ئاب 11, 2020

بەغدا بەدەستی خۆپیشاندانەکان و، شەڕی چەکدارەکانی داعش لەدۆخێکی سەقامگیری نالەباردایە، وە هێشتا ڕێگایەکی درێژی لەبەردەمدایە بۆ زاڵبون بەسەر ئەو ئاستەنگانەدا و بەدیهێنانی سەقامگیری لەوڵاتدا.

بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (ناشناڵ‌ئینترێست) کێشەکانی عێراق لەبنەڕەتدا چارەسەرنەبوون، هێشتا داعش بەتەواوەتی تێکنەشکێنراوە و، هێشتا بەغدا نەیتوانیوە لەدوای ساڵی (٢٠٠٣) ەوە دامەزراوەی خزمەتگوزاری و دابینکردنی خزمەتگوزارییەکان بۆ هاوڵاتیانی دابین بکات، تا ئەو گرفتانە بەردەوامیان هەبێ ئەوا سەقامگیری دروستنابێ و، ئاسایشی ئەو وڵاتە لەمەترسی گەورەدادەبێ.
پارێزگایەکانی باشوری لەبەر نەبوونی خزمەتگوزارییەکانیان لەخۆپێشانداندان و، پارێزگایەکانی ناوەڕاستیش هێشتا لەشەڕی جموجۆڵەکانی چەکدارەکانی داعشدان کە لەو ناوچانەدا خۆیان حەشارداوە لەترس و نائارامیدان، وە هەرێمی کوردستان تەنها ناوچەی سەقامگیرە لەعێراقدا.
بەغدا ئێستا لەهەوڵی کۆنتڕۆڵکردنی ئەو دوو کێشە سەرەکیەیدایە و، هەروەها قۆناغەکانی پێکهێنانی حکومەتی نوێ بەهۆی ئەو گرفتانەوە ڕاگیراون.
بەپێی چاودێرێکی سیاسی لەسەر بارودۆخی عێراق دەسەڵاتدارانی بەغدا لەبەردەم دۆخێکی مەترسیداردان بۆ دەرچون لەو کێشە و گیروگرفتانە.
(دەیڤد وتی) چاودێری سیاسی لەو بارەیەوە دەڵێ، بەغدا شەش بەتالیۆنی هێزەکانی ڕووبەڕووبونەوەی خێرا و، سێ یەکەی دژەتیرۆری لە (١٥ی تەمموز) ەوە گواستۆتەوە بەسڕە تاوەکو ئەو ناوچانە بپارێزن کەبەهۆی خۆپیشاندانەکانەوە ئاڵۆزیان تێکەوتوە. ئەو یەکە سەربازیانە لەباشترین یەکە سەربازییەکان و ئاسایشی عێراقن و لەلایەن هێزەکانی هاوپەیمانانەوە مەشقیان پێکراوە بۆ شەڕی داعش، گواستنەوەی ئەو هێزانە بۆشایی ئاسایشی لەناوچەکانی دیکەی عێراقدا دروستدەکات.
عێراق لەماوەی ڕابردوودا بڕیاریدا ئۆپەراسیۆنی سەربازی لەدژی چەکدارەکانی داعش لەناوچەکانی کەرکوک و، دیالە و نەینەوا و، سەڵاحەدین ئەنجامدا، بڕیاری ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی لەو ناوچانەدا بەڵگەی ئەو ڕاستیەیە کە هێشتا داعش لەو ناوچانەدا کۆتایی پێنەهاتوە و، هەتا لەوێبن مەترسین بۆ سەر تێکدانی ئاسایش و بەرهەڵستی سەقامگیری لەو ناوچانەدا دەکەن.
هەندێک لەو ناوچانە گوندەکانی دەوری ئەو پارێزگایانەن کە سونیە توندڕەوەکانی لێن و لەساڵی (٢٠٠٤) ەوە چالاکی چەکداری بەردەوامیان لەدژی هێزەکانی عێراقی هەیە، وە ئەو ناوچانە ژینگەییەکی گونجاون بۆ خۆتێداحەشاردانی داعشەکان و، لەماوەی ئەو چوارساڵەی کە داعش لەو ناوچانەیە باشتریش تیایدا خۆیان ڕێکخستوە و تونێلیان تێدا دروستکردون بۆ پاراستنیان، لەناوبردنیان پێویستی بەهەڵمەتی بەردەوام و پلانی ستراتیژی هەیە نەک هەر لەڕووی سەربازیەوە بەڵکو لەڕووی بەڕێوەبردن و شێوەکانی دیکەی سەقامگیری بۆ ئەو ناوچانە.
لەکاتێکدا هەڵمەتەکان لەدژی ئەو چەکدارانەی داعش لەو ناوچانەدا بەڕێوەدەچون، لەهەمان ئەو کاتەدا توڕەیی خەڵکی ناوچەکانی خوارووی عێراقیش تەقیەوە و، بەشێوەیەکی خێرا و بەربڵاو تەشەنەی کرد، ئەوەش ئەرکی بۆ حکومەتی عێراق زیاتر قورس کرد.
لەدوای هەڵبژاردنەکانی عێراق لەمانگی ئایاری ڕابردوودا، عێراق خاڵی لاوازی پێکنەهاتنی لایەنەکانە بۆ دروستکردنی حکومەتی نوێ، لایەنە سیاسیەکان لەعێراقدا تەنها شەڕی داعش کۆیکردبونەتەوە و دەنا لێکترازاو و ناکۆکن، ئەو نەگونجاویەش هۆکاری دواکەوتنی حکومەتی نوێ و، هاتنەپێشەوەی ئەو خۆپیشاندانانەی ئێستایە، هەتا ئەگەر حکومەتی نوێش دروستببێ عێراق پێویستی بەبەهێزی نێوخۆیی و تەبایی سیاسی هەیە.
خەڵکی خۆپیشاندەر لەدژی دامودەستگایەکانی حکومەت و پارتەسیاسیەکان هاتونەتە سەر شەقام، ئەوان بەتەنها لەدژی حکومەتەکەی خۆیان نین کە لەگەندەڵیدا نقوم بوە و خزمەتگوزارییەکانی بۆ دابیننەکردون بەڵکو لەدژی دەستێوەردانەکانی ئێرانیشن و، بەشێک لەخۆپیشاندەران مارشی لەدژی ئێرانیان دەگوتەوە و داوای دەرکردنی سەفەوییەکانیان دەکرد.
میدیایەکانی حکومەتی ئێران و میلیشیاکانی ناوچەکە دەڵێن دەستی دەرەکی هۆکاری خۆپیشاندانەکان و فوو بەو بڵێسە و ئاگرەدا دەکەن کە لەعێراقدا سەریهەڵداوە بەتایبەتی عەرەبستان و ئیماڕاتی عەرەبی ڕپڵی خراپ دەگێڕن.
بۆ چارەسەرکردنی داواکارییەکانی خۆپیشاندەران حکومەتی عێراقی بەسەرکردایەتی (حەیدەر عەبادی) بڕیاری گونجاوی نەداوە، بۆ نمونە بۆ دامرکاندنەوەی توڕەییەکانی خەڵکی بەسڕە حکومەتی بەغدا کارەبای نەینەوای گواستۆتەوە بۆ بەسڕە تاوەکو بەخۆپیشاندەران نیشاندا کە داوایەکانیان جێبەجێدەکات بەڵام ئەو هەنگاوە مەترسیدارە و توڕەیی خەڵکی موسڵی لێدەکەوێتەوە کە ناوچەیەکە هێشتا سەقامگیری لەدوای ڕزگاربوونی لەدەستی داعش بۆ نەگەڕاوەتەوە.
چۆن عێراق ڕووبەڕووی ئەو دوو گرفتە سەرەکیانە دەبێتەوە، خەڵکی خۆپیشاندەرە دەیانەوێ خزمەتگوزارییەکانیان بۆ باش بکرێ و شەڕی داعشیش هێشتا تەواونەبوە. بەپێی ڕاپۆرتەکە حکومەتی عێراقی نەتوانا دەردەکەوێ لەڕووبەڕووبونەوەی ئەو گرفتانەدا تاوەکو سەقامگیری بۆ ناوچەکان پەیدابکات و، خزمەتگوزارییەکانیان باش بکات.
ئەمەریکا و هاوپەیمانەکانی تاوەکو ئێستاش سەرقاڵن بەجەنگی دژی داعشەوە و چالاکیەکانیان لەسنورەکانی عێراق و سووریادا ئەنجامدەدەن بەهەماهەنگی لەگەڵ هێزە عێراقیەکاندا، وڵاتانی ڕۆژئاوا کەتوانا و وەبەرهێنانێکی گەورەیان لەعێراقدا ئەنجامداوە لەئاقاری خۆپیشاندانەکاندا بێدەنگن.
شیاوی باسکردنە، نەخشەی عێراق لەمانگی تەمموزدا ناسەقامگیری گەورە و بەربڵاوی تێدا دەرکەوت کە نزیکەی (١٠) پارێزگای لەباشور و بەبەغدای پایتەختی عێراقیش لەڕەوشێکی ئاڵۆز و ناسەقامگیریدان، وە لەپارێزگایەکانی ناوەڕاست و باکوریش شەڕی چەکدارەکانی داعشی تێدایە، تەنها ناوچەکانی هەرێمی کوردستان ئاسایش و سەقامگیریان تێدا بەرقەرارە.
ڕاپۆتێکی لێکۆڵەرەوەی گشتی ئەمەریکا کە لەمانگی ئایاردا بڵاوبۆتەوە ئاماژەی بەوەداوە ئەمەریکا پاڵپشت و هەماهەنگی عێراقی کردوە لەبوارەکانی ئاسایش و، بەڕێوەبردن و، کۆمەڵگای مەدەنی و یارمەتی مرۆیدا، بەڵام وێڕای ئەو هەموو هاریکاریانەی ئەمەریکا و کۆمەڵگای نێودەوڵەتی هێشتا عێراق نەیتوانیوە کار بۆ باشترکردنی شێوەی بەڕێوەبردن بکات و لەو ڕێگایەشەوە سەقامگیری لەوڵاتدا بنیات بنێ تاوەکو ئەو گرفتانەش هەبن مەترسیەکان کۆتاییان پێنایەت.
عێراق یەکێک لەدەوڵەمەندترین وڵاتەکانە بەنەوت کەچی هێشتا کارەبای نیە، دەوڵەتێک کە دوو ڕووباری تێدا هەیە کەچی ئاوی خواردنەوەی نیە و، خەڵکەکەی بێ کارەبا و بێ ئاون.
عێراق بەهۆی گەندەڵی و دابەشبونی پێکهاتەیی و سیاسی و، دەستێوەردانە دەرەکیەکان کە پاڵپشتی لەمیلیشیاکان دەکەن لەگرفتی گەورەدایە، چارەسەرکردنی ئەو گرفتانە ڕوبەڕووبونەوە و حکومەتێکی بەهێزی نیشتمانی گەرەکە.
ئەو گیروگرفتە سەرەکیان کە بەرۆکی عێراقیان گرتبوو لەپێش ساڵی (٢٠١٤) ەدا و لەپێش سەرهەڵدانی داعش هێشتا لەعێراقدا بەبەرفراوانی ماون، بەملیارەها دۆلار نەیتوانیوە دۆخی عێراق بگۆڕێت و لەوانەیە لەساڵی (٢٠١٨) ەیشدا هەر بەناسەقامگیری بمێنێتەوە و، وە هەروەها دڵنیایی نیە کە داهاتوویشی چۆن دەبێ.

© 2017 Hawler