ئایار 21, 2019

بەهێزبوونی میلیشیا شیعەکان و مەترسی لەسەر سەقامگیری عێراق

بەبانگهێشتێکی (ئایەتوڵلا علی سیستانی) گەورە مەرجەعی شیعەکان بەهەزاران چەکداری شیعە لەچوارچێوەی حەشدی شەعبیدا بۆ شەڕی دژی داعش و پارێزگاریکردن لەعێراق کۆبونەوە، ئەوان بۆ هەڕەشەی داعش دروستبوون و، گروپەکانیان لەئێرانەوە نزیکن و ئێران پاڵپشتی بەردەوامیان دەکات.

لەشەڕی دژی داعشدا لەپاڵ هێزەکانی عێراقی و هێزەکانی هاوپەیماناندا شەڕی داعشیان کرد، هەریەکە لە ئەمەریکا و هاوپەیمانان بەو ئومێدەبوون لەدوای کۆتایهاتنی شەڕی داعش لەعێراقدا خۆیان هەڵوەشێننەوە بەڵام نەک هەر هەڵنەوەشانەوە بەڵکو هێزەکانیان بەفەرمی ناسێنراون و، بەرەو دامەزراوە سیاسی و، حکومیەکانیش پەلیان هاویشتوە.
بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (لۆس‌ئەنجلۆس) لەساڵی (٢٠١٤) ەدا کاتێک هەڕەشەکانی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) نزیکبونەوە لەبەغدا بەهەزارن خۆبەخشی شیعە بەدەم بانگەوازەکەی (ئایەتوڵلا علی سیستانی) مەرجەعی باڵای شیعەکانەوە هاتن تا پارێزگاری لەبەغدا بکەن و، حەشی شەعبیان پێکهێنا.
ئەوان لەلایەن ئێرانەوە یارمەتی دارایی دەکرێن و، وەکو هێزە سەرەکیەکانی دیکەی عێراق بەشێکی گرنگ بوون لەکەمپەینی ئەمەریکا بۆ شەڕی دژی داعش.
لەعێراق سەرکەوتن بەسەر داعشدا راگەێنرا، دەبوایە ئەو میلیشیا و گروپانە هەڵبوەشێنەوە بەڵام لەجیاتی ئەوە میلیشیایەکان خۆیان گۆڕیوە و چونەتە ناو دامەزراوەکان و، ڕۆڵدەگێڕن لەیەکەکانی سیاسی و، ئابوریدا وە بەو پەیوەندییە بەهێزەی کە لەگەڵ ئێراندا هەیانە وادەکات جێبەجێکردنی سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریکا لەناوچەکەدا دژواربێت.
ئێران کە ڕۆژانێک دوژمنی سەرسەختی عێراق بوو بەڵام لەوەتەی ساڵی (٢٠٠٣) و ڕووخانی ڕژێمی پێشوی عێراق لەلایەن ئەمەریکا و هاوپەیمانانەوە بۆ ئێران دەستکەوتێکی گرنگ و گەورەی هێنا و، بوو بە گەورەترین هاوبەشی بازرگانی عێراق و، هەروەها کاریگەرییەکانیشی لەسەر ئەو وڵاتە و ناوچەکە لەزیادبوندا بوون.
وە بەپێی دیراسەیەک کە لەلایەن سوپای ئەمەریکاوە ئەنجامدراوە ئێران وادەردەکەوێ تەنها براوەی ڕووخانی ڕژێمی پێشوی عێراق بێ لەلایەن ئەمەریکاوە، کە توانیویەتی دەسەڵاتەکانی خۆی لەو ناوچەیەدا بەرفراوان بکات.
لەئێستادا ئەمەریکا دەیەوێ ئێران داببڕێنێت و، هەوڵدەداتهانی عێراق و، وڵاتانی دیکەی ناوچەکە بدات کە دوور لەئێران بوەستن، وە ئەەمریکا خوازیارە لەڕێگای سزایەکانەوە ڕۆڵی ئێران کەمبکاتەوە.

