تشرینی دووەم 17, 2019

ئەمەریکا دەیەوێ بە هاوبەشی لەگەڵ هەولێر و بەغدا، ئیدارەی کەرکووک بکەن

ئەمەریکا پێشنیازێکی داوەتە سەرۆکوەزیرانی عێراق، کە ژووری هاوبەش لە کەرکووک و خانەقین و خورماتوو دروست بکرێ و، پێشمەرگە و سوپای عێراق و هێزەکانی ئەمەریکا ئیدارەی بدەن. توێژەرێکی ناوداری ئەمەریکاییش دەڵێ، ئەمەریکا دەیەوێ هەولێر و بەغدا و واشنتن، تا جێبەجێکردنی ماددەی ١٤٠ ئیدارەی کەرکووک بدەن. بەڵام لە دیدی سیاسەتمەدارێکی کوردەوە باشترین ڕێچارە ئەوەیە، کە کورد و عەرەب و تورکمان ئیدارەی هاوبەش دروست بکەن و ماددەی ١٤٠ جێبەجێ بکرێ.

ئەمەریکا چاوی خستووەتەوە سەر کەرکووک
لە دوای ١٦ ئۆکتۆبەری ساڵی ڕابردووەوە، کە عێراق بە هاوکاریی میلیشیاکانی دەستی بەسەر کەرکووکدا گرت، ئێستا جارێکی دیکە ئەمەریکا دەیەوێ پێناسەیەکی دیکە بداتەوە بە کەرکووک و دەڵێ، بە گوێرەی دەستووری عێراق ناوچەی جێناکۆکە، بەڵام ئەمجارە دەنگێک لە ئەمەریکا تا دێت بڵندتر دەبێ و دەڵێن، با ئیدارەیەکی هاوبەش لە نێوان هەولێر و بەغدا و واشنتن دروست بکرێ، تا بە گوێرەی ماددەی ١٤٠ ڕەوشەکە یەکلا دەکرێتەوە، ئەو ئیدارەیە لە ڕووی ئەمنییەوە کەرکووک بەڕێوە ببات.
لە نوێترین پێشنیازی ئەمەریکا بۆ حەیدەر عەبادی ئاماژه‌ دراوه‌، کە دەبێ کەرکووک ئیدارەیەکی هاوبەشی هه‌بێ له‌ نێوان هەولێر و بەغدا و واشنتندا، هەروەها ژووری ئۆپه‌راسیۆنی هاوبەش لە پێشمەرگە و سوپای عێراق و هێزەکانی ئەمەریکا لەخۆ بگرێ. ئەم پێشنیازە دوای ڕووداوەکانی سووریا دێ، کە ئەمەریکا دەیەوێ عێراق هەمان چارەنووسی سووریای نەبێ، بۆیە ئەمەریکا بە جیددی کەوتووەتە جووڵە و دەیەوێ بە زوویی باوەڕ بە سەرۆکوەزیرانی عێراق حەیدەر عەبادی بێنێ، تا بێتە ژێر ئەو داوایەی ئەمەریکا.
مایکل نایتس، توێژەری سیاسیی ئەمەریکایی، کە پێوەست بە ڕۆژهەڵاتی ناوین لە پەیمانگای واشنتن بۆ کاروباری ڕۆژهەڵاتی نزیک کار دەکات، دەڵێ: لە ٢٠ی ئۆکتۆبەری ساڵی ڕابردوودا ئەمەریکا پێشنیازی کردووە کە دەبێ لە کەرکووک ئیدارەیەکی هاوبەش دروست بکرێ لە نێوان هەولێر و بەغدا و واشنتندا و، ڕێککەوتنێک بکرێ بۆ ئەوەی ناوچەکە ئیدارەیەکی هاوبەش و سەقامگیری هەبێ.
ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکووک ٤١ کورسیی هەیە، لەو ژمارەیە ٢٦ کورسی هیی کوردە و، تا ئێستا ئەنجوومەنەکە شەرعیەتی خۆی هەیە، بەڵام به‌ هۆی ڕووداو و هێرشی سوپای عێراق و میلیشیاكانییه‌وه‌، ئێستا کەرکووک شارێکی داگیرکراوە.
مایکل نایتس باوەڕی وایە، کە دۆخی ئێستای کەرکووک جودایە لە ڕۆژانێک کە زیاتر لە ١٠٠ هەزار سەربازی ئەمەریکایی لە عێراقدا بوون، پێویستە کەرکووک لەژێر چاودێریی سەربازانی نێودەوڵەتیدا بێت و ئیدارەیەکی هاوبەش دروست بکرێ و، دەبێ ئیدارەیەکی ئەمنییشی هەبێ، دەبێ نوێنەرایەتیی یۆنامیش لە ئاستێکی باڵادا لە کەرکووک هەبێت.
هەولێر، بەغدا و واشنتن
رێبوار تەها، ئەندامی پەرلەمانی عێراق لە لیستی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە ماڵپەڕی فەرمیی پارتی دیموکراتی کوردستانی ڕاگەیاند: "ئەمەریکا پێشنیازی داوەتە عەبادی، کە دەبێ سێ ژووری هاوبەش دروست بکرێن، هەولێر و بەغدا و واشنتن ئیدارەی بدەن، ئەو سێ ژوورە هاوبەشەیش، لە کەرکووک و خورماتوو و خانەقین بن."
رێبوار تەها زیاتر لەبارەی ژوورەکانەوە زانیاریی دا، به‌وه‌ی کە ئێستا باوەڕێک دروست بووە کە "سێ ژووری هەماهەنگیی هاوبەش لە نێوان بەغدا و هەولێر و واشنتندا دروست دەکرێن، واتا عەمەلیاتی هاوبەش کە لە کەرکووک، خانەقین و خورماتوو دادەنرێن، بە هاوبەشی لە نێوان حکوومەتی عێراق، حکوومەتی هەرێمی کوردستان و ئەمەریکا بەڕێوە دەبرێن''، جه‌ختیش ده‌كاته‌وه‌ ''بە دڵنیاییەوە ئەم پڕۆژەیە سوودی بۆ کورد دەبێت و نوێنەری حکوومەتی هەرێمیش، لەو ژوورە هاوبەشەدا بەشدار دەبێت."
ئێستا هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە کەرکووک نییە، ئەمەیش بە گوێرەی دەستووری عێراق خەرقێکی دەستوورییە، چونکە ناکرێ عێراق ئەو شوێنە بە تاکلایەنە بەڕێوە ببات، بەبێ پێشمەرگەیش ئه‌ستەمە بتواندرێت سەقامگیریی کەرکووک جێگیر بێت.
ڕێبوار تەها لەو ڕوانگەیەوە دەڵێ: "ناکرێت ئیدارەی کەرکووک تەنیا لە لایەن حکوومەتی ئیتحادییەوە بەڕێوە بچێت، ئیدارەی ئەمنی و سەربازیی تاکلایانه، له بەرژەوەندیی خەڵکەکە نابێت؛ سوپای عێراق، یان پۆلیسی ئیتیحادی ناتوانێ ئەمنیەتی ئەو ناوچانە بپارێزێ، ئەگەر هێزی پێشمەرگەی کوردستانی لەگەڵدا نەبێت، چونکە هێزی پێشمەرگە لە ماوەکانی ڕابردوودا ئەوەیان سەلماند، کە توانییان خەڵکی ئەو ناوچانە بپارێزن و هیچ جیاوازییه‌كیش لە نێوان پێکهاتەکاندا نه‌كه‌ن."
ئه‌و په‌رله‌مانتاره‌ دووپاتی ده‌كاته‌وه‌، ئەمەریکا ئەم پڕۆژەیەی بۆ سەرۆکوەزیرانی عێراق پێشنیاز کردووە و ئێستا چاوەڕوانی وەڵامە، ''ئێستا باشترین دەرفەتە کە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم سەقامگیر ببنەوە، چونکە چەند مافی ئیداری سەربازی ئەمنیی حکوومەتی عێراق بێت، ئەوەندەش مافی حکوومەتی هەرێمی کوردستانە لە ڕووی ئەمنی و سەربازییەوە ئیدارەی ئەو ناوچانە بکات."
بژاردەیەکی دیکە
ئەم پڕۆژەیە لە دیتی سیاسەتمەداری کورد، د. مەحموود عوسمانه‌وه‌ جۆرێکی ترە و دەڵێ، ''باوەڕم بە ئەمەریکا نییە و هیچ کێشەیەکی پێ چارە ناکرێ.''
مەحموود عوسمان بۆ ماڵپەڕی فەرمیی پارتی دیموکراتی کوردستان جه‌خت ده‌كاته‌وه‌: "بە باوەڕی من ئەو پڕۆژەیەی ئەمەریکا سوودی بۆ کورد نابێ، چونکە دۆخی کەرکووک بۆ کورد خراپە. پێویستە کەرکووک بەپێی ماددەی ١٤٠ی دەستوور، بە ئیدارەی هاوبەش لە نێوان کورد، عەرەب و تورکمان لە ناو شاری کەرکووک بەڕێوە ببرێت."
د. مەحموود عوسمان كه‌ پێشتر نوێنه‌ری كورد بووه‌ له‌ ئه‌نجوومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق، ده‌مێكه‌ گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌و باوەڕی، کە ئەمەریکا پشتی لە کورد کردووە و ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەری پار و دۆخی ئێستای عەفرین وه‌ك دوو نموونه‌یه‌كی به‌رجه‌سته‌ دێنێته‌ به‌ر باس و ده‌ڵێ، ئەمەریکا لەو دوو شوێنەدا ڕۆڵی خۆی جێبەجێ نەکردووە.
له‌ پاش ڕووداوه‌كانی ١٦ی ئۆكتۆبه‌ره‌، کورد ده‌یه‌وێ چ بكات و كه‌ركووك چۆن به‌ڕێوه‌ ببرێ، بەرپرسی لقی ٣ی پارتی لە کەرکووک، د.محەممەد خورشید دەڵێ: "هەمووان کار بۆ ئەوە دەکەین کە کەرکووک بگەڕێتەوە دۆخی ئاساییی خۆی، چونکە ئێستا کەرکووک ئیدارەیەکی عورفییە و دەستەڵات بە دەستی هێزی چەکدارەوەیە، کەرکووک داگیر کراوە و ئەو دۆخەش تاسەر نابێت."
پارتی بایکۆتی هەڵبژاردنەکانی لە کەرکووک کردووە و ئەمەش لە دیتی د. محەممەد خورشیدەوە، بۆ ئەوە بووە کە شەرعیەت نەدەنە داگیرکاری.
ئەو، بە باشی دەزانێ کە لایەنە سیاسییەکانی دیکەش چاو لە پارتی بکەن و بایکۆتی هەڵبژاردن بکەن، تا شەرعیەت بە داگیرکاری نەدرێت.
رۆژی ١٦ی ئۆکتۆبەری پار، دوای ئەوەی حەشدی شەعبی و سوپای عێراق هێرشیان کردە سەر شاری کەرکووک بە سەدان خێزانی کورد ئاوارەی شارەکانی تری هەرێمی کوردستان بوون.
ئیسماعیل محەممەد، کە هاووڵاتییەکی شاری کەرکووکە و دوای ١٦ی ئۆکتۆبەر ئاوارەی پارێزگای هەولێر بووە، بە ماڵپەڕی فەرمیی پارتی دیموکراتی کوردستانی گوت: "هۆکاری نەگەڕانەوەمان بۆ کەرکووک، لەبەر باری ئەمنییە، ئاخر ترسمان هەیە بگەڕێینەوە کەرکووک"، ئەو دەشڵێ "کەی پێشمەرگە گەڕایەوە کەرکووک، ئەوکاتە ئێمەیش ده‌گەڕێینەوە."
بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٣ ژمارەی دانیشتوانی کەرکووک ٨٤٨٠٠٠ کەس بووە، دانیشتوانی ئێستایشی نزیکەی ١،٣٠٠،٠٠٠ هەزار کەس دەبن، بەڵام ژمارەیەکی زۆر بە هۆی ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەری ساڵی ڕابردووەوە کەرکووکیان جێ هێشتووە و لە هەرێمی کوردستان نیشتەجێن. پارێزگای کەرکووک چوار قەزا و ١٠ ناحیەی هەیه، قەزای حەویجە پێک هاتووە له چوار ناحیه، قەزای دوبز دوو ناحیەی هەیه، قەزای داقووقیش له یەک ناحیە پێک هاتووە و ناحیەکانی لەیلان، قەرەهەنجیر و ڕێدار سەر بە قەزای مەرکەزن.

لە KDPەوە

 

© 2017 Hawler