ئایار 30, 2020

عێڕاق ناتوانێ کارەبا و ئاوی خواردنه‌وه‌ بۆ هاووڵاتیانی دابین بکات

عێراق بەخێرایی لەڕووی بەرهەمهێنانی نەوتەوە بەرەوپێشچوە بەجۆرێک کە ساڵانە بەشێوەیەکی بەردەوام ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتەکەی دەباتەسەرەوە، وە بەپێی داتایەکانی نەوت لەجیهاندا عێراق ئێستا لەخانەی چوارەمدایە لەڕیزی گەورەترین بەرهەمهێنەرەکانی نەوت لەجیهاندا.

بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (وێڵدئۆیڵ) لەکاتێکدا بازاری نەوت لەجیهاندا لەلایەن بەرهەمەکانی نەوتی عەرەبستان و ئەمەریکاوە داپۆشراوە بەڵام لەو ماوەیەدا و بەهۆی سزایەکانی ئەمەریکا لەسەر ئێران، عێراقیش بەهێمنی هەناردەی نەوتی زیادکردوە بۆ وڵاتانی ئاسیا و، ئەوروپا و، ناوچەکانی ناوەڕاست، وە بۆ پڕکردنەوەی ئەو بەشە نەوتەی کە بەهۆی ئێرانەوە کەمبۆتەوە.
بەپێی ڕاگەێنراوەکانی مانگی ڕابردووی دەوڵەتی عێراق، لەئێستادا نزیکەی (٤،٧٨ ملیۆن) بەرمیل نەوت ڕۆژانە بەرهەم دەهێنێت و چاوەڕێدەکرێ لەساڵی داهاتوودا بەرهەمی هەناردەی نەوتی عێراق بگاتە (٥ ملیۆن بەرمیل) لەڕۆژێکدا. هەروەها لەستراتیژیەتی کەرتی نەوتی عێراقدایە کە ئاستی هەناردەی نەوتی تا ساڵی (٢٠٢٤) بگاتە نزیکەی (٧،٥ ملیۆن) بەرمیل نەوت لەڕۆژێکدا، بەڵام بەپێی هەڵسەنگاندنەکانی کۆمپانیاکانی ڕاوێژکاری نەوت عێراق دەتوانێ تاساڵی (٢٠٢٥) ئاستی هەناردەی نەوتەکەی بگەێنێتە (٦ ملیۆن) بەرمیل نەوت لەڕۆژێکدا.
لەگەڵ ئەوەشدا عێراق ساماندارە بە نەوت، بەڵام عێراق کەمتوانایە لەڕووی دابینکردنی کارەبا بۆ وڵاتەکەی و، کێشەی هەبوونی کارەبای بەردەوامی هەیە، خۆپیشاندانەکانی هاوینی ڕابردوو لەخوارووی عێراق بەڵگەی ئەو ڕاستیەن، وە تا ئێستا نەتوانراوە خزمەتگوزارییە بنەڕەتیەکان بەتەواوەتی دابینبکرێن و، وە کەرتی کارەباش لەعێراقدا لەئاستێکی خراپدایە و نەتوانراوە بەرهەم و وەبەرهێنانی پێویستی لەو ڕووەوە هەبێ.
لەو بارەیەوە (زیاد داود) بەرپرسی بەشی ئابوری بلومبێرگ لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست گوتی، بەرزبونەوەی ئاستی بەرهەم لەعێراق هەواڵێکی خۆشە، بەڵام عێراق هێشتا وڵاتێکی شکستخواردوە لەڕووی دابینکردنی خزمەتگوزارییە بنەڕەتیەکانی وەکو ئاوی پاک و، کارەبا بۆ هاوڵاتیەکانی، لەوانە بەسڕە کە ئەو شوێنەیە زۆرترین نەوتی هەیە.
کەواتە هەبونی سامانی نەوتی زۆر لەعێراقدا نەبۆتەهۆی بەرزبونەوەی ئاستی خزمەتگوزارییە بنەڕەتیەکانیش بەپێچەوانەوە کێشەکانی زیاترکردوە، ئەوانەش هۆکارگەلی زۆریان هەیە و، شەڕ و کێشە تایەفی و سیاسیەکان و دیارترینی ئەو هۆکارانەش ئەو گەندەڵیە بەرچاو و ڕیشەییە کە لەماوەی پانزە ساڵی ڕابردوودا بەرۆکی عێراقی گرتوە.
کێشەکانی عێراق بەتایبەتی کێشە سیاسیەکانی ڕەنگدانەوەی زۆریان هەبوە لەسەر ئاستی پێشکەوتنەکان لەعێراقدا، هەتا ئێستاش عێراق لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا ململانێ و ناتێگەیشتنی هەیە، وە سوننەکان هەست بەوەلانان دەکەن و، هەروەها شیعەکانیش پێکەوەبەستراونین و ناکۆکن.
بەپێی داتاکانی نەتەوە یەکگرتوەکان، عێراق ئەو پارانەشی بۆ خزمەتگوازرییەکان و وەبەرهێنانەکان دابینی دەکات، لەناوخۆدا قازانجی لێناکرێت بەڵکو وەبەرهێنەرە دەرەکیەکان دەیبەنەوە دەرەوە بۆ نمونە لە پێنج ساڵی ڕابردوودا نزیکەی (٣٢ ملیار دۆلار) ڕاستەخۆ لەوڵات چۆتە دەرەوە بەهۆی وەبەرهێنانەکان لەلایەن کۆمپانیا دەرەکیەکانەوە، عێراق پێویستی بەپەرەپێدانی پیشەسازی و وەبەرهێنانی ناوخۆیی زیاترە تاوەکو دەرفەتەکانی هەلی کارکردنیش زیاتربکات.
عێراق هێشتا گاز لەئێرانەوە هاوردەدەکات بۆ دابینکردنی کارەبا، وە بەپێی ڕاپۆرتێکی (عەرەبی نوێ) لەساڵی (٢٠١٣) ەدا ئێران ڕێکەوتنێکی لەگەڵ عێراقدا واژۆکردوە بۆ هەناردەکردنی گاز بۆ کێڵگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبای عێراق و بەپێی ئەو ڕێکەوتنە ڕۆژانە ئێران گازی پێویست بۆ عێراق دابیندەکات، لەئێستادا عێراق دووەمین هاوردەکاری گازی ئێرانە کە زۆرترین گازی لەئێرانەوە هاوردەدەکات.
هەردوولا ڕازیبون کە ڕۆژانە ئێران نزیکەی (٤٠ بۆ ٦٠ملیۆن مەترس سێ‌جا) گاز بۆ بەغدا و بەسڕە بنێرێت تا شەش ساڵی داهاتوو، وە هەردوو وڵات نزیکەی (٢،٣ ملیار) دۆلاریان بۆ ئەو وەبەرهێنانەدا تەرخان کردوە.
شیاوی باسکردنە، عێراق لەڕووی دابینکردنی کارەباوە لەئاستێکی خراپدایە، کەرتی کارەبای عێراق وێڕای ئەوەی ساڵانە بودجەی پێویستی هەبوە بەڵام نەیتوانیوە وەبەرهێنانی ناوخۆیی پێویست بۆ دابینکردنی کارەبا بکات و ئەو کەرتە ببوژێتەوە.
عێراق لەپانزە ساڵی ڕابردوودا کێشەی بەسەریەکداکەوتوی هەیە، کێشە سیاسیەکان و ناکۆکیە تایەفیەکان و شەڕی گروپە توندڕەوەکان و گەندەڵی زۆرو بێ شوماری دەستەبژێری سیاسی لەدیارترین کێشەکانی عێراقن و کاریگەری گەورەیان هەبوە لەسەر خراپی ئاستی بەڕێوەبردن و نەبوونی خزمەتگوازرییە بنەڕەتیەکان بۆ هاوڵاتیان.
عێراق ڕۆژانە گاز بۆ دابینکردنی کێڵگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا لەئێرانەوە هاوردە دەکات، بەپێی لێکۆڵینەوە و پشکنینەکانی بواری وزە هەرێمی کوردستان دەوڵەمەندە بەگازی سروشتی و دەکرێ لەداهاتوودا سەرچاوەیەکی گرنگی دابینکردنی پێداویستیەکانی کارەبا بێت.

© 2017 Hawler