حەشد لەگروپی میلیشیاوە بۆ دامەزراوەی حکومی:
لەمانگی تشرینی دووەمدا پەرلەمان یاسایەکی پەسندکرد کە گەرەنتی موچەی نزیکەی (١٢٢ هەزار بۆ ١٤٠ هەزار) چەکداری حەشدی شەعبی دەکات هاوشانی هێزەکانی دیکەی دژەتیرۆر و سوپای عێراقی موچە وەردەگرن. هەروەها لەڕاپۆرتەکەدا هاتوە لە بودجەی ئەو ساڵیشدا نزیکەی دوو ملیار دۆلاریان بۆ تەرخانکراوە.
حەشدی شەعبی هەر بەوەوە نەوەستاوە کە لەچوارچێوەی سەربازیدا هێزەکانیان بەفەرمی بکرێن و،ئەرکەکانیان ئەنجامبدەن بەڵکو بەپێی ڕاپۆرتەکە، هەوڵیانداوە کۆنتڕۆڵی کۆمپانیای موتەعسیم.کۆ بکەن کە یەکێکە لە گەورەترین کۆنتڕاکتەرەکانی بواری بیناسازی کە سەر بەحکومەتە لە عێراق. بۆ ئەو مەبەستە حەشد دەیەوێت چەکدارەکانی بەکاربهێنێت بۆ ئیشکردن لەو کۆمپانیایەدا چیمەنتۆ بگرنەوە و، ڕێگایەکان دروستبکەن و، خانوەکان چاکبکەنەوە وەکو هەوڵیک بۆ بیناکردنەوە وڵات لەدوای ساڵانێک لەشەڕکردن.
ئەو پەلوپۆهایشتنە و، دەست بەهێزبونەی حەشدی شەعبی ترسی لەلای واشنتن دروستکردوە کە حەشد هەوڵبدات کاریگەری سزایەکانی ئەەمریکا لەسەر ئێران لاوازبکات، بەتایبەتی لەڕووی هەناردە و هاوردەی کەلوپەلە بازرگانیەکان.
وە حکومەتی ئەمەریکا هۆکاری هەیە لەسەر توانایەکانی ئەوان، وە بۆ هێشتنەوەی هێزەکانیان لەعێراق، کە (دۆناڵد ترەمپ) ئاماژەی بەوەدابوو لەوێوە چاودێری ئێران دەکەین.
هەڵبەتە بەرفراوانبونی دەسەڵاتەکانی حەشدی شەعبی هەر نیگەرانی لای ئەمەریکا دروستنەکردوە بەڵکو لەلای عێراقیەکانیش نیگەرانی لێکەوتۆتەوە و، دەڵێن ئەو دەسەڵاتانەی حەشدی شەعبی هەڕەشە دەبن لەسەر حکومەت، وە نزیکی حکومەتیش لە میلیشیایەکان وادەکات حکومەت هەرگیز لەهێزی سەربازی خاڵی نەبێت.
(حاکم زاملی) سەرۆکی پێشوی لیژنەی ئاسایش و بەرگری لەپەرلەمانی عێراق حکومەتی تاوانبارکردوە کە زۆر لاوازە و نەیتوانیوە بەرەوڕووی میلیشیاکان و، گەورەبونە ئابورییەکانیان ببێتەوە.
وە گوتیشی ئەگەر وەڵامی بەرپەرچدانەوە لەلایەن حکومەتەوە بۆ میلیشیاکان نەبێت ئەوا بێگومان ناتوانین سەرکەتوبین لەبەدەستهێنانی ئامانجەکانی حکومەتی هاوڵاتی لەعێراق لەڕووی دابینکردنی خزمەتگوزاریەکانیان و، بێکاری و، گەندەڵی.
هەروەها بەرپرسانی دیکە لەپەرلەمانتاران و، دامەزراوەکانی ئاسایشی لەعێراق، حەشدی شەعبی تاوانباردەکەن کە نوسینگەی ئابوریان دروستکردون و، لەبواری بازرگانیدا دەستی باڵایان هەیە وە لەو بوارەدا کاریگەرییە سەربازیەکانیان بەکاردەهێنن.
(احمد جبوری) پەرلەمانتاری نەینەوا دەسەڵاتی پارێزگایەکەی تاوانبارکردوە کە ڕێگا بەگروپە چەکدارەکانی پەیوەست بەحەشدی شەعبیەوە دەدات ڕۆژانە نزیکەی (٧٠ بۆ ١٠٠) تانکەر نەوت بدزن لەشارۆچکەی گەیارە، وە حکومەتیش لێی بێدەنگە.
هەروەها یەکێک لەتوێژەرەوەکان کە بۆ ڕاپۆرتەکە ناوەکەی بەنهێنی هێڵراوەتەوە دەڵێ، لەهەر (٣٢) بەرمیلێک نەوت بەرمیلێکی بۆ قازانجی میلیشیایەکانە لەوانەیش گروپی (عسبەت سالحین).
هەروەها لەسەر سنوری نێوان عێراق و سووریا میلیشیا شیعەکان دەستی باڵایان هەیە لە دەستبەسەرداگرتنی ڕێچکە کۆنە بازرگانیەکانی نێوان ئەو دوو وڵاتە و پارەیەکی زۆر لەوێش کۆدەکەنەوە.
سەرچاوەیەک بەڕاپۆرتەکەی گوتوە، گروپی تایبەتی نێو حەشدی شەعبی لەوێ هەن کە پەیوەندی و هەماهەنگیان لەگەڵ سووریاییەکاندا هەیە بۆ هاوردەکردنی میوە و، سەوزە و، سابون و، پلاستیکەکان، کۆنتڕۆڵی بازرگانیەکانی سەر سنوریان کردوە.
شیاوی باسکردنە، ئەو بەدەسەڵاتبونەی حەشدی شەعبی بەلای ئەمەریکاوە جێی نیگەرانیە، ئەمەریکا لەو باوەڕەدایە بەهۆی پەیوەستی گروپەکانی حەشدی شەعبی بەئێرانەوە کاریگەری سزایەکان سوک دەبێ.
حەشدی شەعبی لەشەڕەوە بۆ دامەزراوە خزمەتگوزارییەکانی حکومەت پەلدەهاوێژێ، لەو بارەیەوە (علی مەولوی) شیکەرەوەی سیاسی لەبەغدا گوتی، کاتێک کە شەڕکردن نەماوە، حەشدی شەعبی خواستی ئەوەی هەیە لەپشتەوەی سەربازی خۆی بەرفراوان بکات و، چەکدارەکانی بەکاربهێنێت بۆ دابینکردنی خزمەتگوزاریەکان.
بەپێی راپۆرتەکە، ئەو ویستەی حەشدی شەعبی و، گێڕانی ڕۆڵیان لەبواری گشتی و پرۆگرامە دەوڵەتیەکاندا وادەکات قازانجی گەورە بۆخۆیان بەدەستبهێنن.
لەو بارەیەوە (سانسیس کامبانیس) لە نیورک فاوندەیشن سینک تانک گوتی، ئامانجی ئەوان لەو خۆبەرفراوانکردنە ئەوەیە کاریگەرییەکانیان لەبواری کۆمەڵایەتیشدا دروستبکەن بەهۆی دروستکردنی تۆڕی یەکەی خزمەتگوزارە کۆمەڵایەتیەکانەوە.
هەروەها گوتیشی ئەو ڕێبازە وەکو ئەو مۆدێلەی حیزبوڵای لوبنانی نزیک لەئێران وایە کە دەیەوێ دەسەڵاتی لەنێو حکومەتی لوبناندا زیادبکات.

وە لەکۆتایدا گوتی، ئەگەر دەوڵەت نەتوانێ ڕێگایەکی گەورە دروستبکات و حەشد بتوانێ، دەبێ چی بەو دەوڵەتە بڵێین؟

 

خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler