تشرینی دووەم 12, 2019

جیهان و ناوچەکە لەبەردەم مەترسی داعشدایه‌

لەو دواییەدا داعش لەعێراق و لەسووریادا چەند چالاکیەکی ئەنجامداوە کە نیشانە و پەیامن لەئەگەری بۆشایی و ناسەقامگیری ناوچەکەدا جارێکی دیکە توانای خۆڕێکخستنەوە و هەستانەوەیان هەیە.

شەڕی باکووری سووریا مەترسیەکی دیکەیە لەناوچەکەدا کە خزمەت بەبڵاوبونەوە و بەهێزبوونەوە داعش و گروپە تیرۆریستیەکانی دیکە دەکات کە لەپەنادا خۆیان بۆ دەرفەتی تێكچون و ناسەقامگیری هەڵگرتوە، نەمانی دەسەڵات بەسەر پارێزگاری زیندانەکانی داعشدا دیسان هەڕەشەیەکی دیکەی بڵاوبونەوەی مەترسیەکانی تیرۆرە بۆ ناوچەکە و بۆ جیهان.
بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (بزنس‌ئینسایدەر) شاڵاوە تیرۆریستیەکانی ئەو دواییەی چەکدارەکانی داعش لەسەر چەند ناوچەیەکی سیمبولی لەعێراق و لەسووریادا مەبەستدارن و، پەیامن کە دەیانەوێ بەدەسەڵاتدارانی ناوچەکە بڵێن توانای گەڕانەوەیان هەیە.
حەفتەی ڕابردوو چەند چەکدارێکی داعش هەڵیانکوتایە سەر بازگەیەکی کێڵگەی نەوتی لە پارێزگای سەڵاحەدین لەعێراق و دوو پاسەوانی ئاسایشیان کوشتن و سێی دیکەیشیان بریندارکردن، ئەو کێڵگە نەوتیە پێشتر سەرچاوەیەکی گرنگی داهاتی داعش بووە.
هەروەها ئەو گروپە تیرۆریستیە لەو ماوەیەدا شاڵاوی تیرۆریستی لەناوچەکانی ڕەققەی پایتەختی خەلافەتی داعشیش ئەنجامداوە و هەولدەدات ناسەقامگیری و تێکدانی ئاسایش لەناوچەکەدا دروستبکات.
ئەو شاڵاوانەی داعش لەکاتێکدان کە ناوچەکە لەبەردەم شاڵاوی سەربازی هێزەکانی تورکیا و، چەکدارەکانی ئۆپۆزسیۆنی سەر بەتورکیادایە، وە شڵەژاوی و باری شەڕاوی ناوچەکە خزمەت بەڕێکخستنەوەو هەستانەوەی ئەو گروپە تیرۆریستیە دەکات.
شارەزایانی بواری ئاسایش دەڵێن جوڵەکانی ئەو دواییەی داعش لە عێراق و لەسووریا پەیامی ئەوەیان هەڵگرتوە کە دەیانەوێ بەجیهان بڵێن لەگەڕانەوەدان.
لەبارەی هەڕەشەکانی داعش، (بڕاندن وێلاس) توێژەری بواری دژە تیرۆر لە ئەنستیتیۆی دیراساتی شەڕ گوتی، خاڵی گرنگ لێرەدا کە پێویستە بەسەرنج وەربگیرێت ئەوەیە کەداعش توانای شاڵاوی سەربازی لەسەر بازگەیەکی ئاسایشی کێڵگەیەکی نەوتی هەبوە، ئەوەش ئاماژەیەکە کە داعش بەدوای شوێنی سیمبولی و گرنگەوەیە و پێگەی ستراتیژی و ئابووری ناوچەکەن.
لەنمونەی دیکەی کردە تیرۆریستیەکانیان لەناوچەکەدا لەگوندەکانی ناوچەکانی موسڵ و سەڵاحەددین و دەوروبەری داعش هەوڵدەدات سەرکردەکانی گوندەکان بەئامانج بگرێ بۆ ئەوەی ئاسایش و تەبایی گوندەکان تێكبچێت و هەڵیانوەشێنێت، چونکە داعش لەژینگەی ئاڵۆزاویدا گەشەدەکات و لەو ڕێگایەوە دەیەوێ شوێنپێی خۆی بکاتەوە.
بەهەمان شێوە لەسووریاش پێگە و شوێنی گرنگ بەئامانج دەگرن، لەماوەی مانگەکانی ڕابردوودا داعش چەند هەوڵێکی داوە بۆ ئەنجامدانی کردەی تیرۆریستی لەڕەققە کە سەردەمێک پایتەختی خەلافەتی دەوڵەتی ئیسلامی داعش بوو لەسووریا، ڕەققە لەلایەن هێزەکانی سووریای دیموکراتەوە بەپاڵپشتی هێزەکانی هاوپەیمانان لەساڵی (٢٠١٧) ەدا ڕزگارکرایەوە، بەپێی گروپی قەیرانە نیودەوڵەتیەکان ڕەققە مەترسی داعشی لەسەرە و، ئێستا داعش لەو ناوچانەدا هەوڵدەدات سەقامگیریەکەی لەباربەرێتەوە.
لەماوەی شاڵاوی سەربازی تورکیادا بۆسەر باکووری سووریا ئاسایش و سەقامگیری ڕەققە و حەسەکە لاوازبوە و، داعش هەوڵدەدات لەوێ سود لەو بۆشاییە وەربگرێت و تۆڕەکەی چالاک بکاتەوە، لەو بارەیەوە گروپی قەیرانە نێودەوڵەتیەکان هۆشداریانداوە کە ناوچەکانی ڕەققە و حەسەکە دوو لەو ناوچانەی سووریان کە داعش چاوی لەسەریانە و تۆڕێکی ئاڵۆزی نادیاری لەو ناوچانەدا هەیە و هەوڵی ڕێكخستنەوەیان دەدات.
وە هێرشەکانی ئەو دواییەی داعش لەناوچەکانی سووریادا ئاماژەی ئەوەن کە ئاسایش و سەقامگیری ئەو ناوچەیە بەهێزنیە و بەرەو خراپبون دەچێت، وە شاڵاوەکانی تورکیا کاریگەریان هەبوە لەسەر لاوازی ئاسایش لەو ناوچانەدا و، لەهەمان کاتیشدا پێدانەوەی وزە بە تۆڕەکانی داعش.
(وێڵاس) لەو بارەیەوە دەڵێ، سەقامگیری ڕەققەواتە بەهێزی سەقامگیری سیاسی لەو ناوچەیەدا، ئەوەش شتێکە کە داعش نایەوێ بیبینێ.
شارەزیانی بواری دژە تیرۆر دەڵێن، تەنها کاڵبونەوەی ململانێ سیاسی و سێکتەریەکانی عێراق و، بەهێزبوونی ئاسایشی ناوچەکانی سووریا ڕێگری هەستانەوەی داعش و هاوشێوەکانی دەکەن، وە بەپێچەوانەوە گروپی تیرۆریستی داعش هەر ڕۆژێک هەنگاوێکی دیکە دەچێتەوەپێش.
بەردەوامی شەڕ و ئاڵۆزییەکانی ناو سووریا هەڕەشەیە بۆ عێراق و بۆ ناوچەکەش، لەوەتەی شاڵاوی سەربازی تورکیاش دەستیپێکردوە نزیکەی (١٠٠) چەکداری داعش هەڵاتوون، هەڵبەتە ئەوە لەلایەن (جەیمس جێفری) نوێنەری ئەمەریکا بۆ سووریاش پشتڕاستکراوەتەوەو دەڵێ، ئەمەریکا نازانێ بۆ کوێ ڕۆیشتون، وە هەبوونی ئەو داعشانە لەسەر سنووری سووریا و عێراق هەڕەشەن بۆ تێکدانی ئاسایشی هەردوو وڵات.
(بێرنارد وێڵاس) پێیوایە یەک شت ڕوونە ئەویش ئەوەیە کە داعش ئامادەی هاتنەوەی هەیە و دەیەوێت دەسەڵات بگرێتەوە دەست، کەواتە پێویستە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی هەڕەشەکانی داعش لەناوچەکەدا بەجیدی وەربگرێت.

ناسەقامگیری سووریا:
بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (دەچیس‌وێڵس) لەنێو ناسەقامگیرییەکانی باکووری سووریادا ئاسان نیە پارێزگاری لەزیندانی چەکدارە داعشەکان بکرێ.
لەنێو ئەو زیندانانەی کە لەلایەن هێزەکانی سووریای دیموکراتەوە بەڕێوەدەبرێن زیاتر لە (١٠ هەزار) چەکداری داعشی تێدا زیندانیکراون، یەک لە پێنجی ئەو داعشانەش بیانین.
وڵاتانی ئەوروپا ترسیان لەشکاندنی زیندانەکان و گەڕانەوەی چەکدارە داعشەکانیان هەیە، مانەوەی ئەو چەکدارە داعشانە ترس و کاریگەری سیاسیان لەوڵاتانی ئەوروپادا دروستکردوە و، بەهەڕەشەیان دەزانن بۆ تێکدانی ئاسایش و ئارامی.
لەدوای شاڵاوی سەربازی تورکیا بۆ سەر ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هێزەکانی سووریای دیموکرات رەوشی پاراستنی ئەو زیندانانەش لەگۆڕانکاریدایە، ئێستا هێزەکانی ڕژێمی سووریاش بەهۆی ڕێکەوتنیان لەگەڵ هێزەکانی سووریای دیموکراتەوە گەڕاونەتەوە بۆ ئەو ناوچانە.
کشانەوەی ئەمەریکا هاوکێشەی ناوچەکەی گۆڕیوە، ئەو ناوچانەی باکووری سووریا کە چەکدارە داعشەکانیان تێدا زیندانیکردوە لەمەترسی دەستبەرداگرتندان لەلایەن سووریا یان تورکیاوە.
شارەزایان هۆشداری ئەوەدەدەن کە ڕژێمی ئەسەد لەوانەیە ئەو زیندانانە بخاتە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیەوە و، دواتر وەکو هەڕەشەی تیرۆریستی لەبەرانبەر هێزەکانی ئەوروپادا بەکاریان بهێنێ، بۆیە بەلای وڵاتانی ئەوروپاوە ساغکردنەوەی چارەنوسی ئەو داعشانە یەکێکە لەپرسە گرنگەکان و، دەیانەوێ هەرچی زووترە بگوێزرێنەوە بۆ عێراق تاوەکو لەوێ سزای سێدارەیان بۆ ببڕێتەوە.
شیاوی باسکردنە، ئەگەرچی شەڕی مەیدانی داعش لەعێراق و لەسووریادا کۆتایی هاتوە و ئەو گروپە تێکشکاوە بەڵام هێشتا تۆڕەکانی داعش بەنهێنی لەچەند ناوچەیەکی عێراق و سووریادا ماون و ماوە ماوە هێرشی تیرۆریستی ئەنجامدەدەن.
هەبوونی بۆشایی ئاسایش لەناوچەکانی عێراق و سووریادا، هەروەها بەردەوامی کێشە سیاسی و سێکتەریەکان کاریگەری گەورەی دەبێ لەسەر زیندوبونەوەی داعش، لەگەڵ ئەوانەشدا ئەو شاڵاوە سەربازیەی تورکیا لەسەر باکووری سووریا و، گۆڕانکاری شێوەی بەڕێوەبردن لەباکووری سووریادا هەڕەشەیەکی دیکەی جیدیە لەبەردەم لەدەستدانی پارێزگاریکردن لەزیندانەکانی داعشە چەکدارەکان لەباکووری سووریادا.
پێویستە هێزە نێودەوڵەتیەکان بەگرنگیەوە لەهەڕەشەکانی داعش لەئێستادا بڕوانن، داعش بەتەنیا مەترسی نیە بۆ سەر عێراق و سووریا و، سنووری هەڕەشەکانی داعش سنوورێکی بەرفراوانە و مەدوای هەڕەشەکانی دەگاتە وڵاتانی جیهان، بۆیە ڕووبەڕووبونەوەشی پێویستی بەستراتیژ و هێز و پاڵپشتی نێودەوڵەتی هەیە.

 

خالید ئه‌حمه‌د - هەولێر

© 2017 Hawler