تشرینی یەکەم 17, 2019

عێراق لەبەردەم ناسەقامگیری و تێكچوونی باری ئاسایشدا

حکومەتی نوێی عێراق نزیکبۆتەوە لەساڵێک لەتەمەنی، بەڵام بەردەوامی جیاوازییەکان لەنێوان لایەنە سیاسیەکان و، پڕنەکردنەوەی خواستی هاوڵاتیان لەمافەکانیان و خزمەتگوزارییەکان لەپاڵپشتیەکانی بۆ حکومەتی نیشتمانی عێراق کەمکردۆتەوە.

ڕۆژی سێشەممە (١ی ئۆکتۆبەر) لەچەند پارێزگایەکی عێراق و، لەناویاندا بەغدای پایتەختیش کەوتنە بەر شەپۆلی خۆپیشاندەران، وێڕای ڕەتکردنەوەی خاوەنداریەتی و پاڵپشتی لەخۆپیشاندانەکان لەلایەن لایەنە سیاسیە شیعەکانەوە بەڵام دەگوترێ دەستی سیاسی کاریگەربوە لەسەر دەستپێکردنەوەی خۆپیشاندانەکان لەعێراقدا و ئامانجیش لاوازکردنی حکومەتی عێراقیە.
بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (زەنیو عەرەب) عێراق بەهۆی کەڵەکەبوونی گەندەڵی و، نەبوونی خزمەتگوزارییەکان و، کەمی دەرفەتەکانی کارکردن بەردەوام لەبەردەم مەترسی شەپۆلی خۆپیشاندانەکاندایە و، ئەوەش سەرەنجام کاریگەری لەسەر بەهێزی حکومەت و، سەقامگیری وڵات دروستدەکات.
هێزەکانی ئاسایش لەبەغدای پایتەخت بە لێدانی غازی فرمێسک ڕێژ و، ئاوو ڕووبەڕووی خۆپیشاندانەکان بوونەوە، وە بەهۆی تەقەوە چەند بریندار و کوژراویش لەنێو خۆپیشاندەران و هێزەکانهی ئاسایشدا هەن، ئەو ڕەوشە تاکەی بەردەوام دەبێ هێشتا دیارنیە.
خۆپیشاندەران هوتافی جیاجیان دەگوتەوە، ئەوەش سەلمێنەری ئەوەیە کە لەنێو خۆپیشاندەراندا جیاوازی لەخواست و مەبەستەکانیانداهەبووە، هەندێکیان لەبەرپرسە سیاسیەکانی عێراق توڕەن و دروشمی لادانی دزەکانیان بەرزکردبۆوە و، هەندێکیان دەیانگووت دەرچووی زانکۆن و هێشتا دانەمەزراون، وە هەندێکی دیکەیان لەبەر کەمی خزمەتگوزارییەکان ئامادەی خۆپیشاندانەکان ببوون، وە لەنێویشیاندا ئەوانەش هەبوون کە توڕەن لەسەر لادانی (عەبدولوەهاب ساعدی) فەرماندەی دژە تیرۆری عێراق کە بەفەرمانی سەرۆکوەزیران دەگوازرێتەوە بۆ سەر وەزارەتی بەرگری.
شارەزایان دەڵێن هەرچیەک بن خۆپیشاندەران توڕەن لەبەڕێوەبەرانی دامەزراوەکان لەخوارەوە هەتا سەرەوە، بەڵام ئەو توڕەیە و شەپۆلی خۆپیشاندانانە بەو شێوازە کاریگەری خراپی دەبێ و سەردەکێشێ بۆ ناسەقامگیری و تێكچونی ئاسایش لەوڵاتدا.
گەندەڵی لەحکومەتەکانی پێشووی عێراقی و بەبەردەوامی کێشەی سەرەکی هاوڵاتیان بووە چونکە بەهۆی گەندەڵیەوە خزمەتگوزارییەکان و مافەکانی هاوڵاتیان پشتگوێ خراون.
بەگوێرەی شەفافیەتی نێودەوڵەتی عێراق (١٢ هەمین)ە لە هەرە وڵاتە گەندەڵەکانی جیهان، لەعێراقدا کارەبا وەکو پێویست نیە و ڕۆژانە دەکوژێتەوە، کێشەی کەموکورتی ئاو هەیە و، رێژەی بێکاریش لەبەرزیدایە بەتایبەتی لەنێو توێژی گەنجاندا، ئەوانە بەردەوام کێشەی سەرەکی هاوڵاتیان بوون لەڕابردوو و لەئێستاشدا.
بەپێی بانکی نێودەوڵەتی، ڕێژەی گەنجانی بێکار لەعێراقدا لەئاستێکی بەرزدان، وە ئاستی بێکاری لەنێو گەنجاندا نزیکەی (٢٥%)ە، کە دوو ئەوەندەی تێكڕای بێکاری نیشتمانیە.
بەپێی گوتەی چەند بەرپرسێک بۆ ڕاپۆرتەکە، گرفتی سەرەکی عێراق گەندەڵیە و لەوەتەی ساڵی (٢٠٠٤)ەوە واتە ساڵێک لەدوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لەلایەن ئەمەریکا و هاوپەیمانانەوە نزیکەی (٤٥٠ ملیار دۆلار) لەپارەی گشتی وڵات دیارنەماوە و چۆتە نێو گیرفانی سیاسیەکان و بازرگانەکانەوە.
خۆپیشاندانەکان لەعێراق تازەنین:
هەر لەسەر خۆپیشاندانەکانی عێراق، ڕاپۆرتێکی (ڕۆیتەرز) نوسیویەتی، بەهۆی خۆپیشاندانەکانەوە (٢ کەس) کوژراون و، نزیکەی (٢٠٠) کەسیش برینداربوون، خۆپیشاندەران بەهۆی بێکاری و، گەندەڵی و، کەمی خزمەتگوزارییە گشتیەکانەوە کۆببونەوە.
بەپێی لێدوانی وەزارەتی تەندروستی عێراقی نزیکەی (٤٠) کەس لەهێزەکانی ئاسایش برینداربوون، بۆیە دەبێ لەنێو خۆپیشاندەرانیشدا خەڵکانێک هەبوون تەقەیان کردوە.
خۆپیشاندانەکان لەعێراقدا بەبەردەوامی هەبوون، وە لەوەتەی پارەوە کە خۆپیشاندانەکان گەورەتربوون لەوەی ئێستا، هاوڵاتیان نیگەرانی و توڕەییان هەر هەیە و، ئەو ڕەوشە بەردەوام لەئەگەری تەقینەوەدایە بەهۆی کەمی دەرفەتەکانی کارکردن و، لاوازی خزمەتگوزارییە گشتیەکانیان، بۆیە هەرکاتێک دەرفەتێک هەبوبێ لەڕێگای خۆپیشاندانەکانەوە هاوڵاتیانی عێراق ڕژاونەتە سەر شەقامەکان.
عێراقیەکان هۆکارەکانی ناڕەزاییەکانیان دەگێڕنەوە بۆ سیاسیەکان و بەرپرسان، وە ئەوان بەهۆکاری نالەباری وڵاتەکە دەزانن و لەو باوەڕەدان دەستەبژێری سیاسی بەهۆی گەندەڵیەکانیانەوە ڕێگربوون لە هەستانەوەی عێراق لەدوای ململانێی تایەفی و سێکتەرییەکان و وێرانبوونی وڵات بەهۆی داعشەوە.
گروپەکانی میلیشیا شیعەکانی هێزەکانی (حەشدی شەعبی) کە ڕۆڵێکی گەورەیان هەیە لەنێو سیاسیەکانی عێراقدا و نوێنەرایەتیان هەیە لەپەرلەمان و لە حکومەتدا، دەگوترێ ئەوانیش لایەکی ئابووری عێراقیان کۆنتڕۆڵکردوە، بەڵام ئەوان بەبەردەوامی ڕەتی دەکەنەوە، بۆیە ناڕێكخراوەیی لەدامودەزگاکاندا بەتایبەتی لەسوپا و هێزە چەکدارەکان دیسان کاریگەری دەبێ لەسەر تێکچون و ناسەقامگیری وڵات.
حکومەتی عێراق لەژێر سەرکردایەتی (عادل عەبدولمەهدی) سەرۆکوەزیران بەردەوام لەهەوڵی چاکسازی و باشترکردنی خزمەتگوزارییەکان و حوکمڕانیەکی گونجاودایە بۆ هاوڵاتیان بەڵام بەهۆی گەندەڵی کەڵەکەبووی ڕابردوو و، نەبوونی پاڵپشتی تەواوەتی سیاسیەکانی عێراقی و، برینەکانی شەڕی داعش نەیتوانیوە خواستەکانی هاوڵاتیان پڕبکاتەوە و مایەی پێشوازی لێکردنی هەمووان بێت.
عێراقی دەوڵەمەند بەنەوت چەندین دەیەیە لەژێر حوکمی (سەددام حسێن) دا و، هەروەها لەژێر سزایەکانی نەتەوە یەکگرتوەکاندا و، وە لەدوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لەساڵی (٢٠٠٣)دا دروستبوونی شەڕی ناوخۆ و شەڕی داعش و، گەندەڵی بێ شومار و، ناکۆکی سیاسی و تایەفی بەرۆکی وڵاتیان گرتوە و توشی ئازار و ناڕەحەتیان کردوە.
شیاوی گوتنە، عێراق پێویستی بەچاکسازی ڕاستەقینە هەیە، بەڵام بەبێ پشتیوانی لایەنە سیاسیەکان بەهەموو پێکهاتەکانەوە هەنگاوەکانی قورسە جێبەجێ ناکرێن.
پەرشوبڵاوی سیاسی و، هەبوونی میلیشیا و گروپە چەکدارەکان و، گەندەڵی لەئاستێکی بەرزدا بونەتە هۆکاری لاوازی عێراق، وە لەسەرووی ئەوانەشەوە حکومەتی عێراقی دەبێ هاوسەنگی لەنێوان ئەمەریکا و ئێرانیشدا ڕابگرێ، بۆیە هەموو ئەوانە دواجار دەرفەت نادەنە وڵاتەکە لەدوای ئەو هەموو ئازارانەی رابردووی هەستێتەوە و، ڕێگا خۆشکات ئاوەدانی و خۆشگوزەرانی و سەقامگیری لەوڵاتدا پایەداربێت.

 

خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler