ئاب 11, 2020

نرخی نەوت لەو چەند ڕۆژەدا جوڵەی ئەرێنی کردوە بەهۆی کەمبونەوەی ئاستی بەرهەمی نەوت لەبازاڕەکانی جیهاندا و، هەروەها لێکنزیکبونەوەی چین و ئەمەریکا و گەشبینی لەسەر گەشیتن بەڕێکەوتنیان بۆ کۆتایهێنان بەشەڕی بازرگانی نێوانیان.

بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (ڕۆیتەرز) پابەندبوونی رێکخراوی وڵاتانی هەناردەکاری نەوت (ئۆپێک) بەکەمکردنەوەی ئاستی بەرهەم لەمانگی ڕابردوودا کاریگەری هەبوە لەسەر هەستانەوەی نرخی نەوت لەئێستادا، وە لەنێو ئۆپێکیشدا (عەرەبستان) کە گەورەترین هەناردەکاری نەوتی ئەو ڕێکخراوەیە پەیڕەوی کەمکردنەوەی زیاتری ئاستی بەرهەمی نەوت دەکات لەمانگی داهاتوودا.
بەپێی ڕاپۆرتەکە، عەرەبستان کە سەرکردەی دیفاکتۆی ئۆپێکە لەپلانیدایە لەمانگی ئازاردا ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت داببەزێنێت و، وە لەهەر ڕۆژێکدا هەر وەک پێشتر بەڵێنی لەسەر دابوو نزیکەی زیاتر لە نیو ملیۆن بەرمیل ئاستی بەرهەم کەمتردەکاتەوە، ئەو کەمکردنەوەیە کاریگەری گەورەی دەبێ لەسەر نرخی نەوت.
وڵاتانی ئەندام لەڕێکخراوی ئۆپێک و هاوپەیمانەکانیان و هەروەها بەهاوبەشی لەگەڵ ڕووسیا لەدوای داکشانە بەرچاوەکەی نرخی نەوت لەساڵانی (٢٠١٥) و (٢٠١٦) دا، کەوتنە پلانسازی بۆ کەمکردنەوەی بەرهەمی نەوت تاوەکو بەربەرەکانێی زیاتر دابەزینی نرخی نەوت بکەن، هەوڵەکانیان سەرکەوتوو بوو و، توانیویانە نرخی نەوت بگەێننەوە نزیکەی (٦٠ دۆلار) و بەرەو سەر بۆ هەر بەرمیلێک نەوت. وە لەسەرەتای مانگی یەکەمی ئەوساڵیشدا بەڵێنیاندا بەرهەم زیاتر کەمبکەنەوە، بەپێی داتایەکانی ئۆپێک لەمانگی کانونی دووەمی ئەو ساڵدا نزیکەی (٨٠٠ هەزار) بەرمیل بەرهەمیان لەهەر ڕۆژێکدا کەمکردۆتەوە، وە ڕۆژانە نزیکەی (٣٠،٨١ ملیۆن بەرمیل) نەوتیان هەناردەکردوە.
ڕۆژی سێشەممە بەهۆی لێدوانەکانی نوێی بەرپرسانی عەرەبستان لەسەر کەمکردنەوەی زیاتری بەرهەمی نەوت نرخی نەوت بەڕێژەی (٢%) بەرزبۆوە و هەر بەرمیلێک نەوتی برێنت نرخەکەی گەیشتە (٦٢،٩٣ دۆلار)، وە چاوەڕێدەکرێ بەهۆی گەشەی ئابوری جیهانی و پەیوەندییە بازرگانیەکانی نێوان ئەمەریکا و چینیش نرخی نەوت زیاتر بەرەو هەڵکشانەوەبێ.
لەبارەی کەمکردنەوەی ئاستی بەرهەمی نەوتەکەیان، (خالد ئەلفالح) وەزیری نەوتی عەرەبستان بە فاینانشیاڵ تایمزی گوتوە، شانشینی عەرەبستان لەمانگی ئازاردا ئاستی بەرهەمهێنان دادەبەزێنێت بۆ (٩،٨ ملیۆن بەرمیل) لەڕۆژێکدا، وە ئاماژەی بەوەشداوە کە دابەزاندنی ئاستی بەرهەم لەپێناوی بەرزکردنەوەی نرخی نەوتدایە.
کاریگەری ڕێکەوتنی ئەمەریکا و چین لەسەر نەوت:
وەبەرهێنەرانی نەوت گەشبینن کە نرخی نەوت زیاتر بەرەوهەڵکشان دەبێ نەک هەر لەبەر کەمکردنەوەی ئاستی بەرهەم لەلایەن ئۆپێکەوە بەڵکو بەهۆی سزایەکانی ئەمەریکا لەسەر ئێران و، ڤەنزویلا و، هەروەها لێکنزیکبونەوەی ئەمەریکا و چین لەپەیوەندییە بازرگانیەکان کاریگەری ئەرێنی دروستدەکات لەسەر گەشەی ئابوری و، هێشتنەوەی نرخی نەوت بەبەرزی.
بەرپرسانی ئەمەریکا و چین لەکۆبونەوەدان بۆ کۆتایهێنان بەشەڕی بازرگانی نێوانیان، وە دوا وادەی ڕێکەوتن بۆ چارەسەرکردنی کێشە بازرگانیەکان (١ی ئازار) یان دیاریکردوە.
لەو بارەیەوە (تۆم سال) جێگیری سەرۆکی ئێف‌سی‌ستۆن لە میامی ئاماژەی بەوەداوە کە لەئەگەری ڕێکەوتنی نێوان ئەمەریکا و چیندا نرخی نەوت زیاتر بەرزدەبێتەوە.
بۆ گفتوگۆ و چارەسەری کێشە بازرگانیەکانیان (ستیڤن مونچین) وەزیری گەنجینەی ئەمەریکا و (ڕۆبێرت لایزەر) نوێنەری بازرگانی ئەمەریکا ڕۆژی سێشەممە گەیشتنە بەیجینگ، بڕیاروایە ئامادەی کۆبونەوەی گرنگی ئەو دوو وڵاتە بکەن کە بڕیاروایە لەکۆتایی ئەو حەفتەیەدا بۆ مەسەلەی چارەسەرکردنی کێشەکانی بازرگانی نێوانیان ئەنجامبدرێ.
(تۆم سال) لەو بارەیەوە گوتی، ئامادەبوونی بەرپرسانی باڵای هەردوو وڵات لەکۆبونەوەکاندا ئەگەری ڕێکەوتنی بارزگانی ئەو دوو وڵاتە زیاتردەکات، بۆیە چاوەڕوانیەکان لەسەر ڕێکەوتن دەبن.
شیاوی باسکردنە، لەگەڵ ئەوەیشدا کە شارەزاییانی بواری نەوت گەشبینن بەپێشهاتەکانی بازاڕی نەوت و، چاوەڕیدەکەن نرخی نەوت زیاتر بەرزبێتەوە بەڵام هێشتا بازاری نەوت بەناسەقامگیری ماوەتەوە.
ئەگەر لەلایەک ئۆپێک بەرهەمی نەوت کەمدەکاتەوە بەڵام کۆمپانیا ئەمەریکاییەکانی بواری نەوت بەردەوام هەوڵی بەرزکردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت دەدەن و، ناهێڵن نەوت بەڕێژەیەکی بەرچاو لەبازاڕدا کەمبێت و لەبەرانبەر ڕێکخراوی ئۆپێک و هاوپەیمانەکانیاندا وەستاونەتەوە، ئەوەش ناسەقامگیری لەسەر ئاستی بەرهەمی نەوت لەبازاڕدا دروستکردوە.
هەروەها ناسەقامگیری ئاسایشی لەنزیک کێڵگە نەوتیەکانی لیبیا و، هەروەها سزا خستنەسەر ڤەنزویلا و، ناڕوونی لەسەر درێژکردنەوەی بواری بەخشین بەو وڵاتانەی هەناردەکاری نەوتی ئێرانن لەلایەن ئەمەریکاوە هۆکارێکی دیکەی نادڵنیاییە لەسەر بازاڕی نەوت.

 

خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler