(عادل عەبدولمەهدی) سەرۆکوەزیرانی عێراق لە (١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩)ەدا دەستی لەپۆستەکەی کێشایەوە و وەکو سەرۆکوەزیری کاربەڕێکەر ماوەتەوە هەتاوەکو عێراقیەکان ئەو قۆناغە ئاڵۆزەی ئێستا دەبڕن و کەسێکی دیکە جێگەکەی دەگرێتەوە.
(عەبدولمەهدی) ڕەزامەندی زۆرینەی پارتە سیاسیەکانی لەسەربوو و لەسەر خواستی ئەوان بوو بەسەرۆکوەزیران، بەڵام ئەو میراتگری حکومەتێکی شکستخواردووی و لەگەندەڵیدا نقوم بوو بوو کە چەندین ساڵ حوکمڕانیەکی خراپ و هێواش لەکار و فرماندای بەسەردا کەوتبوەوە و پێویستی بەچاکسازییەکی گەورە هەبوو، بۆ نمونە لاوازی خزمەتگوزارییەکانی وەکو ئاوو و کارەبا لە پارێزگایەکانی باشووری عێراق کە نزیکەی (٩٥%) ی داهاتی نەوتی عێراقیان تێدایە، کە لەماوەی ساڵانی ڕابردوودا چەندین جار لەبەر خراپی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانیان هاتونەتە سەر شەقامەکان لەدژی حکومەت.
لەڕاستیدا ئەو و هەروەها کابینەکەی هەنگاویان بۆ پێشەوە دەنا و وڵاتەکەیان لەزۆر لاوە بەرەو پێشەوە بردبوو و لەو ماوەیەدا دەرفەتەکانی کارکردنیش بەهۆی گەشەکردنی سێکتەرە جیاجیاکانەوە زیادیان کردبوو.
بۆ نمونە لەو ماوەیەدا کەرتی نەوتی عێراقی بەهۆی گەشەکردنیەوە نزیکەی (٨ هەزار) دەرفەتی کارکردنی زیادکردبوو، هەروەها بەهۆی هەستانەوەی ئابووری وڵاتەکەش دەرفەتەکان لەزیادبووندا دەبوون بەڵام دەرفەتەکان هێواش و قۆناغەکەش هەستیار بوو و، دەبێ ئەوەش بزانین کە گۆڕانکاری و چاکسازی بنەڕەتیش لەوڵاتێک کە ئابووریەکەی پشت بەنەوت دەبەستێت کاتی دەوێت. دیارە لەگەڵ ئەوانەشدا حکومەت نەیتوانیبوو هەنگاوی پێویست و بەخێرایی تەواو بنێت بۆ ئەوەی هیوا لەدڵی عێراقیە نیگەران و توڕەبوەکاندا دروستبکاتەوە و ئەو دۆخە ئاڵۆزە تێپەڕێنێت.

ئێران و باڵەکانی لەعێراق:
نەتوانایی حکومەتی عێراقیش لەوەستاندنی کوژرانی خۆپیشاندەران هۆکارێک بوو لە درێژ بڕنەکردن و مانەوەی (عەبدولمەهدی) لەپۆستی سەرۆکوەزیراندا و تێپەڕاندنی ئەو بارودۆخە.
ئێستا هەردوو بلۆکی سائرون و بینا کە زۆرینەی پەرلەمانتارەکانیان هەیە لەپەرلەمانی عێراقدا و هەردووکیشیان پەیوەندییەکی بەهێزیان لەگەڵ ئێراندا هەیە لەبەردەم دوو ڕێگای چارەنوسسازدان، یان وەستاندنی ئەو بارودۆخە و کوشتن و، توندتیژییەکان لەسەر خۆپیشاندەران و هێنانەپێشەوە ڕەوشێکی سەقامگیری و خۆشگوزەرانی نوێ، یان دەکەونە بەر سزای خەڵکەکەیان و لەهەڵبژاردنەکانی داهاتوودا متمانەیان لەدەستدەدەن، بۆیە کاردانەوەکانیان لەچەند حەفتەی داهاتوودا تاڕادەییەک کاریگەری لەسەر دواڕۆژیان دەبێت.
وێڕای دەستباڵایی ئێران لەسەر عێراق، بەڵام ئەوە عێراقیەکانن کە دەبێ بۆخۆیان هەنگاوی داهاتوو بهاوێژن بەرەو گەشەکردنی دیموکراتیەت لەوڵاتەکەیاندا، وە هەر ئەوانیشن کە دواڕۆژی وڵاتەکەی خۆیان دیاری دەکەن، مانەوە لەناسەقامگیری و شەڕ و ئاڵۆزی و حوکمڕانیەکی خراپ و لاوازدا یان هەنگاونان بۆ سەقامگیری و ئاشتی و گەشەپێدان و شەرعیەتدان بەحکومەتێکی کارا و بەهێز.

سەقامگیری عێراق بۆ ئەمەریکا گرنگە:
بۆ ئەمەریکاش سەقامگیری عێراق بایەخ و ستراتیژیەتی تایبەتی هەیە، حکومداریەکی باشتر و کاڵکردنەوەی دەستێوەردانەکانی ئێران بۆ ئەمەریکاش قازانجە، وە پێویستە ئەمەریکا ڕۆڵی هەبێ لەبەهێزکردنی عێراقدا بۆ بەرگریکردن لەسەروەرییەکانی خۆی.
عێراق نەک هێزە بیانیەکان، پێویستە دەستووری خۆی بەهێزبکات و ڕێگری لە میلیشیاکان بکات، بۆ ئەوەش زیاتر هەنگاونان بەئاڕاستەی بنیاتکەرانە دەکرێ ئەمەریکا یارمەتی تەکنیکی پێشکەش بکات بەهاوکاری تیمەکانی نەتەوەیەکگرتوەکان و یەکیەتی ئەوروپا بۆ سیستەمی هەڵبژاردنەکان و چاکسازی دژی گەندەڵی و دڵنیابوون لەشێوەکردنی دواڕۆژێکی باشتر بۆ عێراق.

 

خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler