ئاب 03, 2020

خۆپیشاندانەکانی عێراق: لە ناسەقامگیری عێراقدا لە ئێران و لە ئەمەریکاش تێکدەچێ

ئەمەریکا لەدوای ڕووخانی ڕژێمی بەعسەوە هەوڵدەدات کاریگەرییەکانی ئێران لەسەر بەغدا لاوازبکات، ئێستا بێجگە لەسیاسات و سزایەکان سەرچاوەیەکی دیکەش یارمەتیدەری دەبن، ئەوانیش خەڵکی عێراقن.

بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (ئێن‌بی‌سی نیوز) نزیکەی حەڤدە ساڵ لەمەوپێش ئەمەریکا حکومەتی عێراقی سەددام حسێنی ڕووخاند، ئەوەش بۆشاییەکی گەورەی دەسەڵاتی دروستکرد و بەشێکی ئەو بۆشاییە لەلایەن ئێرانەوە پڕکرایەوە.
لەو چەند ساڵەی ڕابردوودا ئەمەریکا بەجیدی خەریکی پاشەکشێ پێکردنی دەسەڵاتی ئێرانە لەسەر حکومەتی عێراق و، هەروەها لاوازکردنی کاریگەرییەکانی ئێرانە لەسەر ناوچەکەدا بەگشتی، بەڵام لەو چەند حەفتەیەی ڕابردوودا خۆپیشاندانەکانی عێراق لەدژی حکومەتی عێراق و، دەسەڵاتی ئێران لەسەر بلۆکی سیاسی عێراقی پشتیوانیکردنی ناڕاستەوخۆی ویستی ئەمەریکان بۆ لاوازکردنی ئێران لەناوچەکەدا، چونکە خۆپیشاندەران بەشێکی داواکارییەکانیان دژی دەستی ئێرانن لەسەر حکومەتەکەیان.
لەسەرەتای مانگی ئۆکتۆبەردا دواجار بەهاری عەرەبی گەیشتە عێراقیش، ئەوەبوو خۆپیشاندانی بەرفراوان لەدژی گەندەڵی کەڵەکەبووی چەند ساڵەی ڕابردوو و، خراپی ئەدای حکومەت تەقینەوە و هەتا ئێستاش درێژەیان هەیە، بەپێی ڕاپۆرتەکە خۆپیشاندەران پێیانوایە حکومەت شکستبوە لەڕووی سیاسی و ئابووریەوە و، خەڵکەکەی خستۆتەلاوە.
داواکارییەکانی خۆپیشاندەران چڕبونەتەوە لەسەر پەیداکردنی دەرفەتەکانی کارکردن و، ڕێزگرتن لەمافەکانی مرۆڤ و کۆتایی هێنان بەگەندەڵی و، باشترکردنی خزمەتگوزارییەکان، هاوکات توڕەییەکان ڕوویان لەئێرانیشە کە دەستەی سیاسی عێراق لەپێناو و بەرژەوەندی خۆیدا بەکاردێنێت و، عێراق لەژێر سیاسەت و هەژموونی ئێرانیەکاندایە.
ئاستی توڕەییەکان لەدژی ئێرانیەکان لەعێراق لەگەشەکردندایە، لەو چوارچێوەیەدا لەو چەند ڕۆژەی ڕابردوو خۆپیشاندەران شاڵاویان کردە سەر کونسوڵیەی ئێران لە کەربەلا.
لەو ناوچەیەدا کە چەند نیشانەیەکی کەمی هیوا بەدیدەکرێن، ئەو خۆپیشاندانە جەماوەریەی دژی گەندەڵی سیاسی و ئابووری لەعێراق و، هەروەها دژی هێز و توانای ئێران لەسەر حکومەتی عێراق بەتەنها کارانەکەنە سەر دەستێوەردانەکانی ئێران بەڵکو کاریگەرییەکان گەورەتردەبن و دەگوازرێنەوە بۆ ناو خودی ئێرانیش.
دژایەتی ئێران لەلایەن عێراقیەکانەوە لەڕواڵەتدا گێڕانەوەی هێزە بۆ ئەمەریکا بەڵام ئەو باوردۆخە بۆ ئەمەریکاش زیانباردەبێ چونکە لەبەرژەوەندی ئەمەریکاشدایە کاربکات بۆ لادانی ئەو بەرهەڵستیانە لەسەر عێراقن، عێراق هێشتا لەخۆڕێکخستنەوەی شەڕی داعشدایە و، دوورنیە لاوازبوونی ببێتەوە هۆی گێڕانەوەی داعش جارێکی دیکە بۆ ناوچەکانی.
ئێران لەژێر فشاری گەورەی ئیدارەی (دۆناڵد ترەمپ)دا بەهۆی سزاکانەوە ئابوورییەکەی داکەوتوە و، وە لەڕێگای ناردنی هێزیشەوە بۆ کەنداو ئەمەریکا هەوڵدەدات ڕووبەڕووی سیاسەتی ئێران لەسەر ناسەقامگیرکردنی ناوچەکە ببێتەوە، هەر لەو چوارچێوەشدا سەرکردەکانی ئێران واهەستدەکەن کە گرژی و ئاڵۆزییەکانی عێراق بەهۆی گەلەکۆمەی دەرەکیەوە بن و ئەمەریکا و ئیسرائیل لەپشتی ئەو شەپۆلە توڕەییەی خەڵکی عێراقەوە بن، وە ئەوان باش دەزانن کە زیان گەیاندن بەعێراق دەبێتەهۆی لاوازکردنی دەسەڵاتی ئێران لەناوچەکەدا.
ئێرانیەکان نیگەرانی وڵاتەکەی خۆیشیانن لەوە دەترسێن کە ئەو شەپۆلی خۆپیشاندانانە نیگا بداتە خەڵکی ئێرانیش و، لەوێش ڕاپەڕینی جەماوەری لێبکەوێتەوە بەتایبەتی لەو دۆخەی ئێستادا کە ئێران کەوتۆتە بن بارێکی قورسی ئابوریەوە و بەو هۆیەوە خەڵکەکەی کەوتونەتە ژێر قورسایی ژیانەوە، بۆیە دۆخەکە زۆر بۆ ئەوانیش ناسک و هەستیارە.
ئێران پێشتریش رووبەڕووی خۆپیشاندانی بەرفراوانی ناڕەزاییەتیەکان بۆتەوە، لەوێ پێش بەهاری عەرەبی و لەساڵی (٢٠٠٩)دا ئێران گەورەترین خۆپیشاندانی جەماوەری تێدابوو، هەروەها پاریش لەدژی سیاسەتی ئابووری حکومەت خەڵکی ئێران دەستیان بەخۆپیشاندانەکان کردەوە، بۆیە ئەو ڕەوشەی عێراق بەدووجار لەسەر ئێران دەکەوێت، یەکەمیان لەدەستدانی هاوپەیمانەکەی عێراق و، دووەمیشیان گواستنەوەی ناڕەزایەتیەکان بۆ ناو ئێران.هەر لەبەر ئەوەشە بەرپرسانی باڵای ئێران بەپەرۆشەوە دەردەکەون و داوا لەبەرپرسانی ئاسایشی عێراقی دەکەن کۆتایی بەخۆپیشاندانەکان بهێنن، وە لەڕێگای حەشدی شەعبیەوە هەوڵەکانیان بۆ دامرکاندنەوەی خۆپیشاندانەکان چڕکردۆتەوە.
ناسەقامگیری عێراق بۆ ئەمەریکاش زیانبارە:
ئەمەریکا بەرژەوەندییەکی بەهێزی لەناو عێراقێکی سەقامگیردا هەیە و، با وایدابنێین ئێران لەناو ئەو هاوکێشانەدا نیە بەڵام لەو بارەشدا تەنها عێراقێکی سەقامگیر خزمەت بەبەرژەوەندییەکانی ئەمەریکا دەکات لەناوچەکەدا، یەکێک لەو بەرژەوەندیانەی ئەمەریکا کەمکردنەوەی هەڕەشەکانی داعش و گروپە تیرۆریستیەکانی دیکەیە، هەروەها پاراستنی ئاسایشی ناوچەی کەنداوە.
لەوانەیە لەهەمووی گرنگتر ئەوەبێ عێراقێکی سەقامگیر دەبێتەهۆی داکوتانی ڕیشەی دایموکراسی و سەقامگیری ناوچەکە، ئەوەش ناوەڕاستی ڕێی نێوان دیکتاتۆریەت و، ئاژاوە و بێسەروبەریە.
جێبەجێکردنی داواکارییەکان لەعێراقێکی کەوتوو بەسەر گەندەڵی دوورودرێژی ڕابردوودا ئاسان نیە، لەماوەی ڕابردوودا (عادل عەبدولمەهدی) سەرۆکوەزیرانی عێراقی سیانزە خاڵی ڕیفۆرمی ڕاگەیاندن وەکو وەڵامدانەوەیەک بۆ داواکاری خۆپیشاندەران بەڵام لەو باوەڕەشدا بوو کە هیچ چاککردنێکی ئاسان و خێرا لەگۆڕی نیە و ئەو ڕەوشە کاتی پێویستە.
حکومەتی عێراقی ئامادەیی دەستەلەکارکێشانەوە و هەڵبژاردنی پێشوەختەی هەیە بەڵام دەبێ ئەو ڕاستیەش لەبەرچاوبێ کە دروستکردنی حکومەتێکی تازە چەندین مانگی دەوێت، وە عێراق وڵاتێکی نقوم بوویە لەچەک بەر لەهەموو شتێک پێویستی بەئاشتبونەوەی گشتی هەیە، وە بەڵێنی گۆڕانکارییەکانیش دەبێ لەچوارچێوەی قسە بچەنەدەرێ و بەکردەیی بۆ خەڵک نیشانبدرێن، ئەوانە دەکرێ پێشەنگی سیاسەتی وڵاتبن.
دیارە شتێکی خراپە کە خۆپیشاندانەکان بەزەبر و توندوتیژی بەرهەڵستی بکرێن، هەروەکو ئەوەی کە هێزەکان بەگوللە ڕووبەڕووی خۆپیشاندانەکان دەبنەوە و هەتا ئێستا نزیکەی (٢٦٠ کەس کوژراون و دەگوترێ (١٠ هەزار) کەس برینداربوون.
عێراق پێویستە گۆڕانکارییەکان ئەنجامدا و بارودۆخی ناوچەکەش لەبەرچاوبگرێ، ئەگەر بۆ پێکهاتەی سیاسی عێراقی بەرهەڵستیەکانی ناوخۆ جێی نیگەرانی نەبن، ئەوا پێویستە ڕەوشی بێسەروبەری وڵاتانی هاوسێی لەوانە سووریا بەهەند وەربگیرێن و چونکە پاشەکشێی ئەمەریکا و بەردەوامی ئاژاوەکانی سووریا دەبنەهۆی سەرهەڵدانەوەی داعش و گەڕانەوەی بۆ عێراقیش.
ئەوەی ئێستا لەعێراق ڕودەدات هاوشێوەی بەهاری عەرەبیە کە دیکتاتۆرەکانی تونس و، میسر و لیبیای ڕووخاند لەساڵی (٢٠١١) ەدا، وە ئەو شەپۆلە گەیشتە سووریاش بەڵام بەشار ئەسەد بەهۆی پاڵپشتی ڕووسیا و ئێران مایەوە.
بەشێوەیەکی سەرەکی تەنها عێراقیەکان دەتوانن باوردۆخی عێراق چاکبکەن، بەڵام ئەمەریکاش بەرپرسیاریەتی مێژوویی هەیە و ئەو سەرکردایەتی ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێراقی کرد لەساڵی (٢٠٠٣) دا.
لەسەر ئەمەریکا پێویستە هەرچیەک لەدەستی دێ بۆ عێراق لەڕووی باشترکردنی ڕەوشی ئابووری و دامەزراوەیی ئەو وڵاتە یارمەتی پێشکەش بکات بۆ سەرکەوتن بەسەر گیروگرفتەکانیدا، بەتایبەتی ئیشکردنی زیاتر بۆ پاڵپشتی ڕێکخستنی هەوڵە نێودەوڵەتیەکان لەپرۆژەکانی ئاوەدانکردنەوە و دابینکردنی خزمەتگوزارییەکاندا.
ئەمەریکا پێویستە پاڵپشتی گەورەی دیبلۆماسی پێشکەشی سەرکردەکانی عێراق بکات لەڕووی جێبەجێکردنی پلانە سیاسیەکان و، جێبەجێکردنی ڕێکەوتنەکانی پێویست بۆ سەقامگیری ناوخۆیی، هەروەها کاربکات لەگەڵیان بۆ ڕێزگرتنی مافەکانی مرۆڤ و ئازادی سیڤیل و خۆپیشاندانەکان. وە ئەمەریکا پێویستە بەڕوونی پابەندی ئاسایشی عێراق بێت لەڕێگای بەردەوامیدان بەمەشق و ڕاهێنانەکان و پاڵپشتی لۆجستی و، کەلوپەلە سەربازییەکان بۆ هێزەکانی ئاسایشی عێراقی.
سەرکردایەتیکردنی ئەمەریکا لەسەر عێراق دەتوانێ دەستبکات بەگێڕانەوەی ئەو زیانانەی کە بەهۆی بێسەروبەری سیاسەتی ئیدارتی ترەمپەوە لەسووریا دروستبون و کاریگەرییان لەسەر هاوپەیمانەکانی ناوچەکەش هەبوە. وە لەهەمان کاتدا پێویستە ئێرانیش بەسەرنج وەبگیرێ و وابکرێ نەتوانێ بەئازادی دەستی بخاتە نێو ڕۆژهەلاتی ناوەڕاستەوە، ئەوە ئەگەرچی بەرهەڵستیەکی سەختە بەڵام چالێنجێکە ناکرێ پشتگوێ بخرێ.
و/ خالید ئەحمەد

© 2017 Hawler