تەمموز 18, 2019

كێشە بۆ پڕۆژەكانی جەهەپە دروست دەكرێت؟

لە كۆبوونەوەیەكدا لەگەڵ ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەوانی ئیستەنبۆڵ و ئەنكەرا و چەند شارێكی تر كە لە ئەنجوومەنی شارەوانی ئەكەپە تێیدا زۆرینەیە، رەجەب تەییب ئەردۆغان داوای لێ كردوون بە هەموو شێوەیەك كێشە بۆ پڕۆژەكانی ئەكەپە دروست بكەن.

رۆژنامەی (یەنی چاغی)_ی توركی، بە قەڵەمی ئۆرهان ئۆغوورئۆغلو باس لە كۆبوونەوەیەكی ئەردۆغان دەكات لەگەڵ ئەندامانی ئەنجوومەنی شارەوانییەكانی سەر بە ئەكەپە و، پێیانی گوتوە ئێوە لەناو ئەنجوومەن زۆرینەن بۆیە بەهەموو شێوەیەك كێشەی بۆ پڕۆژەكانی سەرۆكی شارەوانی دروست بكەن، بە تایبەت لە ئیستەنبۆڵ و ئەنكەرا.
هۆكاری ئەوەی كێشە بۆ پرۆژەكانیان دورست بكەن ئەوەیە، بیانەوێت لەبەر چاوی هاووڵاتیانی توركیا سەرۆكی شارەوانی ئۆپۆزسیۆن بە لاواز نیشان بدەن و بڵێن ناتوانن كار بكەن.
هەر هەمان رۆژنامە ئاشكرای دەكات، چەند ئەندامێكی ئەنجوومەنی شارەوانی ئیستەنبۆڵ كە سەر بە جەهەپەن پێیان وایە، ئەگەر ئەكەپە بیر لە شتێكی وا بكاتەوە كە كێشە بۆ پرۆژەكانیان دروست بكات، دڵنیا بن لە هەڵبژاردنی گشتیدا ئەكەپە لە دەسەڵات نامێنێت.
لە ئیستەنبۆل و ئەنكەرا، جەهەپە سەرۆكی شارەوانی بردوەتەوە، بەڵام لەناو ئەنجوومەنی شارەوانیدا ئەكەپە و مەهەپە بە هەردووكیانەوە زۆرینەن، بۆیە دەتوانن بە هەموو شێوەیەك رێگە نەدەن هیچ پڕۆژەیەكی گەورە بچێتە بواری جێبەجێ كردنەوە.
شارەوانی ئیستەنبۆڵ ٣٠ ملیار لیرە قەرزارە
شارەوانی ئیستەنبۆڵ كە گەورەترین شارەوانی توركیایە، قەرزێكی زۆری لەسەر كەڵەكە بوە، ئەو قەرزەش بەر لە ئەنجامدانی هەڵبژاردنی ٢٣ی حوزەیران ٢٦ ملیار و ٧٠٠ ملیۆن لیرەی توركی بوو، بەڵام دوای هەڵبژاردن بوە بە ٣٠ ملیار لیرە.
لە دوای هەڵبژاردنی شارەوانی ٣١_٣_٢٠١٩، ئەكرەم ئیمامئۆغلو توانی سەرۆكی شارەوانی ئیستەنبۆڵ بباتەوە، بەڵام كۆمیسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان بڕیاریدا هەڵبژاردن لە ٢٣ی حوزەیراندا لە ئیستەنبۆڵ دووبارە بكرێتەوە و تا كاتی هەڵبژاردنیش والی ئیستەنبۆڵ بە وەكالەت پۆستی سەرۆكی شارەوانی بەرێوە بردوە، واتە ٥١ رۆژ سەرۆكی شارەوانی لە وەكالەت بەڕێوە بردراوە.
رۆژنامەی (سۆزجو)_ی توركی ئاشكرای دەكات، بەر لە ئەنجامدانی هەڵبژاردنی ٢٣ی حوزەیران، شارەوانی ئیستەنبۆڵ ٢٦ ملیار و ٣٠٠ ملیۆن لیرەی توركی قەرزار بوە، بەڵام والی ئەو قەرزەی بەرز كردوەتەوە بۆ ٣٠ ملیار لیرەی توركی، ئەمەش دەریدەخات كە خەرجی زیادیان بەركار هێناوە، یاخود بە مەبەست ئەو قەرزەیان بۆ سەرۆكی شارەوانی تازە بەجێهێشتوە.
جگە لە ئیستەنبۆڵ لە زۆربەی ئەو شارانەی سەرۆكی شارەوانی كەوتوەتە دەست ئۆپۆزسیۆن، قەرزێكی زۆر كەڵەكە بوە و سەرۆكی شارەوانی تازە ناتوانێت بە هیچ شێوەیەك ئەو قەرزانە بداتەوە و پڕۆژەی تازە جێبەجێ بكات.
زۆرێك لە سەرۆك شارەوانییە هەڵبژێردراوەكان پێیان وایە، بە مەبەست ئەو قەرزانەیان بۆ بەجێهێشتوون، تا نەتوانن كار بكەن. بۆ نموونە سەرۆكی شارەوانی مێرسین كە سەر بە جەهەپەیە لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا ئاشكرای كرد، ناتوانێت هیچ پڕۆژەیەكی تازە ئەنجام بدات، بەڵكو تەنیا كار دەكات بۆ دانەوەی قەرزەكان.
شارەوانییە قەیوومەكانیش ملیارات لیرە قەرزارن
ئەكەپە نزیكەی ٩٥ سەرۆك شارەوانی هەدەپەی قەیووم كرد، هۆكاری قەیوومەكەش تۆمەتباركردنیان بوو بەوەی سەر بە پەكەكەن و كار بۆ ئەوان دەكەن. بەڵام لە هەڵبژاردنی شارەوانییەكاندا، هەدەپە توانی ٧٥٪ی سەرۆك شارەوانییە قەیوومەكان وەربگرێتەوە، بەڵام ٢٥٪ی تر پێی خۆش بوو سەرۆكی شارەوانی قەیووم بمێنێتەوە.
بە گوێرەی ئەو زانیارییانەی لە میدیاكانی توركی بڵاوكراونەتەوە، لە ئامەد و مێردین و روحا و وان و چەند شارێكی تری باكوور، بە دەیان ملیار لیرەی توركی قەرز بۆ سەرۆكی شارەوانی تازە بەجێماوە، كە ئەو قەرزانەش بە ئاسانی نادرێنەوە.
هەدەپە لە باكوور دەستی گیراوە بۆ ئەنجامدانی پرۆژە، چونكە تەنیا فریای دانەوەی قەرزەكان دەكەوێت، تەنانەت لە قارس كە هەدەپە سەرۆكی شارەوانییەكی بردوەتەوە، بە بریاری دادگا دەست بەسەر كەلوپەلی بینای شارەوانیدا گیراوە، بە هۆی ئەوەی قەرزێكی زۆری كۆمپانیای كەلوپەلیان لایە و نەیانداوەتەوە.

 

كارزان گلی ـ هه‌ولێر

© 2017 Hawler