تشرینی یەکەم 16, 2019

نیگەرانی و شێوەی خراپی بەڕێوەبردنی عێراق وایکردبوو بەخشەرەکان بەترسەوە لەگەڵ عێراق دەستکراوەبن

لەکۆنفرانسی کوێت بۆ ئاوەدانکردنەوەی عێراق بەڵێنی (٣٠ ملیار) دۆلار لەلایەن وڵاتانی دەرەوەوە وەکو یارمەتی، قەرز و پرۆژەی وەبەرهێنان بەعێراق درا، هەڵبەت پێشتریش لەماوەی پانزە ساڵی ڕابردوودا عێراق هاریکاری و پاڵپشتی درایی لەوڵاتانی دەرەوە وەرگرتوە بەڵام بەتەنها هاریکاری دارایی چارەسەری کێشەکانی ئەو وڵاتەی نەکردوە.

بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی (فۆکس‌نیوز) ئەو پارەیەی لەکۆنفرانسی ئاوەدانکردنەوەی عێراق وەکو پاڵپشتی دارایی و پرۆژەی وەبەرهێنان بۆ عێراق تەرخانکرا پێویستە ژیرانە و بەشێوە پرۆژەی سودمەند بۆ چارەسەری گیرگرفتەکانی عێراق بەکاربهێنرێ، نەک تەنیا گوێ بەلایەنی فیزیکی بدرێ بەڵکو هەموو لایەنەکانی ژیان بگرێتەوە لەپەروەردە و دەرفەتەکانی کار بۆ گەنجان و خزمەتگوازرییەکانی هاوڵاتی و ئاشتەوایی کۆمەڵگاکان.
ئەوەی لەکۆنفرانسەکە بەدیکرا، ئەگەرچی عێراق ئامانجی بوو (١٠٠ ملیار دۆلار) بەدەستی بهێنێ، بەڵام تەنها (٣٠ ملیارد دۆلار) وەکو قەرز و وەبەرهێنان لەلایەن وڵاتانی دەرەوە و، کۆمپانیا بازرگانی و ڕێكخراوەکانەوە بۆ ئاوەدانکردنەوەی عێراق دابینکرا.
بێگومان نیگەرانی و شێوەی خراپی بەڕێوەبردنی ڕابردوو و لێڵی و ناڕوونی لەهەنگاوەکانی داهاتووی عێراق وایکردبوو بەخشەرەکان بەترسەوە لەگەڵ عێراق دەستکراوەبن، ئەمەریکا و وڵاتانی دیکە چەندین ساڵە خەریکی عێراقن، وە ملیارەها دۆلاریان لەو پێناوی ئاوەدانکردنەوە و ڕێكخستنەوەی عێراق لەدوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لەماوەی پانزە ساڵی ڕابردوودا خەرجکردوە، بۆیە هەندێک لەبەخشەرەکان و، وەبەرهێنەرەکان پرسیاریان هەبوو ئاخۆ پارەی زیاتر لەو پێناوەدا چ کاریگەرییەکی دەبێ یان نا؟
ئەگەر ئەو هەموو خوێن و سامانەی لەعێراقدا ڕژاوە و خەرجکراوە بۆ مەبەست و بەڵێنێک بوبن، پێویستە متمانەی ناوخی وڵاتەکە (عێراق) لەسەر هەموو ئاستەکاندا دروستبکرێتەوە، عێراقیەکان پێویستیان بەمتمانەبوون هەیە بەجۆرێک کە هەستبکەن دواڕۆژێک لەپێشیاندا هەیە و چاوەڕێیان دەکات، پێویستە هەست بەئەمان و سەلامەتی بکەن لەماڵەکانی خۆیاندا، پێویستە هەست بەهاوڵاتی بون بکەن، وە هەروەها پێویستیان بەمتمانەبوون بەیەکتری هەیە.
ئەوە بەرهەڵستیەکی قورس و ئەستەمە کە هەوڵە ئابورییەکان بەتەنیا بتوانن سەرکەون، ئەمەریکاییەکان ڕاستن کە پرسیار بکەن ئاخۆ خەرجکردنی ملیارەها دۆلاری دیکە کاریگەری لەسەر ئاوەدانکردنەوە و ڕێکخستنەوەی عێراق دەکات؟
توێژینەوەیەکی جیهانی لەلایەن ڕێکخراوی (مێرسی کۆرپس) ئەنجامدراوە ئەوەی دەرخستوە، باشتربونی گەشەی ئابوری بەتەنیا نابێتەهۆی پشتگیری بۆ کوژانەوەی ئاڵۆزیی و توندتیژییەکان.ئەوە لێردەدا ئەوەمان پێ دەڵی دەبێ لەو وەبەرهێنانانەی کەدەکرێن ستراتیژیەتمان هەبێ بۆ ئاوەدانکردنەوە کەبتوانێ ئاشتی درێژخایەن بەردەوامی پێ بدا هەتاکو سودیان لێوەربگیرێ.
هەنگاوەکان لەو ئاڕاستەیەدا نابێ بەتەنها چاببڕنە سەر وەبەرهێنانی بنچینەکانی ئابوری بەڵکو هەروەها دەبێ هەوڵەکان چاوببڕنە سەر ڕێگریکردن لەکێشە و ئاڵۆزیی و توندتیژییەکان و بەهێزکردنی شێوەی بەڕێوەبردنی وڵات.
هاوڕێکان و هاوبەشانی عێراقی پێویستە داوای سێ پرسیار بکەن کاتێک دەیانەوێ هەر وەبەرهێنانێکی نوێ لەو وڵاتەدا ئەنجامبدەن، یەکەمیان، ئایا ئەو وەبەرهێنانە دەبێتەهۆی بەرزکردنەوەی ئاستی حکومەت بۆ باشی و وەڵامدانەوەی هاوڵاتیان؟ دووەمیان، ئایا پردێک دروست دەکات لەنێوان کۆمەڵگایەکاندا؟ سێیەمیان، ئایا لەوەبەرهێنانەکانیاندا گەنجان دەگرێتەخۆ و هانیان دەدات بۆ ئەوەی خاوەنداریەتی دواڕۆژیان هەڵگرن؟
ئەوەی لەهاوڵاتیانی کۆمەڵگا جیاوازەکانی عێراقەوە سەرنجی لێدەدرێ، هەموویان کۆکن و ئارەزوو دەکەن حکومەت زیاتر لەخۆیان بگرێ و وەڵامدانەوەی باشتری هەبێ بۆیان.
بەشداری سیاسی خاڵیکی دیکەیە کە پێکهاتەکانی عێراقی بەهەبونی بەشداری سیاسی کاراتر هەست بەبونی خۆیان لەناو حکومەتدا دەکەن ئەو حاڵەتە پێویستە گەشە بستێنێت، جا ئەوە لەسەر ئاستی تاک و خەڵکیشدا هەر ڕاستە. خەڵکی کاتێک هەستدەکەن بەشداری سیاسیان هەیە، ئەوا ئەو کاتە نەک بەتەنها کاریگەریان لەسەر سیاسەت دەبێ بەڵکو کاریگەری لەسەر یەکتریش دروستدەکەن، فێردەبن کەچۆن هاوپەیمانیەتی و کاری پێکەوەیش ئەنجامبدەن.
هاوبەشە دەرەکیەکانی عێراقی پێویستە هانی عێراقیەکان بدەن بۆ ئاشتبونەوە، پێویستە داوا بکەن ئاخۆ پلانەکانی ئاشتبونەوەی کۆمەڵگاکان بونیان هەیە، یان پێویستی کۆمەڵگاکان چیە، وە چی پێویستە ئەنجامبدرێ لەکاتی لاڕێ بونیاندا.
وە پرسی گەنجان پرسێکی دیکەی گرنگە و هێزی وڵاتە، ئەگەر گەنجان هەستبکەن لەپرۆسەی ساڕێژکردنەوەی عێراقدا پەرواێزدەخرێن ئەوا هەڵدەگەڕێنەوە و بەرەو توندڕەوی دەڕۆن، وە خراپی بەڕێوەبردن و کێشە و تەنگژە کۆمەڵایەتیەکان لەسەرەکیترین هۆکارەکانی توندڕەوی بونن.
هاوبەشەکانی عێراقی پێویستە ئەوە لەبەرچابگرن و دڵنیابن کە وەبەرهێنانەکان ئەولەویەت دەدەنە بواری پەروەردە و بەهێزکردنی توێژی گەنجان، وە یارمەتیدەردەبن لەدروستکردنی هێزێکی کاری بەهێز و بەتوانا لەو وڵاتەدا. دەرفەتی کاری باش و، تێگەیشتنی خاوەنداریەتی بۆ دواڕۆژ کاریگەرییەکی گەورەیان دەبێ لەدژی نەخۆشتی توندڕەویی.
کەواتە حکومەتەکان و، بانکەرەکان و، خەڵکە بازرگانەکان ئەوانەی هیوادەخوازن بۆ ئەوەی بەشێوەیەکی باشتر عێراق ئاوەدانبکەنەوە پێویستە بەتەنیا چاونەبڕنە دروستکردنەوەی ژێرخانی فیزیکی بەڵکو پێویستە کار لەسەر پرۆژەی بەهێز بکەن کە کۆمەڵگاکان پێکەوەببەستێتەوە وە هەروەها لەکۆتایدا وڵاتێکیش.

 

© 2017 Hawler