ئاب 11, 2020

ترەمپ: پێشکەوتنی باش لەگەڵ ئێران روویداوە

دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا لەکۆبونەوەیەکی لەگەڵ کابینەکەی حکومەتەکەیدا لەکۆشکی سپی رایگەیاند، پێشکەوتنی باش لەگەڵ ئێران رویداوە و نایانەوێت دەسەڵاتی ئێستای ئێران بگۆڕن. وته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی رووسیا، رایدەگەینێت: "ئێستا كه‌سانی ناشاره‌زاش له‌ بواری سیاسی و سه‌ربازی، ده‌توانن به‌ ئاسانی هه‌ست به‌ ده‌رهاوێشته‌كانی ئه‌گه‌ری به‌كارهێنانی هێز له‌ دژی ئێران بكه‌ن، پێشتریش له‌ 10 ساڵی رابردوودا زۆر سیناریۆی هاوشێوه‌مان بینیون".

بەپێی هەواڵێکی ئەلعەرەبیە، ترەمپ ئاماژەی رونی بەچۆنیەتی پێشکەوتنەکەیان لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران نەکردوە، بەڵام لەکۆبونەوەکەدا مایک پۆمپیۆی وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە رایگەیاندوە، ئێران ئامادەیی خۆی نیشانداوە بۆ دەستپێکردنی گفتوگۆ لەبارەی پرۆگرامە ئەتۆمییەکەیەوە.
لەوبارەیەوە ترەمپ رایگەیاندوە بەهیچ جۆرێک نایانەوێت دەسەڵاتی ئێستای ئێران بگۆڕن، بەڵام نابێت ئێران خاوەنی چەکی ئەتۆمی بێت.
جێگەی ئاماژەیە، ساڵی رابردو ئیدارەی ترەمپ لەرێکەوتنە ئەتۆمییەکەی ساڵی 2015ی نێوان ئێران و وڵاتانی کاریگەری جیهان کشایەوە و خولێکی دیکەس سزاکانی بەسەر ئەو وڵاتەدا سەپاند.
ماریا زاخارۆڤا، وته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی رووسیا له‌ لێدوانێكدا بۆ رادیۆی "كۆمسۆمۆلسكایا برافدا"ی رووسی، رایگەیاندووە: "ئێستا كه‌سانی ناشاره‌زاش له‌ بواری سیاسی و سه‌ربازی، ده‌توانن به‌ ئاسانی هه‌ست به‌ ده‌رهاوێشته‌كانی ئه‌گه‌ری به‌كارهێنانی هێز له‌ دژی ئێران بكه‌ن، پێشتریش له‌ 10 ساڵی رابردوودا زۆر سیناریۆی هاوشێوه‌مان بینیون، هێشتا كاریگه‌ریی كرده‌ سه‌ربازییه‌كان له‌ لیبیا، سووریا و یه‌مه‌ن هه‌ر ماون، ئاشكراشه‌ كه‌ جێبه‌جێكردنی هه‌مان سیناریۆ له‌گه‌ڵ ئێرانیش كاولكاری بۆ ناوچه‌كه‌ به‌دواوه‌ ده‌بێت".
زاخارۆڤا ئاماژه‌ی به‌وه‌شدا، "كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی تا ئێستا هیچ ده‌رچه‌یه‌كی بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی سه‌قامگیری بۆ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست نه‌دۆزیوه‌ته‌وه‌"، گوتیشی: "گرژییه‌كانی ئه‌م دواییه‌ هه‌موو لایه‌كی تۆقاندووه‌، مه‌به‌ستم وڵاتانی زلهێز و رێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانه‌".
ئیسحاق جهانگیری، جێگری یەكەمی سەرۆك كۆماری ئێران لەمیانی لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند "هیچ هەنگاوێك چارەسەری كێشەی ناوچەكە ناكات، بێجگە لە پابەندبونی وڵاتانی ئەوروپا بە رێككەوتننامە ئەتۆمیەكە و هەڵگرتنی سزاكانی ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا لەسەر ئێران
ئاماژەی بەوەشكرد "پێویستە ئەوروپیەكان لەبری ئەوەی داوا لە ئێران بكەم بگەڕێتەوە بۆ رێككەوتننامە ئەتۆمیەكە، داوا لە ویلایەتە یەكگرتوەكان بكەن سزاكانی سەر ئێران لاببات".
لە بەشێكی دیكەی وتەكانیدا جهانگیری وتی "پابەندبونی ئێران بە رێژەی دیاریكراوی یۆرانیۆمی پیتێندراو، پەیوەستە بە پابەندیەكانی یەكێتی ئەوروپا بە رێككەوتننامە ئەتۆمیەكەوە"، وتیشی، گەڕانەوەی وڵاتەكەی بۆ رێككەوتننامە ئەتۆمیەكە كارێكە ئاسانە
سه‌رۆك وه‌زیرانی ئیسرائیل له‌ تویته‌ره‌وه‌ ڤیدیۆیه‌كی خۆی به‌ ژێرنووسی عه‌ره‌بییه‌وه‌ بڵاوكردووه‌ته‌وه‌و ده‌ڵێت: "له‌وانه‌یه‌ هێشتا له‌ ئه‌وروپا ئه‌و كه‌سانه‌ له‌ خه‌و هه‌ڵنه‌ستابن تا ئه‌وكاته‌ی مووشه‌كی ئه‌تۆمی ئێران له‌ناو خاكی ئه‌وروپادا ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر زه‌وی، ئه‌وكاتیش هه‌موو شتێك تێپه‌ڕیووه‌".
قسه‌كانی نه‌تانیاهو هاوكاتی كۆبوونه‌وه‌یه‌كی وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ی وڵاتانی ئه‌وروپایه‌ له‌باره‌ی چه‌ند پێشێلكارییه‌كی ئێران له‌ رێككه‌وتنه‌كه‌ گفتوگۆیان كردووه‌، به‌تایبه‌تی له‌باره‌ی پیتاندنی یۆرانیۆم له‌سه‌رووی رێژه‌ی 3.67% كه‌ له‌ رێككه‌وتنه‌كه‌دا دیاریكراوه‌.
هه‌روه‌ها فێدریكا مۆگێرێنی، به‌رپرسی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی یه‌كێتی ئه‌وروپا داوای له‌ ئیران كردووه‌ له‌ بڕیاری زیاتر پیتاندنی یۆرانیۆم پاشگه‌ز بێته‌وه‌.
لەلایەكی دیكەوە، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران، محه‌مه‌د جه‌واد زه‌ریف باسی له‌وه‌ كرد كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و سزایانه‌ی پاش كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌ رێككه‌‌وتنی ئه‌تۆمی به‌سه‌ر وڵاته‌كه‌یدا سه‌پێندراوه‌ هه‌ڵبگیرێن، ئه‌وا رێگای دیپلۆماسی نێوان هه‌ردوو وڵات ده‌كرێته‌وه‌.
وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران لەبەرامبەر ئەمەدا باسی لەوەکرد کە بە هۆی گرژییەکانی ناوچەکەوە مەترسیی پێکدادان لە ئەنجامی رووداو یان "رووداوی پلان بۆ داڕێژراو" هەیە.
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بە پێویستی زانیوە لە پێناو کرانەوەی رێگای دانوستان لە نێوان تاران-واشنتۆندا پێویستە ئەمریکا ئەو سزایانەی کە لە دوای کشانەوە لە رێککەوتنی ئەتۆمیی سەپاندوویەتی، هەڵبگرێت و وتی: "ئەو کاتەی کە سەرۆک ترەمپ ئەو سزایانە هەڵدەگرێت کە دوای دەستبەکاربوونی سەپاندوونی، رێگای دانوستان دەکرێتەوە".
لە وەڵامی پرسیارێکیشدا سەبارەت بەوەی کە دەکرێت دانوستان لەبارەی پرۆگرامی مووشەکی بالیستیی ئێرانەوە بکرێت یان نا، محەمەد جەواد زەریف وتی: "با لەو بابەتەی کە ئامادەین دەست پێ بکەین، ئەگەر بێت و هەست بە پێویستیی تاوتوێکردنی مووشەکی بالیستیی بکەین، ئەو کاتە بڕیاردەدەین کە دەتوانین چی بکەین".

© 2017 Hawler